Azərbaycan - Özbəkistan: bir qardaşlığın qısa tarixçəsi — TƏHLİL

Azərbaycan - Özbəkistan: bir qardaşlığın qısa tarixçəsi
12:15
02.09.2016
12786
Analitika
A

Son günlər media və sosial şəbəkələrin əsas müzakirə mövzularından biri Özbəkistan prezidenti İslam Kərimovun səhhəti ilə bağlı ziddiyyətli xəbərlərdir.

Keçmiş SSRİ-nin həm ərazisinə, həm də əhalisinə görə ən böyük respublikalarından biri olan Özbəkistan Orta Asiya regionunun aparıcı dövlətlərindən sayılır. Bütün regional proseslərdə mərkəz rolunu oynayan, qonşu dövlətlərdə yaşayan çoxsaylı özbək diasporu da nəzərə alınarsa, Özbəkistanı Mərkəzi Asiya bölgəsinin qıfıl ölkəsi adlandırsaq, yanılmarıq.

Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Əfqanıstandakı çoxsaylı özbək icmaları bu ölkələrin, xüsusən də bütün dünyanının diqqət mərkəzində olan Əfqanıstanın, daxili ictimai-siyasi həyatında ciddi çəkiyə malikdir. Qırğızıstanın Oş vilayətində baş vermiş hadisələr zamanı iki qardaş ölkənin qanlı müharibənin astanasından qayıtması, Tacikistan, Qırğızıstan və Özbəkistan arasındakı anklavlar və su problemi bu bölgəni dünyanın ən partlayışahəssas nöqtələrindən biri halına gətirir. Sovetlərdən qalmış çoxsaylı problemlər zaman-zaman Mərkəzi Asiya ölkələrini qarşı-qarşıya qoyur.

Bütün bu problemlərin fonunda bölgədə sülhün qorunması, konfliktlər ocağının alışmasının qarşısının alınması, Əfqanıstan kimi təhlükəli bir ölkə ilə qonşuluğun gətirdiyi silah qaçaqmalçılığı və narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi kimi kriminal biznes növləri bu ölkələrin hakimiyyətlərindən və güc strukturlarından daha böyük diqqət və həssasiyyət tələb edir. Müxtəlif yönümlü radikal dini cərəyanların minlərlə açıq və gizli tərəfdarının yaşadığı Orta Asiya respublikaları hazırda barıt çəlləyini xatırladır.

SSRİ dağılandan sonra bu regionun ölkələrinə rəhbərlik edən siyasi qüvvələr, aradan keçən illər ərzində demək olar ki, dəyişməyib. 1990-cı ildən sosialist Orta Asiya respublikalarına rəhbərlik edən şəxslər, Qırğızıstan və Türkmənistanı çıxmaq şərti ilə, eyni rəhbərlərdir. Özbəkistan, Tacikistan və Qırğızıstan arasındakı problemlərin dərinləşməməsinin əsas səbəbi də məhz bu amildir. Oturuşmuş siyasi rejimlər, regionun problemlərini köklü surətdə bilən rəhbərlər, illərdir qarşılıqlı fəaliyyət təcrübəsinə malik hökumətlər bu gün Mərkəzi Asiyadakı stabilliyin əsas qarantlarıdır. Bu sahədə Özbəkistan prezidenti İslam Kərimovun düşünülmüş, taraz, müdrik siyasəti xüsusi qeyd olunmalıdır. Oş hadisələri zamanı qırğızları özabəklərin üzərinə qaldıran qara qüvvələrin əsas məqsədi məhz bu iki türk-müsəlman ölkəsini müharibənin girdabına sürükləmək idi. Qırğızıstanın Oş şəhərində özbəklərə qarşı başlamış zorakılıq nəticəsində onlarla dinc insanın ölməsindən sonra Özbəkistan silahlı qüvvələrinin birləşmələri iki ölkə sərhədinə toplaşmağa başladı. Son anda yenə İslam Kərimovun səbri və müdrikliyi müharibə təhlükəsini regionun üzərindən sovuşdurdu.

1992-ci ildə Azərbaycanda hakimiyyətə gəlmiş Xalq Cəbhəsinin demokratiya şüarı hamıya xoş gəlsə də, sonda təsadüfən, qaragüruh nəticəsində, silahlı dəstələrin çiynində hakimiyyəti ələ keçirmiş rejimlər kimi onların maskası da bir neçə aydan sonra cırıldı. Həmin dövr bir ilə yaxın Azərbaycanı idarə etmiş Cəbhə hakimiyyəti daxili siyasətdə olduğu kimi, xarici siyasətdə də çox kobud səhvlərə yol verərək ölkəmizə dost olan bəzi dövlətləri bizdən uzaqlaşdırdı. Belə ölkələrdən biri Özbəkistan idi. Özbək müxalifətinin liderlərindən birini Bakıya dəvət edən Əbülfəz Elçibəy bu ölkədəki rejimi diktatura elan etdi. Qarabağda ermənilərlə müharibə apardığımız bir zamanda beynəlxalq siyasi dəstəyin vacibliyini dayaz düşüncələri ilə dərk edə bilməyənlər həmin vaxt Azərbaycanı Özbəkistan kimi güclü və vacib bir müttəfiqdən məhrum etdilər. Bu zaman ermənilərin propaqanda maşını Qərbdə, Rusiyada, Orta Asiyada, Qazaxıstanda bizim əleyhimizə tam gücü ilə işləyir, beynəlxalq ictimai rəyi bizim qarşı yönəltməkdə davam edirdi. Bunun nəticəsində isə Azərbaycan Dağlıq Qarabağı və ətrafındakı 7 rayonu, ərazisinin 20% -i itirərək, ac-yalavac, evsiz-eşiksiz 1 milyon qaçqını ilə baş-başa qaldı.

Xalq cəbhəsi hakimiyyətinin daxili çəkişmələr nəticəsində çökməsi, ölkədə yaranan xaos və daha sonra Azərbaycanda formalaşan yeni hakimiyyət dövründə daxili və xarici siyasətə yenidən baxılaraq prioritet istiqamətlər müəyyən edildi. Bu prioritetlər arasında Qazaxıstan və Orta Asiya ölkələri ilə əlaqələrin düzəlməsi, münasibətlərin yaxşılaşdırılması və əməkdaşlığın genişləndirilməsi də var idi. O zaman Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevin ilk görüşdüyü liderlərdən biri məhz Özbəkistan prezidenti İslam Kərimov oldu. Səmimi keçən görüş zamanı prezidentlər qardaş xalqlarımız arasında qırılmaz qan, mədəniyyət bağlarının olduğuna işarə edərək geosiyasi müstəvidə də ölklərimizin müttəfiq kimi davranmalarının vacibliyini bildirdilər. Həmin vaxtdan Azərbaycan və Özbəkistan, iki qardaş ölkə bütün sahələrdə geniş əməkdaşlıq edir və bir-birinin mövqeyini dəstəkləyirlər. Bu gün Özbəkistan Azərbaycanın ən yaxın ticarət tərəfdaşlarındandır. MDB çərçivəsində və ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində bütün əlaqələr genişlənməkdə davam edir və tərəfdaşlığımız strateji müttəfiqliyə doğru gedir.

P.S. Özbəkistan keçmiş SSRİ-də yeganə ölkədir ki, işğalçı Ermənistanla heç bir əlaqəsi yoxdur. Ermənistan rəhbərliyinin səfirliklər açılması və diplomatik əlaqələrin bərpa edilməsi üçün prezident İslam Kərimova dəfələrlə müraciət etməsinə baxmayaraq, Özbəkistan prezidenti bu təklifləri qəti suratdə rədd edib və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün Ermənistan tərəfindən pozulduğunu bildirərək işğalçı ilə əlaqələrin bərpasının yolverilməz olduğunu vurğulayıb. Bu gün Ermənistanla Özbəkistan arasında heç bir əlaqə, hətta nəqliyyat əlaqəsi belə yoxdur. İki olkə arasında mal dövriyyəsi 0% təşkil edir, yəni Özbəkistan şirkətlərinin Ermənistanla birbaşa heç bir biznes əlaqəsi yoxdur. Özbəkistan prezidenti İslam Kərimov heç vaxt Ermənistana səfər etməyib. İslam Kərimovun hakiyyəti dövründə öz tarixini yenidən yazan özbək xalqının qan yaddaşına erməni daşnakların 1918-20 ci illərdə bolşeviklərlə birlikdə Orta Asiyada özbəklərə, qazaxlara, taciklərə və türkmənlərə qarşı törətdikləri vəhşilikləri tam çılpaqlığı ilə həkk olunub. Xalqına öz dostunu və düşmənini yaxşı tanıtdıran bütün liderlər öz xalqlarının qəlbində əbədi yaşayırlar. Bu hər bir lider üçün tarixdə qazandığı ən böyük şərəfdir. Özbəkistan lideri xalqına xidmət etdiyi dövrdə bu şərəfi qazana bilən iderlərdən biridir. Hər bir xalqın azadlığı onun öz tarixini olduğu kimi, dostunu dost, düşmənini düşməni kimi göstərərək yazmasıdır. Özbək xalqı bunu İslam Kərimovn liderliyi ilə həyata keçirə bildi. Bu isə o deməkdir ki, bu xalqın canını alsalar da, azadlığını və milli müstəqilliyini bir daha əlindən ala bilməzlər!


Qafqaz Ömərov, Ölkə.Az-ın məsul redaktoru

ŞƏRH YAZ
0

Polisin bu səlahiyyəti “ASAN Xidmət”ə verilə bilər

Polisin bu səlahiyyəti “ASAN Xidmət”ə verilə bilər
12:45
02.07.2018
4730
Analitika
A
Azərbaycan Sığortaçılar Assosiasiyası (ASA) İctimai Birliyinin təşəbbüsü ilə qurumun, Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin (“ASAN Xidmət”) və İcbari Sığorta Bürosunun (İSB) üçtərəfli görüşü keçirilib.

"Ölkə.Az"ın “Report”a istinadən məlumatına görə, görüşdə ASA-nın sədri Mustafa Abbasbəyli, “ASAN Xidmət” sədrinin müşaviri, Elektron Hökümət və Rəqəmsal İnnovasiyalar şöbəsinin müdiri Ceyhun Salmanov və İSB-nin icraçı direktoru Rəşad Əhmədov iştirak ediblər.

Tərəflər əsasən avtonəqliyyat hadisələri zamanı yol polisinin verdiyi 4 saylı arayışın “ASAN Xidmət”də verilməsini müzakirə edib. ASA-nın sədri bildirib ki, yol-nəqliyyat hadisəsi zamanı 4 saylı arayışın verilməsinin gecikdirilməsi, bilavasitə, sığorta ödənişlərinin gecikməsinə səbəb olur. Bu isə sığortalıların sığortaya və sığorta şirkətlərinə olan inam və etimadın zəifləməsinə gətirib çıxarır. Məsələnin sosial əhəmiyyətliliyini vurğulayan M.Abbasbəyli 4 saylı arayışın "ASAN Xidmət"də təqdim edilməsi sığorta hadisələri hesab olunan hallar üzrə operativ qaydada sığorta ödənişlərinin verilməsi ilə nəticələnəcəyini və bununla da, sığorta bazarından məmnun müştərilərin sayını artıracağını qeyd edib. Bu məsələdə İSB-nın mövcud elektron sistem infrastrukturunun faydalı olacağı diqqətə çatdırılıb.

Bununla yanaşı, səfər sığortasının "Asan Visa" vasitəsilə elektron qaydada təmin edilməsi təklif edilib. Ölkəyə səfər sığortası olmadan səyahət edən və ölkədən gedən şəxslərin bu yolla səfər sığortasını asanlıqla əldə edə biləcəyi qeyd edilib. Eyni qaydada, səfər sığortasının səyahətdə olan şəxslərin gözlənilməz hadisələr zamanı onları kompensasiya etməsi, hətta ölüm hallarında belə repatriasiya xərclərini qarşılaması baxımından sosial yönümlü bir məhsul olduğunu nəzərə alınaraq, bu addımın ictimaiyyət üçün təşviqedici xarakter daşıdığı bildirilib.

Görüşün yekununda təklif edilən məsələlər üzrə İşçi qrupunun yaradılması və bu sahədə işlərin görülməsi nəzərdən keçirilib. 

ŞƏRH YAZ
0

“Ya pul verin, ya da hərbi bazalarınızı yığışdırın” — Yerevan Rusiyaya eyham vurur

“Ya pul verin, ya da hərbi bazalarınızı yığışdırın”
22:04
19.06.2018
7862
Analitika
A
Politoloq Stepan Qriqoryana inansaq, Ermənistan Gümrüdə Rusiya hərbi bazasının yerləşdiyi torpaq sahəsinə görə icarə haqqını artırmağa hazırlaşır.

"Ölkə.Az" Virtualaz.org-a istinadən xəbər verir ki, Qriqoryan baş nazir Nikol Paşinyanın həyat yoldaşının baş redaktoru olduğu “Haykakan jamanak” qəzetində dərc etdirdiyi və Ermənistan-Rusiya münasibətlərinə həsr olunmuş məqaləsində hesab edir ki, Rusiya hərbi bazaları üçün təmənnasız və müddətsiz torpaq sahəsi ayrılması ədalətsiz və misli görünməmiş hadisədir. O qeyd edir ki, hətta Rusiyaya heç də az “sadiq” olmayan Belarus, Tacikistan və Qırğızıstan da öz ərazilərində Rusiya hərbi bazalarının yerləşdirilməsinin müqabilində xeyli məbləğdə pul alırlar.

Metsamor AES-in Rusiyanın ixtiyarına verilməsi, bir sıra iri sənaye obyektlərinin və az qala ölkənin bütün energetika sisteminin Rusiyaya “hədiyyə” edilməsi ona gətirib çıxarıb ki, Ermənistan regionda bütün əsas “kozır”larını həmişəlik itirib. Eyni zamanda, Ermənistanda mövqelərini xeyli möhkəmləndirdikdən sonra Rusiya atom yanacağının qiymətlərini kəskin qaldırıb və atom-elektrik stansiyasının bağlanmasından əldə edə biləcəyi bütün üstünlüklərdən istifadə etməyə çalışır.

“Rusiya AES-in bağlanmasına kompensasiya olaraq Aİ-nin Ermənistana təqdim etməyə hazır olduğu maliyyə dəstəyini əlinə keçirməyə hazırlaşır. Müxtəlif dəyərləndirmələrə görə, bu yardım 500 milyon dollar təşkil edə bilər. Bundan sonra, faktiki olaraq, Türkiyənin Metsamor AES-in bağlanması tələbini yerinə yetirdikdən sonra Moskva Ankaradan Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin digər sahələrində bir sıra güzəştlərə nail olacaq”, - politoloq bildirir.

Müəllifin əlində olan məlumatlara əsasən, Rusiya erməni maraqlarını hesaba almayaraq, Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi məsələsində Azərbaycana kifayət qədər güzəştə getməyə hazırdır. Bir şərtlə ki, Azərbaycan da Moskvaya güzəştə getsin.

“Rusiyanın niyyətləri özünü keçmiş SSRİ ərazisində mövcud olan “tanınmamış dövlətlər”ə münasibətinin analizində də görünür. RF-nin konsulluq xidmətləri Dnestryanının, Abxaziyanın və Cənubi Osetiyanın sakinlərinə tamamilə sərbəst şəkildə Rusiya vətəndaşlıq pasportları paylayır. Bu ərazilərin liderləri Moskvada dövlət səviyyəsində qəbul edilirlər. Bunu Rusiya tərəfindən açıq dəstəkdən məhrum olunmuş Dağlıq Qarabağ Respublikasının rəhbərliyi barədə demək mümkün deyil. Eyni zamanda, Ermənistan hakimiyyəti Rusiyanı özünün yeganə strateji tərəfdaşı hesab etməkdə davam edir”, - C.Qriqoryan hiddətini bildirir.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA