Deputat: “Bu müdafiə qadağa məntiqi ilə qurulmamalıdır”
Ölkə.az xəbər verir ki, bunu Milli Məclisin deputatı Rövşən Muradov deyib.
O bildirib ki, Azərbaycanın rəqəmsal transformasiyası Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi ardıcıl dövlət siyasəti üzərində formalaşır. Deputatın sözlərinə görə, süni intellekt strategiyasının qəbul edilməsi, rəqəmsal inkişaf üzrə fəaliyyət planlarının hazırlanması və institusional idarəetmənin gücləndirilməsi göstərir ki, ölkə texnoloji mərhələyə hazırlıqsız daxil olmur.
Məqsəd elektron xidmətlərin sayını artırmaqla məhdudlaşmır, əsas hədəf dataya əsaslanan idarəetmə, çevik iqtisadi model və təhlükəsiz informasiya mühiti qurmaqdır:
“Rəsmi göstəricilər bu mövzunun miqyasını aydın göstərir. Dövlət Statistika Komitəsinin 2024-cü il məlumatına görə, ölkədə hər 100 nəfərə düşən internet istifadəçilərinin sayı 90,8-ə çatıb, internetə çıxışı olan ev təsərrüfatlarının xüsusi çəkisi isə 90,2 faiz təşkil edib. Bu rəqəmlər rəqəmsal mühitin artıq ailəyə, məktəbə, biznesə, dövlət xidmətlərinə və uşaqların gündəlik davranışına daxil olduğunu göstərir”.
R.Muradovun fikrincə, data mərkəzləri bu prosesdə sadə texniki obyekt kimi qiymətləndirilə bilməz. Milli Məclisin üzvü deyib ki, data iqtisadiyyatın, süni intellektin, təhlükəsizlik sistemlərinin və sosial xidmətlərin əsas resursudur. Məlumatların ölkə daxilində qorunan, idarə olunan və etibarlı infrastruktur üzərində saxlanılması rəqəmsal müstəqilliyin real təminatına çevrilir:
“Kibertəhlükəsizlik dövlətin üzərinə düşən əsas müdafiə sahəsidir. Dövlət informasiya sistemlərini qoruyur, fərdi məlumatların mühafizəsini təmin edir, kiberhücumların qarşısını alır və cəmiyyət üçün təhlükəsiz rəqəmsal mühit yaradır. Ancaq bu müdafiə xəttinin gücü yalnız dövlət qurumlarının işi ilə ölçülmür. Vətəndaş zəif şifrə istifadə edirsə, şəxsi məlumatlarını düşünmədən paylaşırsa, şübhəli keçidlərə daxil olursa və övladının rəqəmsal davranışına nəzarəti itirirsə, ümumi təhlükəsizlik zəncirində boşluq yaranır”.
O vurğulayıb ki, kibergigiyena buna görə fərdi seçim kimi qalmır, ictimai məsuliyyətə çevrilir:
“Şəxsi məlumatı qorumaq, tanınmayan mənbələrə etibar etməmək, uşağın izlədiyi məzmunu bilmək, sosial şəbəkələrdə davranış mədəniyyətini öyrətmək və rəqəmsal savadlılığı artırmaq artıq ailə tərbiyəsinin vacib hissəsidir. Dövlət rəqəmsal sərhədi qoruyur, vətəndaş isə həmin sərhədin daxilində davranış intizamını təmin edir”.
Rövşən Muradov bildirib ki, uşaqların sosial şəbəkələrdə qorunması bu mövzunun ən həssas tərəfidir. Deputat hesab edir ki, qısa video platformaları, oyun alqoritmləri və süni intellekt əsaslı tövsiyə sistemləri uşağın diqqətini, dilini, zövqünü, emosional reaksiyasını və davranış modelini formalaşdırır:
“Kiberbullinq, aqressiv kontent, yaşa uyğun olmayan materiallar, asılılıq yaradan tətbiqlər və fərdi məlumatların istismarı artıq təkcə ailədaxili narahatlıq yaratmır, cəmiyyətin gələcək keyfiyyətinə təsir edir.
Bu səbəbdən uşaqlar üçün rəqəmsal müdafiə qadağa məntiqi ilə qurulmamalıdır. Uşağı texnologiyadan ayırmaq əvəzinə ona təhlükəsiz istifadə vərdişi, məzmunu seçmək bacarığı və rəqəmsal davranış intizamı öyrədilməlidir. Qanunvericilik, məktəb, ailə, platformalar və texniki nəzarət mexanizmləri eyni istiqamətdə işlədikdə real qorunma mühiti yaranır”.
R.Muradov vurğulayıb ki, süni intellekt bu mənzərəni daha məsuliyyətli edir:
“Təhsildə fərdi öyrənmə, dövlət xidmətlərində sürət, iqtisadi qərarlarda dəqiqlik yaradan bu texnologiya nəzarətsiz mühitdə uşaqların məlumatlarını və psixoloji həssaslıqlarını kommersiya alətinə çevirə bilər. Buna görə rəqəmsal inkişafın mərkəzində insan təhlükəsizliyi, uşaq hüquqları, məlumatların qorunması və vətəndaş məsuliyyəti dayanmalıdır.
Azərbaycanın bu sahədə əsas vəzifəsi texnologiyanı nəzarətsiz axına buraxmadan onu dövlətin, cəmiyyətin və ailənin maraqlarına uyğun idarə etməkdir. Güclü rəqəmsal dövlət yalnız yeni texnologiyalar quran dövlət anlamına gəlmir. Güclü rəqəmsal dövlət həm də vətəndaşını, uşağını, məlumatını və ictimai dəyərlərini qoruyan dövlətdir”.
