Amansız savaşda eşq hekayəsi — SƏNƏT VƏ SÖHBƏT

Amansız savaşda eşq hekayəsi
12:44
08.11.2019
8629
Mədəniyyət
A
Kitab haqqında: Lui de Bernyer "Kapitan Korellinin mandolinası" (Louis de Bernières "Captain Corelli"s Mandolin” ). 2011-ci ildə BBC-nin tərtib etdiyi, "200 ən yaxşı roman" siyahısına düşüb. İngilis dilində yazılmış ən çətin oxunan kitablardan biri hesab olunur.

Azərbaycan dilində ilk dəfə 2017-ci ildə "TEAS press" nəşriyyatında işıq üzü görüb.

Tərcüməçisi Sevil Gültəndir.

Tarix, savaş və eşq 2002-ci ildə Con Madden tərəfindən ekranlaşdırılan romanın əsas mövzusu müharibə meydanında cərəyan edən bir eşq hekayəsidir. Lu de Bernyer Tolstoy və Dikkens ənənəsinə sadiq qaldığı bu romanı ilə, ədəbiyyat aləmində layiqli iz qoymağı bacarıb desək, yanılmarıq. 1995-ci ildə bu roman müəllifinə Böyük Britaniyanın ən nüfuzlu ədəbiyyat mükafatı hesab olunan "Commonwealth Writers" Mükafatını qazandırıb. Bu romana qədər Bernyer 1991 və 1992-ci illərdə ardıcıl olaraq "Commonwealth Writers" Mükafatının qalibi olub. Bernyerin Türkiyə tarixindən bəhs edən "Qanadsız quşlar" 
romanı da kifayət qədər populyardır. "Kapitan Korellinin mandolinası" romanı üslub, texnika və peşəkarlıq baxımından, tarix, savaş və eşq mövzusunda yazılmış mübahisəsiz böyük ədəbiyyat nümunəsi hesab olunur. Romanın axıcılığı, hadisələrin bir-birinə bağlı inkişafı, yazar təxəyyülünün qəribə və ovsunlayıcı sehri oxucunu öz təsirində saxlamağı bacarır.

Savaş eşqə mane olmur…

"Kapitan Korellinin mandolinası" romanında hadisələr II Dünya Müharibəsi dövründə baş verir. İtaliyalı bir əsgər olan Karlo qorxaq və çəkingəndir. Homoseksual olan Karlo Françesko adlı əsgər yoldaşına aşiq olub və eşq əzabı çəkir. Onların həyatı Yunanıstana göndərildikdən sonra dəyişir. İtaliyanlar öz əsgərlərinə ingilis uniforması geyindirib Yunanıstana göndərməklə, müharibənin gedişatını dəyişmək, bu təxribat sayəsində Yunanıstana müdaxilə etməyi düşünürlər. Əməliyyat üçün elə əsgərləri seçirlər ki, onların ölümü böyük səs-küy doğurmasın. Karlonun bu əməliyyata seçilməsinin səbəbi cəsarətsizliyi olsa da, o bütün çətinliklərə və təhlükələrə baxmayaraq sağ qalır. Amma sevdiyi Françesko bu döyüşlərdə öldürülür. Bu əməliyyatdan dərhal sonra Karlo Kapitan Korelli ilə birlikdə Yunanıstanın unudulmuş, əldən-ayaqdan uzaq, sakit bir guşəsi olan Kefaloniya adasına göndərilir.

Sədaqət və dostluq xilas edir…

Kapitan Korellini adanın nüfuzlu adamlarından olan həkim İannisin evinə yerləşir. İannis həkimliklə yanaşı, yaşadığı adanın tarixini yazmağa çalışan həvəskar tarixçidir. İannisin qızı Pelagiya evlidir və ərinin müharibədə olması onların arasındakı sevgini soyudub. Kapitan Korellinin davranışları onu heyran edir və Pelegiya ona aşiq olur. Pelegiyanın eşq iztirabı çəkdiyi günlərdə əri yaralı halda müharibədən qayıdır. Ayrı qaldıqları müddətdə Pelegiya ərinə çoxlu sevgi məktubları yazsa da, cavab almır. Aralarındakı münasibətin soyumağına bu laqeyidlik təkan verir. Halbuki, Pelegiyanın əri oxuma-yazma bilmədiyi üçün, məktubları nə oxuya, nə də cavablandıra bilib. Pelegiya ərindən uzaqlaşdıqca Korelliyə daha da aşiq olur. Bu gizli sevginin alovlandığı ərəfədə adaya alman ordusu müdaxilə edir və italyanlar geri çəkilməyə məcbur olur. Uzun müqavimətdən sonra italyan əsgərləri təslim olur və almanlar onları güllələməyə qərar verir. Hamının gözü qarşısında güllələnən italyan əsgərlərinin arasında Kapitan Korelli də var. Amma Karlo öz gövdəsini sipər edərək ağır yaralı Korellini ölümdən qurtarır. Ağır yaralanan Korellini yenidən həkim İannisin evində gizlədirlər. Həkim əlindən gələni edərək onu həyata qaytarır. Hətta yaralarını tikmək üçün Korellinin mandolinasının simlərindən istifadə edirlər. Kapitan sağaldıqdan sonra onun almanlardan gizli İtaliyaya
qaçmasına şərait yaradırlar. O, xatirə olaraq mandolinasını Pelegiyaya hədiyyə edir və mütləq geri qayıdacağına söz verir. Pelegiya illərlə Korellinin yolunu gözləsə də, ondan heç bir xəbər ala bilmir. Artıq hər şeydən ümidini üzən Pelegiya sevgilisinin həsrəti ilə qocalmağa başlayır. Bu ərəfədə
adada zəlzələ baş verir və Pelegiyanın atası, həkim İannis həyatını itirir. Hadisələr nə qədər ümidsiz şəkildə cərəyan etsə də, sonluq üzümüzdə təbəssüm yaradır. Korelli geri qayıdır və sevgilisinə qovuşur...

Tabulara meydan oxumaq

Bernyerin bu romanı, sadəcə, Korelli və Pelegiyanın sevgisi üzərində qurulmayıb. Əsərdə bir çox tarixi şəxslərin, dövlət başçılarının obrazı yaradılıb. "Kapitan Korellinin mandolinası" tarixi romandır. Eyni zamanda, Bernyer, din, ədəbiyyat, musiqi, mədəniyyət, siyasət, əxlaq haqqında da önəmli fikirlərini bu roman vasitəsi ilə çatdırır. Bəzən müəllifin sevgi, insani münasibətlərlə bağlı düşüncələri oxucunu təkrar-təkrar düşünməyə, yaşadıqlarına yenidən nəzər salmağa məcbur edir. Xüsusilə homoseksual əsgər Karlonun timsalında, sanki illərlə formalaşmış ehkamlara, tabulara meydan oxuyur, homoseksual əsgəri qəhrəman kimi təqdim etməyi bacarır. Əsərin təməl ideyası sevginin qələbəsi olsa da, hadisələrin inkişafını izlədikcə müharibəyə olan nifrətimiz daha da artır. Xeyirlə şərin amansız mübarizəsində, xeyirin qələbəsini ümidlə gözləyən günahsız insanların iztirabı oxucunu sarsıdır. Müharibənin yaratdığı səfalət və ehtiyac içərisində gündən-günə dərinləşən sevgi, qırılmaz dostluqlar, insani münasibətlər müharibə dəhşətlərinin insan ruhunu tamamən məhv edə bilmədiyini göstərir.

Ümumiyyətlə, Bernyerin bu romanı ciddi ədəbiyyat nümunələrini sevən, mütaliədən zövq alan oxucu üçün əvəzsiz nümunədir.

ŞƏRH YAZ
1

İçkinin məhv elədiyi böyük Azərbaycan aktyoru — Maraqlı faktlar

İçkinin məhv elədiyi böyük Azərbaycan aktyoru
20:30
28.01.2020
2278
Mədəniyyət
A
Bu gün böyük aktyor, əməkdar artist Səməndər Rzayevin anım günüdür.

"Ölkə.Az" kulis.az-a istinadən bu münasibətlə aktyor haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

Səməndər Rzayev 2 yanvar 1945-ci ildə Ağsuda anadan olub. O, Ağsu rayonundakı dram dərnəyində fəaliyyət göstərib. 1964-cü ildə Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsinə qəbul olub. Müəllimləri Rza Təhmasib, Mehdi Məmmədov, Adil İsgəndərov olublar. 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının truppasına Tofiq Kazımovun dəvəti ilə qəbul edilib. Onun ilk rolu Uilyam Şekspirin “Hamlet” tamaşasında Horatsio olub.

***

Səməndər çoxuşaqlı ailənin sonbeşiyi olub. Uşaqlıq illəri müharibədən sonrakı dövrlərə tuş gəldiyi üçün çox çətinliklə böyüyüb. Anası adının qısaldılmış formada Səməni – deyə çağırarmış.

Gallery

Bir gün dostları ilə oynadığı zaman körpüdən sürüşüb üzüaşağı yuvarlanan Səməndər dizindən ağır zədə alır. Diz qapağı sınan uşaq düz dörd il xəstəxana, sonra isə ev şəraitində müalicə olunur.

***

Həmin dörd il onun üçün gələcək həyatının bünövrəsini qoyub. Hər gün radio tamaşaları, verilişləri dinləməkdən başqa əlacı olmayan Səməndər radiodan dinlədiyi “Arxip baba və Lyonka” radio-tamaşasındakı Arxipbaba rolunda Ələsgər Ələkbərovun səsini eşidib aktyor olmağa qərar verir.

Gallery

Xəstə yatan zaman həkimlər Səməndərə deyirlər ki, ona kökəlmək lazımdır. Əgər kökəlməsə, ayaq sümüyü çürüyə bilər. Ondan sonra aktyor kökəlməyə başlayır. Amma köklük də ona ağırlıq gətirdiyindən həmişə zədəli ayağı ağrılı olur.

***

Gürcüstanın o vaxtkı dövlət başçısı Şevardnadze Səməndər Rzayevi çox sevərmiş, aktyor bir dəfə Tiflisdə qastrolda olarkən Şevardnadze əlini onun kürəyinə vuraraq “sən böyük aktyorsan” demişdi.

Gallery

Qızı Rübabə Səməndərin dediyinə görə atasının çox gözəl şarjları, həcvləri vardı. Aktyor harda olsa, dəftərin, kağızın bir küncünə nəsə çəkirmiş. Rəhmətlik Mikayıl Mirzə Səməndər Rzayevin bu rəsmlərini ondan alır ki, haqqında yazacağı kitaba daxil etsin. Lakin, iş elə gətirir ki, Mikayıl Mirzənin evində yanğın baş verir, şarjlar da həmin yanğın zamanı tələf olur.

***

Səməndər Rzayev ömrünün son dövrlərində ruhdan düşür. Nə səhnədə, nə də kinoda potensialına uyğun rollarla özünü ifadə edə bilmirdi. Səməndər dolubədənli olduğu üçün çox vaxt ona yaşından böyük və bir-birinə oxşar obrazlar verirdilər. Vaqif Mustafayev aktyoru "Yaramaz" filmindəki Hətəm roluna çəkməyi planlaşdırsa da aktyorun qəfil ölümü bu planının həyata keçməsinə mane olur.

Gallery

Xalq artisti Səfurə İbrahimova Səməndər öz müsahibələrinin birində Səməndər haqqında belə deyir: “Səməndər əla aktyor, əvəzolunmaz insan və fitri istedad sahibi idi. Çox yumşaq, həlim oğlanıydı. Rasim Balayevə xalq artisti adı verdilər, ona yox. Səməndər fikirdən o günə düşdü. Bir gün işdən çıxıb evə gedəndə gördüm fikirli-fikirli teatrın həyətində başını tutub gəzir. Yaxınlaşıb çağırdım. O qədər fikirli idi ki, məni eşitmədi. Bir xeyli onu danladım, dedim, sən böyük aktyorsan, insanlar səni sevir, dərdin olanda da üzə vurma, içində çək. Mənə dedi ki, axı bu elə işdir ki, mənə toxunur. Rasim gözəl aktyordur, amma onu teatra mən gətirmişəm, lazım gələndə onunla mən məşq eləmişəm. Bəs niyə ona məndən qabaq ad verilir, amma mənə yox. Ona təskinlik verdim, özümü misal çəkdim. Çünki mənim adımı da on il əvvəldən xalq artistliyinə versələr də, hər il siyahıdan silirdilər.”

Gallery

Yeriyəndə yer silkələnən, danışanda gözləri ilə lərzəyə salan Səməndərin səhhətində bir müddət sonra problemlər yaranmağa başlayır. Aktyor o qədər arıqlayır ki, onu görənlər təəccüblənir. Deyilənə görə içkidən çox istifadə etməsi onu qara ciyər xəstəsinə çevirir. Həkimlər də ona serroz diaqnozu qoyub.

***

Xəstə olsa da teatrdakı rollarından qalmayan aktyor günlərin birində “Sizi deyib gəlmişəm” tamaşasında Xudayar bəyi oynayır. Tamaşa vaxtı aktyorun halı gözlənilmədən pisləşir. Tərəf müqabili Səidə Quliyeva danışır ki, tamaşanın bir hissəsində səhnədə mən Səməndəri sillə ilə vururdum: “Həmin yer gələndə Səməndər yavaşca pıçıldadı ki, Səidə, ölürəm, yola ver, vursan, yıxılacam, halım pisdir. Tamaşadan sonra səhnə arxasından onu xəstəxanaya götürdülər, siması ağappaq, özü də büzüşmüşdü”.

Gallery

Qızı həmin günü belə xatırlayır: “Həmin günü mən yaxşı xatırlayıram. O, teatrdan evə gəldi, mən yatılı olsam da, onun səsini eşidib ayılmışdım. O, anama dedi ki, bu gün işdə “çepe” baş verib. Sən demə, tamaşa vaxtı onun ayaqları şişibmiş, ciyərində də güclü problem olub. Səhnədəki rola uyğun olaraq da səhnənin döşəməsində bir müddət uzanmalı olub. Vəziyyəti daha da pisləşib. Amma rolunu axıra qədər ifa etmişdi. Biz həmin günə qədər onun serroz olduğunu bilməmişdik. Ondan sonra öyrəndik.”

***

Yanvarın 2-də ad gününü qeyd edən aktyor sonrakı gün xəstəxanaya aparılır. Bir müddət sonra xəstəxanada komaya düşür. Bir ay komada qaldıqdan sonra martın 27-də dünyasını dəyişir.

Gallery

Xəstəliyinin son günlərində rejissor Ramiz Həsənoğlu xəstəxanaya Səməndərin yanına gedir. Onlar xeyli söhbət edirlər. Söhbətin sonunda Səməndər rus dilində belə deyir "Mne tak xoçetsa jit"... (Yaşamaq istəyirəm)

***

Qızı Rübabə müsahibələrinin birində atasının son günlərini və vəfatını belə xatırlayır: Atam xəstəxanada dünyasını dəyişdi. Qohumlarımız bizdə qalırdılar. Artıq hamı bilirdi ki, vəziyyəti pisdir. Yadıma gəlir ki, babam gəldi. Bizə dedi ki, sizi atanızın yanına aparacam. Bizi aldatmışdı. Binamızın qarşısında rəhmətlik Mikayıl Mirzəni gördük. O, babama başsağlığı verəndə biz bildik ki, atamız rəhmətə gedib. Təbii ki, şok yaşadıq. Sözün məcazi mənasında həmin an mənə elə gəldi ki, atamı sanki Mikayıl Mirzə öldürüb. Sonra evə qalxanda artıq atamın cənazəsini gördüm. Xahiş etdim ki, üzünü açsınlar, baxım. Amma icazə vermədilər. İndi düşünürəm ki, yaxşı ki, qoymayıblar. Çünki atam mənim yaddaşımda həmişə cavan, sağlam və xoşbəxt adam kimi qaldı.”

Gallery

Onun haqqında dövrünün ən böyük aktyorları belə deyirdilər. Məlik Dadaşov: "Səməndər kimi aktyorları tarix nadir hallarda yetirir. Bu, əsrdə bir dəfə mümkündür".

Nəsir Sadıqzadə: "Mən son onilliklərdə Səməndər dühasına bərabər bir sənətkar tanımıram".

Amaliya Pənahova: "Səməndər lap kiçik, sözsüz səhnələrdə belə salonun bütün diqqətini özünə cəmləşdirərdi. Və baş rolun ifaçıları qalardı kölgədə. Belə bir fitri istedad idi Səməndər."

P.S. Səməndər Rzayevin qızı Rübabə Səməndər ilə atası barədə geniş müsahibəni yaxın vaxtlarda saytımızda oxuya biləcəksiniz.

ŞƏRH YAZ
0

Rəfael Dadaşov xəstəxanaya yerləşdirilib

Rəfael Dadaşov xəstəxanaya yerləşdirilib
21:48
27.01.2020
1757
Mədəniyyət
A
Xalq artisti Rəfael Dadaşov yenidən xəstəxanaya yerləşdirilib.

"Ölkə.Az" oxu.az-a istinadən bildirir ki, bu barədə sənətkarı özü Xəzər TV-də yayımlanan “5/5” axşam şousunun canlı efirinə telefon vasitəsilə qoşularkən deyib. Proqramda ad gününü qeyd edən məşhur teleaparıcı Hacı Nuranı təbrik edən R.Dadaşov səhhətində yenidən problemlərin yarandığı və təcili şəkildə xəstəxanaya yerləşdiyini dilə gətirib.

H.Nuran isə sənətkarın hazırkı vəziyyətini bu cür şərh edib:

“Bizim çox sevdiyimiz və hörmət etdiyimiz Rəfael müəllimin səhhətində yenidən problemlər yarandığı üçün onu təcili şəkildə xəstəxanaya apardıq. Hazırda peşəkar həkimlərin nəzarəti altında müalicə alır. Bu, Xalq artisti üçün çətin mərhələdir. Allahdan Rəfael müəllimə şəfa arzu edirəm. O, çox böyük sənətkardır”.

Daha sonra ifası ilə proqrama qatılan Rəfael Dadaşovun müğənni qızı Səidə Dadaşova Hacı Nuranı təbrik edərək, atasının səhhətindən söz açıb:

“Atam çox istəyirdi gəlib, Hacı Nuranı təbrik etsin. Amma səhhəti buna imkan vermədi. Rəfael müəllimdə oksigen çatışmazlığı var. Mənim üçün o qədər ağırdır ki, bunları dilə gətirmək. Ürəyim ağrıyır. Amma indi vəziyyəti normaldır. Çoxları düşünür ki, bu xəstəlik atamın artıq çəkili olduğu səbəbindən yaranıb. Amma bu, əsla belə deyil. Sadəcə atam heç vaxt sağlamlığına önəm verməyib. O zamanını daha çox bizə, ailəsinə ayırıb, səhhəti ilə heç vaxt maraqlanmayıb”.

Qeyd edək ki, Xalq artisti Rəfael Dadaşov dekabrın 2-də axşam saatlarında Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasına ürəyin işemik xəstəliyi, infarktdan sonrakı kardioskleroz və ağciyərlərin xroniki abstruktiv xəstəliyi diaqnozu ilə yerləşdirilib. Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva Xalq artisti Rəfael Dadaşovun müalicə xərclərini öz üzərinə götürüb.

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA