ABŞ-Rusiya anlaşmasını tənqid edən Ərdoğan Putinin sarayında bu razılaşmanı təqdir etdi — Politloq şərhi

ABŞ-Rusiya anlaşmasını tənqid edən Ərdoğan Putinin sarayında bu razılaşmanı təqdir etdi
16:43
14.11.2017
2943
Analitika
A
Çox müzakirə edilən Ərdoğan Putin görüşü gözlənildiyi kimi baş tutmadı.

Azərbaycan ictimaəti bu görüşə böyük ümidlərlə baxsa da, hər şey gözlənilənin əksinə oldu.

Ərdoğan Putin görüşü və nəticələrini politloq Adıgözəl Məmmədov "Ölkə.Az"a şərh edib:

Son vaxtlar həm Azərbaycan mətbuatında, həm də Türkiyə mətbuatında 13 noyabr 2017-ci il Rusiyanın Soçi şəhərində Putinlə Türkiyə prezidenti başkanı Ərdoğanla görüşünə xüsusi diqqət verilirdi və bu barədə ekspertlərin fikirləri və rəyləri göstərilirdi. Bəzi ekspertlər hesab edirdilər ki, bu görüş zamanı Dağlıq Qarabağ məsələsinə toxunulacaqdır və ümumi regionda baş verən proseslər kontekstində Rusiya siyasi rəhbərliyi ilə Türkiyə dövlət başçısı ümumi konsensusa gələcəklər və bu səpkidə Dağlıq Qarabağ məsələsinin həlli yollarında ciddi məsafə qət ediləcəkdir. Hətta bəzi ekspertlər iddia edirdilər ki, onların əldə etdiyi məlumatlara görə müzakirə predmeti işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərinin, daha doğrusu 5 rayonun qaytarılması istiqamətində baş tutacaqdır. Əlbətdəki, sağlam düşüncəli hər bir Azərbaycan vətəndaşının ən böyük arzusu işğal olunmuş ərazilərimizin geri qaytarılmasıdır. Amma bir çox hallarda da Azərbaycan ekspertləri bu duyğular içərisində reallıqlarla uzlaşmayan fikirlər səsləndirirlər. Əslində bu baxışın formalaşmasında bizim ekspertlərimizin heç bir günahı yoxdur, çünki onların bir çoxu vətən maraqları ilə dünyada baş verən prosesləri təhlil edirlər. Bu təqdirəlayiq haldır. Ancaq elə reallıqlar vardır ki, bu faktorları da biz gözardı etməməliyik və bu reallıqları soyuq məntiqlə qəbul etməliyik".

Bu məsələdə əsas diqqət çəkilən məqamın Türkiyə və regionun real mövcud vəziyyəti olduğunu dilə gətirən politoloq, fikrini bu şəkildə əsaslandırıb:

"Bu soyuq məntiqin bariz nümunələrindən biri Azərbaycanımızın strateji partnyoru sayılan Türkiyənin və regionun real mövcud vəziyyətidir. Bu gün Suriyada, İraqda və Səudiyyə Ərəbistanda baş verən hadisələr istər-istəməz bütün region dövlətlərinə təsirsiz ötüşməməkdədir. İllər öncə İraqda Səddama qarşı ABŞ-ın hərbi müdaxiləsi baş verməmişdən öncə Vaşinqton öz NATO müttəfiqinə, yəni Türkiyəyə müraciət edərək türk ordusu ilə bərabər hərəkət edərək Səddam İraqına şimaldan daxil olmasını xahiş etdi. 2003-cü ilin fevralından ABŞ türk ordusu ilə müştərək İraq əməliyyatında iştirak etmək üçün öz qoşunlarının bir hissəsini də Türkiyədə cəmləşdirirdi. İraqa iki istiqamətdən hücum planlaşdırılmışdı. Bəsrə körfəzindən və Türkiyə ərazisindən. Bir çox ərəb dövlətləri ABŞ-ın İraqa müdaxilə etməsinə qarşı çıxırdı və bunlarında başında Səudiyyə Ərəbistan gəlirdi. Bu dövrdə artıq Türkiyənin siyasi həyatında və hökumət başında Ədalət və Qalxınma partiyası vardı. O dövrün Türkiyə Xarici işlər naziri və Səudiyyə Ərəbistanda uzun müddət səfir işləmiş Yaşar Yakışın birdən-birə Türkiyənin İraqa qarşı kompaniyada ABŞ-la birgə iştirakı  barədə olduqca çoxlu sualların yarandığı barədə fikirləri Vaşinqtonda ciddi çaşqınlığ yaratmışdı. Türkiyə Böyük millət məclisində daha çox səs çoxluğu qazanmış AKP-nin birbaşa təbliği və təşkilatçılığı ilə türk ordusuna parlamentdə yetki hüququ verilmədi və həmçinin də türk sərhədlərindən Şimali İraqa ABŞ silahlı qüvvələrinin quru qoşunlarının keçməsinə qadağa qoyuldu. Baxmayaraq ki, türk ordusunun içərisindəki nüfuzlu paşalar AKP yetkilərini inandırmağa çalışırdılar ki, belə bir  əməliyyatda türk ordusunun iştirakı olduqca strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu strategiyanın altında Səddam Hüseyn devrildikdən sonra İraqın 3 kontona bölünməsi barədə planlar vardı və bu planlara uyğun olaraq PKK-nın Kandil dağlarında kökünü kəsmək üçün Şimali İraqda türk ordusunun yerləşəcəyi bufer zona yaradılmalı idi, yəni bugünki kimi Bərzani və Tələbani əşirətləri gündəmdə olmayacaqdı. Həmçinin Şimali İraqda Türkiyənin hərbi bazası açılmalı idi. Artıq türk paşaları ilə NATO generalları arasında bu alış-veriş aparılmışdı, lakin Rəcəb Tayyib Ərdoğanın rəhbərliyi altında olan Ədalət və Qalxınma partiyasının yetkilləri müsəlman həmrəyliyi romantizmi altında türk ordusunun regionda aparıcı qüvvələrdən biri olmasının qarşısı aldılar. Məhz bu dövrdən NATO ittifaqı və xüsusən də Türkiyə - ABŞ əlaqələri böyük zədə almağa başladı. İstər ABŞ, istər İsrail regionda yeni müttəfiqlər arayışına çıxdı. Əlbətdəki, regionda sünni birliyini qırmaq üçün şiə ərəblərinə üstünlük verildi, lakin bu da İranın gücünü artırırdı. Çarəsiz qalmış ABŞ strateqləri dağınıq kürd əşirətlərini bir yerə yığaraq ordu qurmağa çalışdı. Nəticədə regionda balanslaşdırılmış təzyiq vasitəsi kimi Kürd dövlətini inşa etmə planı işə düşdü və elə bir mənzərə yaranırdı ki, yaranacaq Kürd dövləti, bu dövləti istəməyən ölkələrlə əhatə olunurdu.

Onda məsələyə bu dövlətin ayaq üstə dayanması üçün iqtisadi səmərəlilik layihəsini əlavə etdilər. Yeni xəritələr çəkilməyə başladı. Bunların başında Petersin xəritəsinə daha üstünlük verilirdi və belə düşünülürdü ki, Mosul və Kərkük neft yataqları ilə zəngin ərazilər də inşa ediləcək Kürdüstan dövlətinin dənizə çıxışı təmin edilməli idi. Bu  çıxışda Suriyanın Şimalı vasitəsilə Aralıq dənizinə olmalı idi. Bu dövlətin ayaq üstə durması üçün dənizə çıxışı mütləq və vacib idi.  Çıxışın təmin edilməsi ilə Kərkük yumurtalıq neft kəməri əvəzinə Kərkük,ə və  Mosuldan Aralıq dənizi sahillərinə neft və qaz kəmərləri çəkilməli idi. Beləliklə, həm Türkiyəni, həm də Ərəb ölkəsini bloklaşdıraraq regionda yeni bir dövlət yaradılırdı və nəzərdə tutulurdu ki, körfəz ölkələrində gələcəkdə karbohidrat ixracını Bəsrə körfəzi üzərindən bu kəmərə qoşuraq da həyata keçirmək olacaq.  ABŞ-ın strateji məqsədlərindəndə biri regionu nəzəratdə saxlamaq üçün yaradılacaq Kürdüstan ərazisində yeni, böyük hərbi bazasını inşa etmək əsas planlarından biri idi. Hətta düşünülürdü ki, Türkiyədəki İncillik hərbi bazasının yeni yaradılacaq Zaxo bazasına köçürülsün. Bu zaman Türkiyə siyasi rəhbərliyi regionda aktivləşən və Avropadan dışlanan Rusiya ilə əməkdaşlıq etmək barədə ümumi bir razılığa gəlirlər. Rusiya öz karbohidrat ixracatını Şərqi Avropa dövlətləri üzərindən Almaniyaya, Fransaya və İtaliyaya edirdi. Amma bu təhlükəsiz ixracat deyildi, çünki istənilən an Şərqi Avropa siyasi hakimiyyətinə gələn anti-rusiya qüvvələri bu kəmərlərin təhlükəsizliyinə təminat vermirdilər. Belə bir məqamda taleh yenidən Rusiya ilə Türkiyəni yaxınlaşdırırdı. Türkiyə tərəfi türk axını lahiyəsu ilə Rusiya siyasi rəhbərliyinə müraciət etdi. Amma NATO üzvü olan Türkiyə Vaşinqtonun təkidilə yenidən Suriya avanturasına məcburi qoşulurdu. Sanki ABŞ NATO ittifaqı adı altında  Türkiyənin əli ilə strateji məqsədləri üçün nəzərdə tutduğu Kürdüstan dövlətinin dənizə çıxışını təmin edirdi".

Bütün bunların məqsədli şəkildə edildiyini deyən politloq qeyd edir ki, Türkiyə elə bir oyuna gətirilmişdi ki, səhərdən axşamacan Bəşər Əsədi tənqid edən Ərdoğan Suriya cəbhəsində Rusiya ilə üz-üzə  qalmışdı:

"İŞİD-lə mübarizə aktivləşdirildikdən sonra Türkiyə tərəfi birdə onda ayıldı ki, Orta Şərq coğrafiyasında ona heç bir rol ayrılmayıb. ABŞ isə həm Suriyada,  həm İraqda kürd əşirətləri ilə əməkdaşlıq edirdi. Rusiya isə Bəşir Əsəd rejiminin dəvəti ilə Suriya cəbhəsində birbaşa yer almışdı. Çox zəif silahlandırılmış İraq və Suriya  türkmənlərin bir hissəsi isə İran təbəli Süleyman Kasiminin hizbi şayib dəstələrinə qoşulmuşdu. Azad Suriya ordusu isə döyüş qabiliyyətini itirmiş amorf bir quruma çevrilmişdi. Belə bir məqamda da Rusiya hərbi təyyarəsinin Türkiyə silahlı qüvvələri tərəfindən düşürülməsi bununla da Rusiya ilə münasibətləri pozulan Türkiyənin meydanda tək buraxılmışdı.

Bu gün bunu Fətullah Gülən dəstəsinin, ordunun içinə soxulmuş üzvlərinin törəddiyini desələrdə əslində isə bu hadisə hesablanmamış, sonu bilinməyən,gücünü aşan, hırsla verilən qərar idi. Bu baxımdan Türkiyə siyasi rəhbərliyi çox acınacaqlı vəziyyətlə rastlaşmışdı və bu qərarın fəsadların yaşamağa başlanılmışdı. Belə bir vəziyyətdə NATO-da  Türkiyəni meydanda tək buraxmışdı və faktiki olaraq müdafiə etmirdi. Rəcəb Tayyib Ərdoğan  qarşı hazırlanmış qara piyarlar siyasi gündəmə gəlirdi. ABŞ-da İran əsilli Rza Zərrabdan Ərdoğana qarşı ifadələr alınmağa başlanıldı. Faktiki olaraq Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ABŞ tərəfindən xərclənməsi prosesinə start verilmişdi. Türkiyədə ictimai fikrin Ərdoğana qarşı çevrilməsi üçün daxildəki qüvvələrdən istifadə edilərək ciddi iş aparılırdı. Suriya cəbhəsindəki Türkiyənin zəifliyi ordu içərisində narahatçılıq yaradırdı. Pentaqonla sıx əlaqədə olan türk paşalarına Ərdoğandan qurtulma işarələri verilirdi. Bax, bu qarışıq dövrdə İraqın və Suriyanın demək olar ki, şimal hissəsi ABŞ dəstəkli kürd əşirətlərinin əlinə keçirdi. Faktiki olaraq strateji cəhətdən yaradılması nəzərdə tutulan Kürd dövlətinin dənizə çıxışı təmin edilirdi. Qorxunc vəziyyət yaranmışdı. Ordu içərisindəki müəyyən qüvvələr Ərdoğandan qurtulmaq barədə müəyyən ümumi fikrə gəlməyə başlamışdılar. Ordu içərisində olan bu qaynaşmadan Ərdoğanın da xəbəri vardı. O, bəzi paşalara müəyyən zaman içərisində, vəziyyətin dəyişəcəyi barədə əminliklə danışırdı, çünki Putinin yaxın çevrəsindən müəyyən məlumatlar alınırdı.  Moskva heç də ABŞ-ın istədiyi Kürd dövlətinin yaranmasının tərəfdarı deyildi, çünki Avropaya daha az məsrəfli yeni neft və qaz ixracının "kürd" dəhlizi ilə həyata keçirilməsinin Rusiya iqtisadiyyatına böyük zərbə olacağını anlayırdı. Həmçinin geopolitik baxımından bu coğrafiyada bu faktor Rusiyanın təsir imkanlarını məhdudlaşdırırdı. ABŞ-ın təhriki ilə sonradan bu neft və qaz kəmərinə qoşulacaq körfəz dövlətləri Dəməşq və onun çevrəsinə sıxılmış Suriya rejiminin yaşanmasına imkan verməyəcəkdi. Faktiki olaraq Orta Şərq ABŞ -ın başçılığı altında Rusiyanın regiondan çıxarılması üçün birləşəcəkdi. Türkiyənin də daxili separatizmlə mübarizə aparmaq üçün başı özünə qarışacaqdı. Rusiya Türkiyə yaxınlaşması həm Rusiyaya, həm Türkiyəyə lazım idi.  Amma münasibətlərin yenidən bərpası Ərdoğan üçün xilas kimi görünürdü. Dünənə qədər təlatümlü çıxışlarla Təhrir meydanına müraciət edən, müsəlman dünyasına lider kimi görünən Rəcəb Tayyib Ərdoğan Putindən üzr istəmək üçün mümkün variantlar axtarırdı. Ən nəhayətdə üzr  istənilənildi, münasibətlər bərpa oldu. Amma Putinin Ərdoğanla bağlı yeni baxış bucağı formalaşmışdı".

15 temmuzda bir qrup paşaların uğursuz çevriliş cəhdinin  ABŞ-ın Ərdoğandan təmamilə əlini üzdüyü reallığını gündəmə gətirirdiyini bildirən Adıgözəl Məmmədov bildirib ki, bu Vaşinqtonun Ərdoğanla işləmək istəməməsi demək idi:

Vaşinqton üçün Ərdoğan mövzusu bağlanıb. Bunu gözəl bilən Putin Rusiyaya lazım olan siyasi gedişi Türkiyə vasitəsi ilə oynamağa başladı. Astana görüşlərində əldə edilmiş razılığa görə "kürd zolağının" Ağ dənizə çıxışını bağlamaq üçün Türk ordusuna 2 kanton ərazi ayrıldı. Firat və İdlib və bu 2 kanton faktiki olarağ "kürd zolağının" Ağ dənizə çıxışının qarşısını alırdı. Ancaq, 2 kanton arasında (Firat və İdlib) Afrində kürd əşirətlərinin varlığını qoruyaraq Rusiya öz hərbi reallığını  sürdürməyə başladı və Ankaraya mesaj verildi ki,  bu çərçivədən kənara çıxa bilməzsən. Bununlada Rusiya bütün regionu nəzarətdə saxlamaq üçün kürdlərlə də əməkdaşlıq etməyə başladı.  Rusiya bu gün həm Dəməşq rejimi ilə, həm sünni ərəblərlə, həm də şiə ərəblərlə, həm İranla, həm də körfəz ölkələri ilə qarşılıqlı mənfəətlər içərisində siyasət yeritmək yetənəyinə malikdir. Ərdoğanla Soçi görüşü önü Putinin Trampla regionun taleyi barədə ümumi bir rəyə gəlmələri bu Rusiyanın tam qələbəsi idi, çünki Vaşinqton Orta Şərqdə İsrail və kürdlərə sığınaraq hərəkət edirsə Rusiya Orta Şərqin bütün xətləri və bütün dövlətləri ilə əməkdaşlıq edərək hərəkət edir. Təsadüfi deyildir ki, Ərdoğan Putin görüşməsi zamanı Putinin Ərdoğana xitabən Suriyada siyasi çözümlərə başlanılması barədə "Mən İran siyasi rəhbərliyi və  ABŞ prezidenti ilə  görüşərək Suriyanın siyasi çözümü barədə razılığa gəldik deməsi" Ərdoğanı çox pis vəziyyətdə qoyurdu. Bu Putin tərəfindən Ərdoğana qarşı şah və mat gedişi idi, yəni mənim dediyim çərçivələrdən kənara çıxa bilməzsən. Çıxsan bütün dünyanı qarşına alarsan. Bununlada biz çox maraqlı bir siyasi gedişin şahidi olduq. Rusiya ABŞ-ın Orta Şərqdəki oynunu pozmaq üçün Türkiyə,  İraq, İran və Rusiya dördlüyünü yaratdı, istədiyini aldı, tərəfdaşlarına Moskvaya sərf edən  ərazi paylarını verdi və bu paydan artıq pay almaq istəyən Ərdoğan üçün  yeni bir düstur hazırlayaraq ABŞ-la yaxınlaşdı və  yenə də qalib çıxdı. Bu demək idi ki, ya mənimlə münasibətləri pozub təklənəcəksən, ya da mənim çəkdiyim çərçivədə hərəkət edəcəksən. Təsadüfi deyildir ki,  Soçi görüşünə getməzdən öncə ABŞ-Rusiya razılaşmasını tənqid edən Ərdoğan Soçidə Putinin sarayında bu razılaşmanı təqdir etdi".

Səxavət Məmməd
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Məhərrəm Əliyev Heydər Əliyevdən yazdı

Məhərrəm Əliyev Heydər Əliyevdən yazdı
12:07
12.12.2017
733
Analitika
A

Tarix sübut etmişdir ki, hər bir xalqın, dövlətin inkişafında dahi şəxsiyyətlərin, siyasi liderlərin çox böyük rolu olmuşdur. Siyasi müdriklik, dövlət idarəçiliyində yüksək səriştə, milli maraqların hər şeydən üstün tutulması, qətiyyətlilik və dəmir iradə liderlərin fəaliyyətinin ana xəttini təşkil edir. Azərbaycan xalqı xoşbəxtdir ki, onun belə keyfiyyətlərə malik, Vətəninə və millətinə əvəzsiz xidmətləri ilə əbədilik qazanmış ümummilli lideri – Heydər Əliyevi var. 

Azərbaycanın milli dövlətçiliyinin xilaskarı və müstəqilliyinin təminatçısı, bütöv bir xalqı böyük məhrumiyyətlərdən qorumağa və onun ən şərəfli tarixini yaratmağa nail olmuş ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi irsi, ölməz ideyaları, dövlət inkişafı kursu onun vəfatından sonra da yaşadı, uğurla davam etdirildi. Dahi öndərin Fəxri xiyabanda ucaldılmış abidəsi əbədi ziyarətgaha çevrildi. 
Heydər Əliyevi hər şeydən, hər kəsdən fərqləndirən cəhəti onun doğma xalqının qəlbini fəth etməsidir. Bu fəthi ilə o, xalqının, bugünkü və gələcək nəslin qəlbində əbədi yaşayır və yaşayacaqdır.

Heydər Əliyev şəxsiyyəti, irsi tam öyrənilməmiş bir salnamədir. Onu dönə-dönə oxumaq, öyrənmək, təbliğ etmək lazımdır, çünki Heydər Əliyevin ömrü elə yaşadığımız Azərbaycan tarixinin parlaq səhifələridir. Bu tarixin otuz ildən artıq dövrü məhz xalqını və vətənini canından artıq sevən ən böyük azərbaycanlı, ulu öndər Heydər Əliyevlə bağlı olmuşdur. 

İstər Azərbaycana rəhbərlik etdiyi sovet dönəmində, istər Moskvada SSRİ kimi nəhəng və qüdrətli bir dövlətin ən yuxarı eşalonunda yüksək rəhbər vəzifələr daşıdığı vaxtlarda Heydər Əliyev sadə adamlardan tutmuş ən böyük siyasi xadimlərin də etiraf etdiyi kimi əlahiddə dühası baxımından həmişə seçilmişdir.

Moskvada xüsusi orta milis məktəbində təhsil aldığım illərdə yaxşı xatirimdədir ki, hələ o dövrdə Heydər Əliyevə çox böyük maraq var idi, hər kəs onun iti zəkasına, idarəçilik məharətinə həsəd aparır, onun barəsində çox müsbət fikirlər səsləndirirdilər. Bu dahi şəxsiyyətə olan xüsusi rəğbətimin təzahürü idi ki, Ulu Öndərin çıxışlarını mütəmadi mütaliə edirdim. Hətta imtahanlar verərkən Heydər Əliyevdən sitatlar gətirməyim müsbət qiymətləndirilirdi. Bu ondan irəli gəlirdi ki, Heydər Əliyevin qüsursuz, anlaşıqlı, dolğun çıxışları onu ustad bir müəllim kimi xarakterizə edirdi. 

Baxmayaraq ki, Heydər Əliyevin o zaman sovet hakimiyyətində təmsil olunmasını hiddətlə qarşılayanlar ona qarşı paxıllıq, riyakarlıq nümayiş etdirərək, çirkin kampaniyalar apararaq 1987-ci ildə Ulu Öndəri məcburi istefaya göndərilmişdilər, onu tanıyanlar, sevənlər bununla heç cür barışmır, əksinə ona olan məhəbbətini, dəstəyini əsirgəmirdilər. Hələ 1988-ci ilin ilk mitinqlərindən başlayaraq, Azərbaycan xalqı üzləşdiyi ciddi problemləri həll etməyə qadir siyasətçini görür və onun yenidən Azərbaycan rəhbərliyinə qayıtmasını arzulayırdı. Lakin həmin vaxtlarda görkəmli siyasətçi, dövlət xadimi Heydər Əliyev ciddi təqib olunur, onun və tərəfdarlarının xalqla birləşməsinə hər vəchlə maneçilik törədilirdi. Minlərlə adamın mitinq və nümayişlərə Heydər Əliyevin portretləri ilə çıxması onu yenidən rəhbər görmək arzusunun ümumxalq miqyasında, açıq şəkildə ifadəsi idi. Bakı şəhəri Sabunçu (o vaxtkı Lenin) polis idarəsində cinayət-axtarış bölməsinin rəhbəri olduğum həmin illərdə dahi rəhbərin portretini iş otağında böyük fəxr hissi ilə saxlayırdıq.

Təsadüfi deyildi ki, xalqın öz qüdrətli rəhbəri ilə birləşəcəyindən qorxan imperiya Heydər Əliyevin hər vəchlə Azərbaycana qayıtmasına mane olurdu. Sovet rəhbərliyinin 1990-cı ilin yanvarında xalqımıza qarşı qanlı faciəni törətdiyi ən ağır vaxtda Heydər Əliyev həyatını təhlükə altına ataraq Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək, burada təşkil olunan etiraz mitinqində çıxış etmiş və 20 yanvar faciəsinə siyasi qiymət verərək, mərkəzin və respublika rəhbərliyinin hüquqazidd əməllərini ifşa etmişdir.
Tarixin bu məsuliyyətli və çətin, lakin şərəfli dövründə xalqı ilə olmağı, ona kömək etməyi vacib bilən Heydər Əliyev 1990-cı ilin iyulunda Bakıya gəlir və onu qarşılayanlardan biri kimi Ulu Öndərlə ilk tanışlığımız olur. Həmin vaxt qardaşı Cəlal Əliyevin evində qalan Heydər Əliyevə qarşı təhdidlər səngimir, onu Bakını tərk etmədiyi təqdirdə istənilən hadisənin baş verə biləcəyi ilə hədələyirlər. Heydər Əliyev Naxçıvana getmək məcburiyyətində qalır. Yaxşı xatirimdədir, Cəlal Əliyevlə görüşümüzdən sonra ertəsi günü Vasif Talıbovla (Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri) birgə Heydər Əliyevi Naxçıvana yola salmaq üçün aeroporta apardıq və onu təyyarənin salonunadək ötürdük. Sonralar Naxçıvanda olarkən də Ulu Öndərlə görüşlərimiz olmuşdur. Yaşının çox və səhhətində müəyyən problemlərin olmasına baxmayaraq hər zaman qamətli duruşu, daxili gücə və özünəgüvənə malik olması, simasında ifadə olunan möhkəm iradəlilik və qətiyyətlilik əlamətləri, səsindəki amiranəlik Ümummilli Lideri ilk görünüşdən məğrur sərkərdəyə bənzədir, onun bundan sonra da xalqına xidmət etmək iqtidarında olduğunu göstərirdi. Təbiətən çox təmkinli olsa da, baş verən haqsızlıqlara qarşı hər zaman barışmaz idi. O, güclü siyasi fəhmə, taleyüklü məsələləri həll etmək bacarığına, dəmir iradəyə və zəngin idarəçilik təcrübəsinə malik idi. 

Azərbaycançılıq məfkurəsinin parlaq daşıyıcısı olan Heydər Əliyev öz müdrik siyasəti, dönməz əqidəsi və tarixi uzaqgörənliyi sayəsində milli dövlətçilik ideyasının gerçəkləşdirilməsinə, müasir Azərbaycan dövlətinin qurulmasına və xalqımızın müstəqillik arzusuna çatmasına nail olmuşdur. 

1991-ci ildə öz dövlət müstəqilliyini bərpa edən xalqımız çox çətin sınaqlardan keçmiş, qanı bahasına qazandığı müstəqilliyi yenidən itirmək təhlükəsi ilə üzləşmişdi. Həmin dövrdə Azərbaycanda müstəqil dövlətçilik maraqları ilə üst-üstə düşməyən, bir çox hallarda isə onlara zidd olan qeyri-ardıcıl, səriştəsiz siyasətin aparılması, silahlı birləşmələrin özbaşınalığı, xaos və vətəndaş qarşıdurması, erməni təcavüzü bu təhlükəni daha da dərinləşdirirdi. Möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, "Əfsuslar olsun ki, müstəqilliyimizin ilk illərində Heydər Əliyev hakimiyyətdə deyildi. Əgər olsaydı, biz böyük itkilərlə üzləşməzdik". Məhz belə bir ağır dövrdə – 1993-cü ildə xalqımızın təkidli tələbi ilə ümummilli lider Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıdaraq müstəqilliyimizi məhv olmaqdan xilas etmək kimi çox çətin və şərəfli missiyanı öz üzərinə götürdü. O dövrdə təsəvvür etmək çətin idi ki, ömrünün müdrik çağında olan və çoxsaylı təhdidlərə məruz qalan Heydər Əliyev yenidən hakimiyyətə qayıtsın. Buna rəğmən bu güclü şəxsiyyətin heç nədən çəkinmədən, öz həyatını belə təhlükəyə ataraq, sözün əsl mənasında, "ömrümün qalan hissəsini də xalqıma bağışlayıram" deyib, meydana atılması xalqı və dövləti qarşısında misilsiz fədakarlığı idi. 

Məhz Ulu Öndərin apardığı müdrik siyasət nəticəsində müstəqilliyimiz qorunub saxlanılmış, atəşkəsə nail olunmuş, dövlətlə xalqın birliyi təmin edilmiş, bütün sahələrdə demokratik islahatlara başlanılmış, güclü dövlətin möhkəm təməli qoyulmuşdur.
Hamımızın yaxşı xatirindədir ki, müstəqilliyin ilk illərində olan vəziyyət dövlət qurumlarından da yan keçməmiş, respublikanın prokurorluq, ədliyyə, polis, milli təhlükəsizlik, gömrük orqanlarında kadr siyasəti ciddi şəkildə təhrif olunmuş, həmin orqanlar öz üzərlərinə düşən sabitlik və əmin-amanlığın qorunması, vətəndaşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi vəzifəsini unudaraq hərəsi bir siyasi qüvvəyə xidmət edirdi.

Respublikada cərəyan edən hadisələri dərindən təhlil edən Heydər Əliyev həm də yaxşı dərk edirdi ki, Azərbaycanın müstəqilliyini təmin etmək, onu möhkəmləndirmək, ölkədə demokratik hüquqi dövlət qurmaq, köklü islahatlar aparmaq üçün, ilk növbədə, ictimai-siyasi sabitlik, qanunçuluq, hüquq qaydası təmin edilməlidir. "Dövlət - dövlətçiliyi qorumalıdır" fikrini dönə-dönə vurğulayan Heydər Əliyev çox qəti və prinsipial mövqedən çıxış edərək ciddi intizam, tələbkarlıq və dövlət mənafeyi kimi amilləri ön plana çəkmişdi. Ölkədə geniş vüsət almış cinayətkarlığın bütün ünsürlərinə qarşı qəti mübarizə aparmaq üçün 1994-cü ilin avqustun 9-da imzaladığı xüsusi Fərman qanunçuluğun və hüquq qaydalarının möhkəmləndirilməsində əsaslı dönüş yaratmışdı. Eyni zamanda, milli dövlətçiliyin inkişafında korrupsiyanın aradan qaldırılmasının əhəmiyyəti nəzərə alınaraq bu ümumbəşəri sosial bəla ilə mübarizəyə başlanılmışdı.

Heydər Əliyev qətiyyətinin ifadəsi olan bu mühüm tədbirlərin həyata keçirilməsində iştirakımı daim xatırlayır, Ulu Öndərin fəaliyyətimə verdiyi dəyərdən böyük fəxarət duyuram. Həqiqətən, 10 ilə yaxın bir müddətdə bu dahi şəxsiyyətlə birgə çalışmaq, onun rəhbərliyi ilə keçirilən tədbirlərdə iştirak etmək qürurvericidir. Ümummilli liderin etimadı sayəsində 1993-cü ildən uzun müddət Bakı şəhəri Baş Polis İdarəsinin rəisi vəzifəsində fəaliyyət göstərmişəm.

1993-1998-ci illər Azərbaycanda ən gərgin illər idi. Bu illərdə Bakı şəhəri kimi böyük bir şəhərin təhlükəsizliyi, sözsüz ki, təmin olunmalı idi. Az qala hər gün mitinqlər keçirilir, müxtəlif təxribat xarakterli addımlar atılırdı. Bütün bunların öhdəsindən gəlmək isə asan iş deyildi. Dahi rəhbərin qarşımızda qoyduğu tapşırıqları yerinə yetirmək ən ümdə vəzifəmiz idi. 

1994-cü ilin oktyabrı və 1995-ci ilin martında baş vermiş dövlət çevrilişi cəhdləri, ölkə Prezidentinin fiziki məhvinə yönəldilmiş sui-qəsdlər görülmüş kompleks və çevik əməliyyat tədbirləri nəticəsində tamamilə aradan qaldırılmış, onların təşkilatçıları ifşa olunaraq, respublikada siyasi qarşıdurma yaratmaq cəhdlərinə qətiyyətlə son qoyulmuşdu.

1995-ci ildə Heydər Əliyevə sui-qəsd təşkil etmək istəyən cinayətkarlar işlədiyim dövrdə Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən aşkarlanaraq yaxalanmışdır. Hətta o zaman Heydər Əliyev bu cinayətin açılmasına görə bizə təşəkkür də etmişdi. 

"Hər bir insanın taleyi xalqın taleyinə çevrilməlidir" deyən Heydər Əliyev necə böyük qəlb və mənəviyyat sahibi olduğunu, şəxsiyyətcə böyüklüyünü sonrakı dövrdə öz cinayətkar əməllərini dayandıran, qanuna əməl edən qanunsuz silahlı birləşmələri də cinayət məsuliyyətindən azad etməsi ilə təsdiqlədi. 

Heydər Əliyevin böyüklüyü, dövlətçilik səriştəsi onda idi ki, o, hüquqi dövlət quruculuğu işində humanizm prinsiplərindən yerində və düzgün istifadə etməyi uzaqgörənliklə, müdrikliklə bacarırdı. 

Onun hər zaman xalqının yanında olduğuna, Heydər Əliyevi böyük bir izdihamın müşayiət etdiyinə, hər bir vətəndaşa qayğı ilə yanaşdığına şahid olmuşam, bir rəhbər kimi onunla birgə tədbirlərdə iştirak etmişəm. Ümummilli Lider Azərbaycanı bir xalq, Vətən, dövlət olaraq çox sevirdi. Azərbaycanlı olması ilə fəxr etməsi, "Azərbaycan" kəlməsini gözləri yaşara-yaşara söyləməsi Ulu Öndərin Vətənə olan sevgisinin sübutudur: "Hər bir insanın milli mənsubiyyəti onun qürur mənbəyidir. Mən həmişə fəxr etmişəm, bu gün də fəxr edirəm ki, mən azərbaycanlıyam!" 

Xalqın əbədi sevgisini qazanan ulu öndər Heydər Əliyev daxili və xarici qüvvələrin dövlət çevrilişi, sui-qəsd və təxribat cəhdlərinə baxmayaraq, öz həyatı, sağlamlığı bahasına gecəli-gündüzlü fədakar əməyi hesabına dövlət müstəqilliyimizi yenidən bərqərar etdi. Azərbaycan dağılmaqda olan ölkədən inkişaf edən, tərəqqiyə qoşulan ölkəyə, vətəndaş müharibəsi astanasında olan ölkədən vətəndaş həmrəyliyi olan ölkəyə çevrildi. 

Müasir Azərbaycan dövlətinin qurucusu və memarı, xalqımızın xilaskarı kimi Azərbaycanın müstəqillik tarixini yazan ümummilli liderimiz Heydər Əliyev qısa zamanda misilsiz xidmətləri ilə, köklü demokratik hüquqi dövlət quruculuğu, mütərəqqi hüquqi, o cümlədən məhkəmə-hüquq islahatları ilə tariximizin parlaq səhifələrini yazdı.

Azərbaycanın özü qədər əbədi olan dahi öndər Heydər Əliyevin ölkənin dərin ictimai-siyasi və iqtisadi böhrandan çıxarılmasında, vətəndaş müharibəsinin qarşısının alınmasında, Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin qorunmasında və möhkəmləndirilməsində, dövlətimizin beynəlxalq aləmdə böyük uğurlar qazanmasında, Azərbaycan dövlətçiliyinin nəaliyyətlərində müstəsna xidmətləri xalqımız tərəfindən sonsuz məhəbbət və dərin ehtiram hissi ilə yad edilir, onun əziz xatirəsi daim qəlbimizdə yaşayır.

Bu gün ölkəmizin sürətli hərtərəfli inkişafı onu deməyə əsas verir ki, ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulmuş uğurlarımız müstəqil dövlətçilik prinsipləri ilə daha da möhkəmlənir. Çünki bu iş, bu siyasi xətt müasir şəraitdə möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla həyata keçirilir, ölkəmizin tərəqqisinə və xalqımızın rifahına hesablanmış genişmiqyaslı və ardıcıl islahatlar bu gün öz real bəhrəsini verir.

Bizim isə ən böyük vəzifəmiz Heydər Əliyevin ideyalarının inkişafı və Azərbaycan tarixinin yeni şanlı səhifələrinin yazılması naminə möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin ətrafında sıx birləşərək, ona layiqli yardımçı olmaqdır.

Məhərrəm Əliyev,
Azərbaycan Respublikası
ədliyyə nazirinin müavini

ŞƏRH YAZ
2

Azərbaycanın seçimi necə olacaq — Rusiya, yoxsa Qərb? – TƏHLİL

Azərbaycanın seçimi necə olacaq
11:23
12.12.2017
695
Analitika
A

İki bir-birinə zidd  fövqəl dövlətin dünyanı necə bölüşdürdüklərini anlamaq çox çətin olsa da, razılaşmaq lazımdır ki, indi tarixi zərurət  və bu iki fövqəl dövlətin özü-özünü qorumaq mexanizmləri işə düşüb. Biz  əvvəlki məqalələrdə bunu qeyd etmişdik ki, fövqəl dövlətlər  inkişaf prosesi keçirlər. Bu o deməkdir ki, həmişə inkişafda olmurlar. Durğunluq dövrü keçir və nəticədə elə şərait yaranır ki, ölkə dağılmaq həddinə çatır və düşdüyü bu bəladan qurtulmaq üçün ciddi və uzaqgörən addımlar atılır. Maraqlısı budur ki, indi dünya bu prosesi yaşayır.

ABŞ öz fövqəlliyini saxlamaq üçün dünyanı 1991-ci il çərçivəsinə, yəni polipolyarlığa qaytarmalıdır. Əlbəttə ki, bu dünyanın iki böyük düşərgəyə bölünməsidir.

ABŞ istəsə də, istəməsə də bunu etməlidir ki, dağılmaqda olan sənaye infrastrukturlarını bərpa etsin. ABŞ-n böyük konsern və komplekslərin hərbi sifarişləri yerinə yetirmədiyini nəzərə alsaq və yaxud dağılma səbəblərini araşdırsaq, görərik ki, ABŞ-ın  düşdüyü böhranın səbəbi elə birbaşa SSRİ-nin dağılması və Avropanın ABŞ silahlarına olan tələbatın azalması ilə bağlıdır.

Məntiqi nəticə ondan  ibarətdir ki, ABŞ Avropanı Rusiyaya düşmən etməsə, onun silahına tələbat olmayacaq.

Qeyd etməliyik ki, ABŞ iqtisadiyyatı dəqiq tələbat üzərində qurulduğu üçün, ilk növbədə hasil olmuş məmulatın bazarı olmalıdır. Bu bazarın olması üçün ABŞ ciddi və uzaqgörən addımlar atır. İndiki ABŞ siyasətinin mahiyyəti elə budur.

Rusiyanın Krıma girməsi və Suriyada qələbəsi ABŞ-a imkan yaradır ki, monopolyarlıqdan polipolyarlığa keçsin və beləliklə öz sənaye qüdrətini bərpa etsin. Bu səbəbdən Rusiya-ABŞ münasibətində gərginlik olsa da, həqiqətdə iki ölkənin toqquşması soyuq müharibəyə səbəb oldu və dünyanı belə bir məcburiyyət qarşısında qoydu: "hər ölkə özünə və dövlətçiliyinə uyğun yeni düşərgə yaratmalıdır".

Aydındır ki, bu düşərgə formalaşmaqdadır. Çünki hər iki ölkə, SSRİ mövcud olan dövrdəki çərçivələrə qayıdır və vaxtilə müttəfiqlik səviyyəsində olan əlaqələrini daha ciddi şəkildə ya bərpa edir, ya da dərinləşdirir.

Bundan əlavə, bu fövqəl dövlətlərin keçmiş və indiki müttəfiqlərinə qarşı iqtisadi, siyasi və maliyyə təzyiqləri də göz qabağındadır. İndi Rusiya və ABŞ özünü qorumaq üçün yeni müttəfiqlər axtarır və köhnələri öz maraq dairəsinə qaytarmaq istəyir. Daha dəqiq desək foema dəyişsə də, məzmun qalır. Yəni, hazırda dünyada “ikinci soyuq müharibə” gedir.

ABŞ-Rusiya qarşıdurmasının arxasında iki ölkənin məcburi yüksəlməsi və hərbi sənaye komplekslərini (HSK) ciddi inkişaf mərhələsinə qədər inkişaf etdirməsi dayanır. Bunun üçün hər iki tərəfin  durğunluq yaşayan HSK sahələrini işə salması və yeni silahları tətbiq etməsi vacibdir.

ABŞ SSRİ dağılandan sonra boşalmış şəhərləri, iqtisadi potensial və texnologiyalara malik, dayanmış zavod və fabrikləri bərpa etsə, əhalisini boşalmış şəhərlərə qaytaracaq. Bunu etmək üçün ciddi iqtisadi islahatlara əl atmalıdır.

 Donald Trampın ünvanına ciddi ittihamlar yağdırılsa da, həqiqəti qəzet məqalələri yox, statistik göstəricilərdən öyrənmək olar.

İnkar olunmaz faktdır ki, bir ildən az müddətdə ABŞ-ın iqtisadi göstəriciləri o qədər yüksəlib ki, Donald Trampa qədər heç bir ABŞ prezidenti belə göstəricilərə nail olmayıb.

Donald Tramp boşalan şəhərlərə əhalini qaytarıb, HSK bağlı bütün müəssisələri və maşınqayırma komplekslərini bir-birinin ardınca bərpa edir. Ölkənin ən əsas göstəricisi olan işsizlik isə demək olar ki, sürətlə azalmaqdadır. Maraqlı bir fakt onunla bağlıdır ki, o,  HSK-ya daxil olan bütün kompleksləri ancaq ABŞ-da işləyən zavodlarla inteqrasiyada görmək istəyir. Başqa ölkələrdən gələn detalları isə ABŞ-da istehsal etməyi əsas məqsəd kimi qarşısına qoyur. Bunun da obyektiv səbəbləri var. Əgər müharibə başlasa, rəqib tərəfi ABŞ hərbi texnikası üçün detallar hazırlayan və ora göndərən ölkələrə girə bilər və detalların istehsalı dayana bilər. Optimal yol bu zavodların ABŞ-da fəaliyyət göstərməsidir. Odur ki, ABŞ-da yeni zavod və fabrik açan investorlar üçün vergini  o qədər cüziləşdirib ki, daha düzünü desək, “yox” səviyyəsinə endirib ki, ABŞ-da yeni zavod və fabriklərin tikintisi gücləndirilsin. Maraqlısı budur ki, Donald Trampın opponentləri və siyasi rəqibləri onun iqtisadi islahatlarına qarşı bir kəlmə də pis söz deyə bilmirlər. Çünki indiki prezidentin iqtisadi islahatları çox qüsursuzdur. 

Donald Trampın  ABŞ iqtisadiyyatını dəqiq bilməsi və burada optimal yollar tapması, onun reytinqini daha da qaldırır.

Rusiya isə silahlanma ilə bağlı ciddi çətinliklər qarşısında qalsa da, HSK-ni bərpa edə bilib. Vaxtilə rəhmətlik akademik Mirabbas Qasımov deyirdi ki, Rusiya HSK bərpa etsə, bir ölkə onun qarşısında dayana bilməyəcək.

Rusiya silahının gücünü dünya Suriyada gördü və həmin andan ABŞ dünyanı  yenidən bölmək məcburiyyəti qarşısında qaldı.

Krımın alınması və sanksiyalar Avropa-Rusiya isti münasibətlərinə son qoydu. Rusiyanın bu hərəkətindən qorxuya düşən Avropa, yenidən ABŞ silahları ilə silahlanmağa başladı. İndi Avropa ABŞ-dan tam asılı vəziyyətdədir və bu asılılığı saxlamaq üçün ABŞ analitikləri və siyasətçiləri polipolyarlığa keçməklə dünyanı yeni “soyuq müharibə” qarşısında qoydular.

Rusiyanın özü məcburiyyət qarşısında qalıb  iqtisadi, siyasi və hərbi imkanlarını nəzərə alıb, ABŞ-n çağırışına qəbul etdi. Bunun üçün Rusiyanın Avropadan daha çox resurs və imkanları var. Bu saat Rusiyanın güclənməsi onu keçmiş maraq sərhədlərinə qayıtmağa imkan yaradır. Bu nə deməkdir?

Bir misaldan başlayaq. Rusiya öz ərzaq təhlükəsizliyini təmin etmək üçün MDB-nin kənd təsərrüfatını işə saldı. Bu iqtisadi inteqrasiyaya atılan ilkin addımın arxasında, siyasi inteqrasiyanın olduğunu da görürük.

Bu gün dünyada gedən “soyuq müharibə” dünyanın tarazlı şəkildə iki cəbhəyə bölünəcəyini göstərir. Əlbəttə ki, keçmiş SSRİ-dən fərqli olaraq, Rusiya düşərgəsinə  hansı ölkələrin düşəcəyi məsələsi gündəmdədir.

 Avropa özü bu saat müttəfiq axtarışındadır və heç cürə istəməz ki, ona strateji nöqteyi-nəzərdən yaxın olan ölkələri özündən qaçırsın.

Azərbaycan deputatlarının Avropa Şurasının ünvanına dediyi sözləri yadınıza salın. Azərbaycana bəlli olan, Avropa siyasətçiləri bilirlər ki, deputatların dedikləri elə iqtidarın dedikləridir. Onların nə qədər ciddi olduğunu düşünən ermənipərəst Avropa siyasətçiləri deyəsən Azərbaycana qarşı olan siyasətlərini dəyişiblər.

Bu il noyabrın 27-də Ermənistanla bağlı NTV-də gedən bir verilişdə Rusiya siyasətçilərinin ağzından Avropa Şurasının Ermənistana qarşı qoyduğu tələblərdən danışırdılar. Bunun  video yazısı sosial şəbəkələrdə var Rus politoloqlarından eşitdiklərimiz sensasiyaya bərabər məlumatlardır. Onların sözlərindən belə çıxdı ki, son iclasında Avropa Şurası Azərbaycana dəstək verərək, Ermənistanı işğalçı ölkə adlandırıb və Azərbaycan ərazilərində Ermənistan ordusunun çıxarılması tələbini irəli sürüb. Bu bir yana, üstəlik Dağlıq Qarabağda ermənilərin öz müqəddəratını təyin etmək üçün referendum keçirilməsinə də qadağa qoyub. Bu verilişdə ən gözəl müqayisəni Nikolay Starikov verib. Onun   sözlərinə görə, Ermənistan Rusiyanın gəzəyən arvadıdır və onu yığışdırmaq lazımdır. Nikolay Starikovun dedikləri və Avropa Şurasının qərarı arasında ciddi əlaqə var. Bu verilişdə Nikolay Starikov Ermənistanın satqın olduğunu və Rusiyanın  heç də onun tərəfində olmadığını  Azərbaycana göstərirdi. Hər şeydən əvvəl, o, Rusiyanın Qafqazda  stabilliyin qorunmasında necə maraqlı olduğunu qeyd edirdi və Ermənistanın bu stabilliyi pozacağını vurğulayırdı.

Azərbaycanı öz tərəfinə çəkmək məqsədi güdən Rusiya, Qarabağın Azərbaycan torpağı olduğunu Avropa Şurası kimi çoxdan deyirdi. Bəs nə üçün indi iki tərəf həm Avropa, həm də Rusiya bir nöqtəyə vurur? Çünki Azərbaycan Rusiya üçün geosiyasi əhəmiyyəti olan bir məkandır, Avropa üçün isə neft və qaz xətləridir.

Hələ üstəlik də Ərdoğanın “Qarabağı ancaq Rusiya həll edə bilər” bəyanatı Türkiyəyə olan xalqımızın bütün ümidlərinə son qoydu. Bundan əlavə, Türkiyə prezidentinin Soçidəki danışıqlarında heç də Qarabağla bağlı bir məsələ ortaya çıxartmayıb. Deməli, Qarabağ məsələsində Rusiyanın rolunu qabardıb və onunla bağlı olduğunu açıq göstərib.

ABŞ-ın yeni komandasının yeni sanksiyalarında Avropaya təzyiq vasitəsi kimi, onun Şimal qaz kəmərlərindən əl çəkməsi və əvəzinə ABŞ-dan gələn sıxılmış qazın alınması tələbini qoyub. Bu təqdirdə Avropa ABŞ qazını rus qazından fərqli olaraq birə beş baha qiymətinə almağa məcbur qalacaq. Odur ki, Azərbaycan qazı və ona qoşula biləcək Xəzəryanı ölkələrin qazları Avropa üçün yeni iqtisadi maraq kəsb edəcək. Yəni Azərbaycana qarşı gedən Avropa iqtisadi maraqlarını qorunmaq üçün Ermənistan qarşısında Azərbaycan torpaqlarını azad etmək tələbini qoyacaq. Aydındır ki, Rusiya da Azərbaycanı ciddi tərəfdaşı etmək fikrindədir və onun Avropa ilə yaxınlığını görür. Bəs ABŞ?

ABŞ-ın xarici siyasəti göstərir ki, o, bu stabilliyi istəməz və üstəlik Azərbaycana qarşı təzyiq vasitələrinə keçəcək ki, bu xətlər işləməsin. Məqsəd odur ki, yeni ABŞ rəhbərliyinin tutduğu xarici siyasətin mahiyyəti Avropaya gedən kəmərlərin qabağını almaqdır və bu ölkələrin enerji təhlükəsizliyini öz əlində saxlamaq məqsədidir. Əgər indiyə qədər ABŞ Avropaya Rusiyaya alternativ olan  qaz xətlərindən danışırdısa, indi əksinə hər bir qaz xəttinin işləməsinə maneə yaradır. Əlbəttə ki, öz iqtisadi marağından çıxış edir.

Donald Tramp komandası proteksionist düşüncə sahibləri olduqlarından, onların bir marağı var - ancaq ABŞ!

Bununla belə, ABŞ Qafqazın Rusiyanın geosiyasi maraq dairəsində olduğunu nəzərə alır. Belə düşünmək olar ki, ABŞ Qafqazdan Avropaya gedən qazın həcminin artırmasını qoymayacaq və  Rusiyaya ilə Qafqazla bağlı sazişə gələcək və onun nəzarətinə verəcək. Təsadüfü deyil ki, Türkiyə Prezidenti Ərdoğan Qarabağın həllini ancaq Rusiyada görür. Nəzərə alsaq ki, Prezident Ərdoğan NATO qoşunlarının ən güclü ordusunun baş komandanıdır. Biz bu reallıqla da razılaşmalıyıq. Çünki NATO qoşunları faktiki olaraq indiyə qədər ancaq ABŞ-dan idarə olunub və həmişə də onun əmrlərini yerinə yetib. Ərdoğanın bu sözləri bir çox mətləblərin üstünü açır.

Bəs ABŞ-n siyasətində Azərbaycan hansı əhəmiyyəti kəsb edir? Əlbəttə ki, Azərbaycanın strateji məkan olması, güclənməkdə olan İranı öz düşərgəsinə salmaq üçün təzyiq mexanizmi kimi baxması və sairə.

ABŞ siyasətçiləri İranın güclənməsini görürlər, ancaq onunla heç cürə bacarmırlar. Bir faktı da qeyd etmək lazımdır ki, İran-Çin gizli oxu mövcuddur və bu ox İrana qarşı yönəldilən sanksiyalardan cənub qonşumuzu qoruyur. Vadar edir ki, bu ox daha da güclənsin, İran xammalı elə Çinə getsin. Aydındır ki, yenə də döyülən və vurulan Avropadır.

“İkinci soyuq müharibə”nin mahiyyəti elə birincisi kimidir. Ölkələr iki düşərgəyə bölünür və aqressiv mövqedə dayanırlar Ancaq heç bir düşərgə başqasına qarşı atom müharibəsinə getməyə cürət etmir. Çünki nəticədə dünyanın axırına gətirib çıxara bilər. Bu tarazlığı iki ölkənin atom bombalarının tarazlığı diktə edir.

İqtisadi və maliyyə nöqteyi-nəzərindən ABŞ qat-qat Rusiyadan üstündür, ancaq dağıdıcı silah və hərbi sahədə heç də Rusiya Qərbdən geri qalmır. Suriya və İraqda İŞİD-in məğlubiyyəti Qərbin məğlubiyyəti kimi baxılmalıdır. Dünyanın iki düşərgəyə bölünməsi heç də başqa ölkələrə qarşı təsirsiz ötüşməz.

İranın  güclənməsi, regionda öz sözünü deməsi, Suriya və İraqda özünü göstərməsi hər şeydən əvvəl onun özünü qoruma mexanizminin yaxşı işləməsinin göstəricisidir. Sanksiyaların bura heç bir təsiri olmadığı da göz qabağındadır. İran yeganə dövlətdir ki, heç bir ölkədən asılılığı yoxdur və üstəlik neft və qaz resurslarını elə ölkələrə bağlayıb ki, ABŞ oraya təzyiq edə bilmir. Əlbəttə ki, biz Çini nəzərdə tuturuq. İran-Çin münasibətləri, enerji resurslarının Çinə bağlaması İrana təhlükəsizlik qarantiyası verir. Çünki İrana qarşı müharibə, Çinə qarşı müharibəyə bərabərdir. İran Çinin enerji bazasıdır. Odur ki, ərəb ölkələrinin birləşib, İsrailin dəstəyi ilə İrana qarşı müharibə edəcəkləri gülüncdur. Hətta, ABŞ analitikləri qeyd edirlər ki, bu Çinə qarşı çağırışdır. Odur ki, sadəcə olaraq bunu İrana təzyiq vasitəsi kimi baxmaq lazımdır. Bununla belə İranı öz müttəfiqinə çevirməyə ABŞ can atır.

Ərəb ölkələri, Səudiyyə başda olmaqla  və İsrailin  İrana müharibə ilə hədələməsi ABŞ-n bu ölkəyə qarşı təzyiq oyunudur ki, İranı öz əhatə dairəsinə salsın. Bu oyun o qədər  primitiv qurulub ki,  İrana qarşı heçnə edə bilməyəcəklər. Demokratiya oyunlarına son qoyan Donald Tramp hökuməti heç də dövlət çevrilişinin tərəfdarı deyil.

Dünyanın bölüşdürülməsi fonunda  hansı ölkənin hansı düşərgədə olacağı vacib məsələlərdən biridir. “Soyuq müharibə”nin əsas şərtlərindən biri geosiyasi tarazlığın saxlanılması və düşərgələrin planlı şəkildə silahlanması və yaxud silahların tətbiqinin ləğv edilməsidir.

“Birinci soyuq müharibə”ni ümumiləşdirsək bunu aydın şəkildə görərik.

Azərbaycan dövlətçiliyini qorumaq üçün hansı düşərgədə olmağımızın vacibliyi məsələsi ortaya çıxır. Biz bunu istəsək də, istəməsək də bu belədir. Hansı düşərgəni seçmək səlahiyyətini Azərbaycan xalqı öz Prezidentinə həvalə edib. İndi seçim onundur!

 

Siyasi analitik Tahir Cəfərli

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA