Azərbaycana ərə gələn Xəzər Xaqanının qızının cehiz — SİYAHISI

Azərbaycana ərə gələn Xəzər Xaqanının qızının cehiz
11:31
10.07.2019
3232
Maraqlı
A
Orta əsrlərdə hökmdarlar arasında qız alıb qız vermək bir adət halını almışdı. Bir çox hallarda bu nikahlar siyasi məqsəd daşıyırdı. Tarixçilər isə bəzən gəlin köçən hökmdar qızının cehizlərini dəqiq siyahıya alırdılar. Bu cehizlər miqdarına və dəyərinə görə böyük sərvət hesab edilirdi. Belə nikahlardan və bahalı cehizlərdən biri də Bərdəyə gəlin köçən Xəzər xaqanının qızına məxsus idi.

Bu barədə “Ölkə.Az”a məlumatı tarixçi-alim Əkbər Nəcəf verib.

Bərdəyə gələn Xəzər xaqanının qızının cehizinin şöhrəti İslam dünyasında uzun əsrlər unudulmadı. Əl-Kufinin əsərində yer alan gəlinin cehizi haqqındakı qısa məlumat belə insanı heyrətləndirir. Müəllif Azərbaycana göndərilən Xəzər gəlininin cehizini belə təsvir edir:

“Xatun təntənə ilə xəzərlərin ölkəsindən İslam ölkəsinə yola düşdü. Onu qohumlarından 10.000 Xəzər müşayiət edirdi. Ona 4000 əla madyan, 1000 qatır, 1000 qul, 10.000 Xəzəri cinsindən olan alçaq dəvə, 1000 baş Türki cinsindən olan iki hörküclü dəvə, 20.000 baş qoyun, qapıları və üstü qızıl və gümüş lövhələrdən düzəldilmiş, içərisinə samur xəzi döşənmiş və ipək çəkilmiş 10 araba, qızıl və gümüş əşyalar, qab-qacaq və başqa şeylər yüklənmiş 20 araba qoşulmuşdu”.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Ət yeməyənlərin ideologiyası — Veqanlıq - REPORTAJ

Ət yeməyənlərin ideologiyası
05:07
Bu gün
46
Maraqlı
A
1944-cü ildə ingiltərəli ziyalı Donald Uatson tərəfindən yeni bir cərəyanın əsası qoyulur.

"Ölkə.Az" bildirir ki, öz mövqeyini açıq şəkildə bəyan edən Uatson ilk dəfə vegeterian kəlməsindən istifadə etsə də, yaratdığı "The Vegan Society" cəmiyyəti 1979-cu ildə ziyalının yolunu veqanizmdən salır...

Ulu babalarımızın "Kabab qanlı, igid canlı" kəlamı ilə heç vaxt düz gəlməyən veqanlıq təkcə kabab yox, həm də bütün ət mənşəli qidalardan imtina mənasına gəlir. Bəzi tanınmış alim, müğənni və filosofların belə maraq saldığı bu görüş ölkəmizdə də yetərincə yayğındır. Lakin Albert Eynşteyn kimi alimlə sadə adamların ətyeməzlik səbəbi həmişə eyni olmur.

Bəli, yeyib-içən olmaq yaxşıdır. Ancaq qidalanma zamanı ət doğrudanmı zəruri sayılmalıdır? Əsasən üç qola ayrılmış ətyeməzlik cərəyanı sualımızın qarşısına müxtəlif növ tərəvəz, dəniz məhsulları və bir kasa bal ilə çıxır. Ətyeməzliyin ən kəskin mövqelisi isə veqanlıqdır. Vegeterianlığın başı bal, yoxsa balıq seçiminə qarışdığı bir vaxtda veqanlıq bir qrup tərəvəzdən başqa bütün qidalara boykot elan edir, heyvanatla bağlı istənilən məhsuldan uzaqlaşır.

Bəs görəsən, bu tip uzaqlaşmanın insan sağlamlığında buraxdığı izlər faydalı, ya zərərlidir?

Həkim-fitoterapevt Elnur Eldaroğlu hesab edir ki, veqanlığı bir ömür həyat tərzinə çevirmək sırf tövsiyə olunan iş deyil. Müsbət tərəfləri odur ki, xolesterolu aşağı salır, pis yağ turşuları, ürək-damar xəstəlikləri riski aşağı düşür. Və yaxud da qanın dövretməsi daha yaxşı ola bilir. Digər tərəfdən isə, məsələn, qeyri-normal şəkildə qidalananlarda, məsələn, sırf veqanların özlərində biz dəfələrlə görmüşük ki, saç tökülməsi, dırnaq qırılması, xroniki yorğunluq qeyd olunur və biz bunlara məcbur kənardan vitamin verməli oluruq".

Müəyyən şərtlər altında ətdən uzaqlaşmağın mümkün olduğunu bildirən həkimin fikrincə, vegeterian olmaq qismən anlaşılandır: "Sırf veqanlıq uyğun olmayan qida vərdişidir. Qeyd elədiyim kimi, paralel aparmaq daha doğrudur. Normal şərtlər daxilində olacaq qidalanmalarda da yanlışlarımız var bizim onsuz da. Bunlar məsələn, bəzi kifayət qədər ürək-damar xəstələrinə, yaxud şəkər xəstələrinə müəyyən qədər ətli qidalara da pəhriz qoyuruq. Amma balığa pəhriz qoymuruq. Və yaxud yumurtaya pəhriz qoymadığımız xəstəliklər var. Və yaxud da elə profilaktik olaraq da tövsiyə edirik. Amma veqanlıqla bir ömür davam etmək müəyyən mineral və vitaminlərimizin defisit olduğuna görə də müəyyən kliniki proseslər yarada bilir". (lent.az)

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Çox yemək ölüm, ac qalmaq şəfadır — Yapon aliminin kəşfi

Çox yemək ölüm, ac qalmaq şəfadır
01:32
Bu gün
974
Maraqlı
A
Autofagiya yunan dilindən "öz özünü yeməkdir”.
Bu proses insan orqanizmində hüceyrə səviyyəsində utilizasiyasının aparılmasıdır. Hüceyrə membranında olan orqanell və makromolekullar zaman keçdikcə hüceyrəni öldürür, insanı qocaldır, hüceyrəni dəyişərək şiş hüceyrələrinə yem edir.
 
Autofagiya zamanı hüceyrə ac qaldığından şətin şəraitə uyğun proqram işə salınır və özündə olan bu makromolekulları tükətməyə başlayır. Autofagiya prosesi hüceyrədə olan zədələnmiş zülal aqreqatorları məhv etmək üçün lazımdır.
 
"Ölkə.Az" medicina.az-a istinadən xəbər verir ki, 2016-cı ildə Nobel mükafatı laureatı yapon alim Yesinori Osumi autofagiyanı maya hüceyrələri üzərində tədqiq etməyə başlayır. 
 
27 ildir ki, alim autofagiyanın insan sağlamlığı və ömrünə təsirini öyrənir. O, sübut edib ki, hüceyrələr hansısa proqram vasitəsilə öz daxilini təmizləyir, lazımsız molekulları ləvğ edir. 
Hüceyrə daxilində olan bu artıq zibillərə lizosom deyilir. Autofaqosomlar ilə onları daşıyan xüsusi "araba” rolunu oynayan fraqmentlərdir. 
 
Elmi tədqiqatlar gedişində sübut olunub ki, hüceyrələr təkcə kənardan daxil olan yeməklə qidalanmır. İnsan ac qalsa, az yesə, lazımi qədər zülal və protein qəbul etməsə də hüceyrə hardansa bu zülal materialı tapır. İnsana gün ərzində 300 qr protein lazımdır, amma yeməklə maksimum 70 qram protein daxil olur. Bəs hüceyrə tikinti materialı üçün qalan miqdarı hardan tapır? Bu zülalı hüceyrələr öz daxillərində olan lazımsız zülalları işlədərək alır.
Məhz bu gedişatı yapon alim birhüceyrəli maya göbələyi üzərində kəşf edib. 
 
Mikroskop altında göbələk hüceyrəsinin böyüməsini, bölünməsini izləyir.  Bir neçə saatdan bir Osumi hüceyrələrin dəyişiminin fotosunu çəkirdi. O, müşahidə etdi ki, əgər hüceyrələr kənardan lazımi qədər qida alırsa, vizual olaraq onlarda heç bir dəyişiklik baş vermirdi. Əksinə, maya göbələyinə az qida verildikdə, hüceyrələrin ətrafını autofaqosomlar əhatəyə alırdı və özünü yemə başlayırdı. Ac qalan hüceyrələri yedirtmək üçün birinci mövcud olan zülal ehtiyatı istifadə olunur. 
 
Beləliklə, Autofagiyanın hüceyrəni dərindən təmizləyən təbii proses olduğu məlum oldu. 
 
Burdan da qaynaqlanaraq ayda 3 gün, ildə 1 həftə ac qalaraq Autofagiya prosesini işə salmağın orqanizmə faydaları barədə əlavə araşdırmalar başlanıldı.
Öz özünü yeməyin bir çox əks təsirləri də var. İnsan günlərlələ, aylarla ac qala bilməz. Yoxsa hüceyrələri məhv olar.
 
Autofagiya və xərçəng
 
Ac qalaraq hüceyrələrin öz tullantılarını yeməsi sağlam hüceyrələr üçün faydalıdır. Amma digər tərəfdən şiş hüceyrələri ac qalarsa onlar ölmür, əksinə öz energetik ehtiyatlarını sərf edərək qidalanır və daha da güclənirlər.
 
Ona görə şiş hüceyrələrində autofagiya prosesini saxlamaqla,pozmaqla o hüceyrələrin resurslarını tam tükədib, inkişafını saxlamaq olar. 
Amma sağlam hüceyrələrdə autofagiyanı saxlamaq olmaz. Onun köməyi ilə hüceyrə potensial təhlükəli komponentlərdən xilas olur. 
 
Əgər hüceyrədə bir orqanoid düzgün işləmirsə, zülallar düzgün struktura malik deyilsə, autofaqosomlar onları məhv edir. 
 
 
Bəs hansı xəstəliklərdə autofagiya effektivdir. 
 
Daha uzun ömür sürən hüceyrələrdə , sinir hüceyrələrində bu proses çox vacibdir. Neyrodegenerativ xəstəliklərdə, Parkinson, Alsgeymer, Hantinqtin xəstəliklərində autofaqlar düzgün olmayan proteinləri sinir hüceyrələrindən çıxarır. 
 
Əgər azutofafiya prosesi dayanarsa, pozularsa insan vaxtından əvvəl qocalar, intoksikasiya baş verər, orqanizm öz özünü zəhərləyər, müxtəlif xəstəliklər sürətlə yaranar.
 
Autofagiyanı necə aktivləşdirməli?
 
1-ci metod : Həftədə 1 sutka sudan başqa heç nə qəbul etməmək
2-cı metod: səhər tezdən idman, məşq etmək, acqarına qaçış autofagiyanı  işə salaraq, ac hüceyrələri öz-özlərini yeməyə məcbur edir.
 
Bir daha qeyd edirik ki, bu metodun xərçəng xəstələrində faydası sübut olunmayıb. İstər hər hansı xoş, istər bəd şişi olan insanlar çox ac qaldıqda həmin şişlər daha da böyüyə bilər.
 

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA