Azərbaycanın seçimi necə olacaq — Rusiya, yoxsa Qərb? – TƏHLİL

Azərbaycanın seçimi necə olacaq
11:23
12.12.2017
1950
Analitika
A

İki bir-birinə zidd  fövqəl dövlətin dünyanı necə bölüşdürdüklərini anlamaq çox çətin olsa da, razılaşmaq lazımdır ki, indi tarixi zərurət  və bu iki fövqəl dövlətin özü-özünü qorumaq mexanizmləri işə düşüb. Biz  əvvəlki məqalələrdə bunu qeyd etmişdik ki, fövqəl dövlətlər  inkişaf prosesi keçirlər. Bu o deməkdir ki, həmişə inkişafda olmurlar. Durğunluq dövrü keçir və nəticədə elə şərait yaranır ki, ölkə dağılmaq həddinə çatır və düşdüyü bu bəladan qurtulmaq üçün ciddi və uzaqgörən addımlar atılır. Maraqlısı budur ki, indi dünya bu prosesi yaşayır.

ABŞ öz fövqəlliyini saxlamaq üçün dünyanı 1991-ci il çərçivəsinə, yəni polipolyarlığa qaytarmalıdır. Əlbəttə ki, bu dünyanın iki böyük düşərgəyə bölünməsidir.

ABŞ istəsə də, istəməsə də bunu etməlidir ki, dağılmaqda olan sənaye infrastrukturlarını bərpa etsin. ABŞ-n böyük konsern və komplekslərin hərbi sifarişləri yerinə yetirmədiyini nəzərə alsaq və yaxud dağılma səbəblərini araşdırsaq, görərik ki, ABŞ-ın  düşdüyü böhranın səbəbi elə birbaşa SSRİ-nin dağılması və Avropanın ABŞ silahlarına olan tələbatın azalması ilə bağlıdır.

Məntiqi nəticə ondan  ibarətdir ki, ABŞ Avropanı Rusiyaya düşmən etməsə, onun silahına tələbat olmayacaq.

Qeyd etməliyik ki, ABŞ iqtisadiyyatı dəqiq tələbat üzərində qurulduğu üçün, ilk növbədə hasil olmuş məmulatın bazarı olmalıdır. Bu bazarın olması üçün ABŞ ciddi və uzaqgörən addımlar atır. İndiki ABŞ siyasətinin mahiyyəti elə budur.

Rusiyanın Krıma girməsi və Suriyada qələbəsi ABŞ-a imkan yaradır ki, monopolyarlıqdan polipolyarlığa keçsin və beləliklə öz sənaye qüdrətini bərpa etsin. Bu səbəbdən Rusiya-ABŞ münasibətində gərginlik olsa da, həqiqətdə iki ölkənin toqquşması soyuq müharibəyə səbəb oldu və dünyanı belə bir məcburiyyət qarşısında qoydu: "hər ölkə özünə və dövlətçiliyinə uyğun yeni düşərgə yaratmalıdır".

Aydındır ki, bu düşərgə formalaşmaqdadır. Çünki hər iki ölkə, SSRİ mövcud olan dövrdəki çərçivələrə qayıdır və vaxtilə müttəfiqlik səviyyəsində olan əlaqələrini daha ciddi şəkildə ya bərpa edir, ya da dərinləşdirir.

Bundan əlavə, bu fövqəl dövlətlərin keçmiş və indiki müttəfiqlərinə qarşı iqtisadi, siyasi və maliyyə təzyiqləri də göz qabağındadır. İndi Rusiya və ABŞ özünü qorumaq üçün yeni müttəfiqlər axtarır və köhnələri öz maraq dairəsinə qaytarmaq istəyir. Daha dəqiq desək foema dəyişsə də, məzmun qalır. Yəni, hazırda dünyada “ikinci soyuq müharibə” gedir.

ABŞ-Rusiya qarşıdurmasının arxasında iki ölkənin məcburi yüksəlməsi və hərbi sənaye komplekslərini (HSK) ciddi inkişaf mərhələsinə qədər inkişaf etdirməsi dayanır. Bunun üçün hər iki tərəfin  durğunluq yaşayan HSK sahələrini işə salması və yeni silahları tətbiq etməsi vacibdir.

ABŞ SSRİ dağılandan sonra boşalmış şəhərləri, iqtisadi potensial və texnologiyalara malik, dayanmış zavod və fabrikləri bərpa etsə, əhalisini boşalmış şəhərlərə qaytaracaq. Bunu etmək üçün ciddi iqtisadi islahatlara əl atmalıdır.

 Donald Trampın ünvanına ciddi ittihamlar yağdırılsa da, həqiqəti qəzet məqalələri yox, statistik göstəricilərdən öyrənmək olar.

İnkar olunmaz faktdır ki, bir ildən az müddətdə ABŞ-ın iqtisadi göstəriciləri o qədər yüksəlib ki, Donald Trampa qədər heç bir ABŞ prezidenti belə göstəricilərə nail olmayıb.

Donald Tramp boşalan şəhərlərə əhalini qaytarıb, HSK bağlı bütün müəssisələri və maşınqayırma komplekslərini bir-birinin ardınca bərpa edir. Ölkənin ən əsas göstəricisi olan işsizlik isə demək olar ki, sürətlə azalmaqdadır. Maraqlı bir fakt onunla bağlıdır ki, o,  HSK-ya daxil olan bütün kompleksləri ancaq ABŞ-da işləyən zavodlarla inteqrasiyada görmək istəyir. Başqa ölkələrdən gələn detalları isə ABŞ-da istehsal etməyi əsas məqsəd kimi qarşısına qoyur. Bunun da obyektiv səbəbləri var. Əgər müharibə başlasa, rəqib tərəfi ABŞ hərbi texnikası üçün detallar hazırlayan və ora göndərən ölkələrə girə bilər və detalların istehsalı dayana bilər. Optimal yol bu zavodların ABŞ-da fəaliyyət göstərməsidir. Odur ki, ABŞ-da yeni zavod və fabrik açan investorlar üçün vergini  o qədər cüziləşdirib ki, daha düzünü desək, “yox” səviyyəsinə endirib ki, ABŞ-da yeni zavod və fabriklərin tikintisi gücləndirilsin. Maraqlısı budur ki, Donald Trampın opponentləri və siyasi rəqibləri onun iqtisadi islahatlarına qarşı bir kəlmə də pis söz deyə bilmirlər. Çünki indiki prezidentin iqtisadi islahatları çox qüsursuzdur. 

Donald Trampın  ABŞ iqtisadiyyatını dəqiq bilməsi və burada optimal yollar tapması, onun reytinqini daha da qaldırır.

Rusiya isə silahlanma ilə bağlı ciddi çətinliklər qarşısında qalsa da, HSK-ni bərpa edə bilib. Vaxtilə rəhmətlik akademik Mirabbas Qasımov deyirdi ki, Rusiya HSK bərpa etsə, bir ölkə onun qarşısında dayana bilməyəcək.

Rusiya silahının gücünü dünya Suriyada gördü və həmin andan ABŞ dünyanı  yenidən bölmək məcburiyyəti qarşısında qaldı.

Krımın alınması və sanksiyalar Avropa-Rusiya isti münasibətlərinə son qoydu. Rusiyanın bu hərəkətindən qorxuya düşən Avropa, yenidən ABŞ silahları ilə silahlanmağa başladı. İndi Avropa ABŞ-dan tam asılı vəziyyətdədir və bu asılılığı saxlamaq üçün ABŞ analitikləri və siyasətçiləri polipolyarlığa keçməklə dünyanı yeni “soyuq müharibə” qarşısında qoydular.

Rusiyanın özü məcburiyyət qarşısında qalıb  iqtisadi, siyasi və hərbi imkanlarını nəzərə alıb, ABŞ-n çağırışına qəbul etdi. Bunun üçün Rusiyanın Avropadan daha çox resurs və imkanları var. Bu saat Rusiyanın güclənməsi onu keçmiş maraq sərhədlərinə qayıtmağa imkan yaradır. Bu nə deməkdir?

Bir misaldan başlayaq. Rusiya öz ərzaq təhlükəsizliyini təmin etmək üçün MDB-nin kənd təsərrüfatını işə saldı. Bu iqtisadi inteqrasiyaya atılan ilkin addımın arxasında, siyasi inteqrasiyanın olduğunu da görürük.

Bu gün dünyada gedən “soyuq müharibə” dünyanın tarazlı şəkildə iki cəbhəyə bölünəcəyini göstərir. Əlbəttə ki, keçmiş SSRİ-dən fərqli olaraq, Rusiya düşərgəsinə  hansı ölkələrin düşəcəyi məsələsi gündəmdədir.

 Avropa özü bu saat müttəfiq axtarışındadır və heç cürə istəməz ki, ona strateji nöqteyi-nəzərdən yaxın olan ölkələri özündən qaçırsın.

Azərbaycan deputatlarının Avropa Şurasının ünvanına dediyi sözləri yadınıza salın. Azərbaycana bəlli olan, Avropa siyasətçiləri bilirlər ki, deputatların dedikləri elə iqtidarın dedikləridir. Onların nə qədər ciddi olduğunu düşünən ermənipərəst Avropa siyasətçiləri deyəsən Azərbaycana qarşı olan siyasətlərini dəyişiblər.

Bu il noyabrın 27-də Ermənistanla bağlı NTV-də gedən bir verilişdə Rusiya siyasətçilərinin ağzından Avropa Şurasının Ermənistana qarşı qoyduğu tələblərdən danışırdılar. Bunun  video yazısı sosial şəbəkələrdə var Rus politoloqlarından eşitdiklərimiz sensasiyaya bərabər məlumatlardır. Onların sözlərindən belə çıxdı ki, son iclasında Avropa Şurası Azərbaycana dəstək verərək, Ermənistanı işğalçı ölkə adlandırıb və Azərbaycan ərazilərində Ermənistan ordusunun çıxarılması tələbini irəli sürüb. Bu bir yana, üstəlik Dağlıq Qarabağda ermənilərin öz müqəddəratını təyin etmək üçün referendum keçirilməsinə də qadağa qoyub. Bu verilişdə ən gözəl müqayisəni Nikolay Starikov verib. Onun   sözlərinə görə, Ermənistan Rusiyanın gəzəyən arvadıdır və onu yığışdırmaq lazımdır. Nikolay Starikovun dedikləri və Avropa Şurasının qərarı arasında ciddi əlaqə var. Bu verilişdə Nikolay Starikov Ermənistanın satqın olduğunu və Rusiyanın  heç də onun tərəfində olmadığını  Azərbaycana göstərirdi. Hər şeydən əvvəl, o, Rusiyanın Qafqazda  stabilliyin qorunmasında necə maraqlı olduğunu qeyd edirdi və Ermənistanın bu stabilliyi pozacağını vurğulayırdı.

Azərbaycanı öz tərəfinə çəkmək məqsədi güdən Rusiya, Qarabağın Azərbaycan torpağı olduğunu Avropa Şurası kimi çoxdan deyirdi. Bəs nə üçün indi iki tərəf həm Avropa, həm də Rusiya bir nöqtəyə vurur? Çünki Azərbaycan Rusiya üçün geosiyasi əhəmiyyəti olan bir məkandır, Avropa üçün isə neft və qaz xətləridir.

Hələ üstəlik də Ərdoğanın “Qarabağı ancaq Rusiya həll edə bilər” bəyanatı Türkiyəyə olan xalqımızın bütün ümidlərinə son qoydu. Bundan əlavə, Türkiyə prezidentinin Soçidəki danışıqlarında heç də Qarabağla bağlı bir məsələ ortaya çıxartmayıb. Deməli, Qarabağ məsələsində Rusiyanın rolunu qabardıb və onunla bağlı olduğunu açıq göstərib.

ABŞ-ın yeni komandasının yeni sanksiyalarında Avropaya təzyiq vasitəsi kimi, onun Şimal qaz kəmərlərindən əl çəkməsi və əvəzinə ABŞ-dan gələn sıxılmış qazın alınması tələbini qoyub. Bu təqdirdə Avropa ABŞ qazını rus qazından fərqli olaraq birə beş baha qiymətinə almağa məcbur qalacaq. Odur ki, Azərbaycan qazı və ona qoşula biləcək Xəzəryanı ölkələrin qazları Avropa üçün yeni iqtisadi maraq kəsb edəcək. Yəni Azərbaycana qarşı gedən Avropa iqtisadi maraqlarını qorunmaq üçün Ermənistan qarşısında Azərbaycan torpaqlarını azad etmək tələbini qoyacaq. Aydındır ki, Rusiya da Azərbaycanı ciddi tərəfdaşı etmək fikrindədir və onun Avropa ilə yaxınlığını görür. Bəs ABŞ?

ABŞ-ın xarici siyasəti göstərir ki, o, bu stabilliyi istəməz və üstəlik Azərbaycana qarşı təzyiq vasitələrinə keçəcək ki, bu xətlər işləməsin. Məqsəd odur ki, yeni ABŞ rəhbərliyinin tutduğu xarici siyasətin mahiyyəti Avropaya gedən kəmərlərin qabağını almaqdır və bu ölkələrin enerji təhlükəsizliyini öz əlində saxlamaq məqsədidir. Əgər indiyə qədər ABŞ Avropaya Rusiyaya alternativ olan  qaz xətlərindən danışırdısa, indi əksinə hər bir qaz xəttinin işləməsinə maneə yaradır. Əlbəttə ki, öz iqtisadi marağından çıxış edir.

Donald Tramp komandası proteksionist düşüncə sahibləri olduqlarından, onların bir marağı var - ancaq ABŞ!

Bununla belə, ABŞ Qafqazın Rusiyanın geosiyasi maraq dairəsində olduğunu nəzərə alır. Belə düşünmək olar ki, ABŞ Qafqazdan Avropaya gedən qazın həcminin artırmasını qoymayacaq və  Rusiyaya ilə Qafqazla bağlı sazişə gələcək və onun nəzarətinə verəcək. Təsadüfü deyil ki, Türkiyə Prezidenti Ərdoğan Qarabağın həllini ancaq Rusiyada görür. Nəzərə alsaq ki, Prezident Ərdoğan NATO qoşunlarının ən güclü ordusunun baş komandanıdır. Biz bu reallıqla da razılaşmalıyıq. Çünki NATO qoşunları faktiki olaraq indiyə qədər ancaq ABŞ-dan idarə olunub və həmişə də onun əmrlərini yerinə yetib. Ərdoğanın bu sözləri bir çox mətləblərin üstünü açır.

Bəs ABŞ-n siyasətində Azərbaycan hansı əhəmiyyəti kəsb edir? Əlbəttə ki, Azərbaycanın strateji məkan olması, güclənməkdə olan İranı öz düşərgəsinə salmaq üçün təzyiq mexanizmi kimi baxması və sairə.

ABŞ siyasətçiləri İranın güclənməsini görürlər, ancaq onunla heç cürə bacarmırlar. Bir faktı da qeyd etmək lazımdır ki, İran-Çin gizli oxu mövcuddur və bu ox İrana qarşı yönəldilən sanksiyalardan cənub qonşumuzu qoruyur. Vadar edir ki, bu ox daha da güclənsin, İran xammalı elə Çinə getsin. Aydındır ki, yenə də döyülən və vurulan Avropadır.

“İkinci soyuq müharibə”nin mahiyyəti elə birincisi kimidir. Ölkələr iki düşərgəyə bölünür və aqressiv mövqedə dayanırlar Ancaq heç bir düşərgə başqasına qarşı atom müharibəsinə getməyə cürət etmir. Çünki nəticədə dünyanın axırına gətirib çıxara bilər. Bu tarazlığı iki ölkənin atom bombalarının tarazlığı diktə edir.

İqtisadi və maliyyə nöqteyi-nəzərindən ABŞ qat-qat Rusiyadan üstündür, ancaq dağıdıcı silah və hərbi sahədə heç də Rusiya Qərbdən geri qalmır. Suriya və İraqda İŞİD-in məğlubiyyəti Qərbin məğlubiyyəti kimi baxılmalıdır. Dünyanın iki düşərgəyə bölünməsi heç də başqa ölkələrə qarşı təsirsiz ötüşməz.

İranın  güclənməsi, regionda öz sözünü deməsi, Suriya və İraqda özünü göstərməsi hər şeydən əvvəl onun özünü qoruma mexanizminin yaxşı işləməsinin göstəricisidir. Sanksiyaların bura heç bir təsiri olmadığı da göz qabağındadır. İran yeganə dövlətdir ki, heç bir ölkədən asılılığı yoxdur və üstəlik neft və qaz resurslarını elə ölkələrə bağlayıb ki, ABŞ oraya təzyiq edə bilmir. Əlbəttə ki, biz Çini nəzərdə tuturuq. İran-Çin münasibətləri, enerji resurslarının Çinə bağlaması İrana təhlükəsizlik qarantiyası verir. Çünki İrana qarşı müharibə, Çinə qarşı müharibəyə bərabərdir. İran Çinin enerji bazasıdır. Odur ki, ərəb ölkələrinin birləşib, İsrailin dəstəyi ilə İrana qarşı müharibə edəcəkləri gülüncdur. Hətta, ABŞ analitikləri qeyd edirlər ki, bu Çinə qarşı çağırışdır. Odur ki, sadəcə olaraq bunu İrana təzyiq vasitəsi kimi baxmaq lazımdır. Bununla belə İranı öz müttəfiqinə çevirməyə ABŞ can atır.

Ərəb ölkələri, Səudiyyə başda olmaqla  və İsrailin  İrana müharibə ilə hədələməsi ABŞ-n bu ölkəyə qarşı təzyiq oyunudur ki, İranı öz əhatə dairəsinə salsın. Bu oyun o qədər  primitiv qurulub ki,  İrana qarşı heçnə edə bilməyəcəklər. Demokratiya oyunlarına son qoyan Donald Tramp hökuməti heç də dövlət çevrilişinin tərəfdarı deyil.

Dünyanın bölüşdürülməsi fonunda  hansı ölkənin hansı düşərgədə olacağı vacib məsələlərdən biridir. “Soyuq müharibə”nin əsas şərtlərindən biri geosiyasi tarazlığın saxlanılması və düşərgələrin planlı şəkildə silahlanması və yaxud silahların tətbiqinin ləğv edilməsidir.

“Birinci soyuq müharibə”ni ümumiləşdirsək bunu aydın şəkildə görərik.

Azərbaycan dövlətçiliyini qorumaq üçün hansı düşərgədə olmağımızın vacibliyi məsələsi ortaya çıxır. Biz bunu istəsək də, istəməsək də bu belədir. Hansı düşərgəni seçmək səlahiyyətini Azərbaycan xalqı öz Prezidentinə həvalə edib. İndi seçim onundur!

 

Siyasi analitik Tahir Cəfərli

ŞƏRH YAZ
0

"Sözün varsa, gəl üzümə de" — Araz Əlizadə Orduxan Teymurxanı debata çağırdı

12:35
17.02.2018
8459
Analitika
A
Aprelin 11-də keçiriləcək prezident seçkilərinə namizəd, Azərbaycan Sosial-Demokrat Partiyasının (ASDP) sədri, Milli Məclisin deputatı Araz Əlizadə Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən azərbaycanlı videobloger Orduxan Teymurxan və digərlərini canlı debata çağırıb.

A.Əlizadə “Ölkə.Az”a açıqlamasında Orduxan Teymurxan və digər videoblogerlərlə birbaşa və yaxud canlı debata çıxmağa hazır olduğunu bildirib. 

“Amma bir şərtim var ki, debat canlı olmalıdır. Daha sonradan mənim fikirlərim kəsiləcək və yaxud ixtisar olunacaqsa, buna razı olmaram. Mən birbaşa yayım olan debatda istənilən şəxslə görüşməyə hazıram. Yetər ki, bu canlı olsun!”,-deyə Araz Əlizadə bildirib.

Deputat qeyd edib ki, son günlər internet vasitəsilə özlərini “qəhrəman” hesab edən videoblogerlərin Azərbaycan əleyhinə qarayaxma kampaniyası aparması insanlarda ikrah hissi yaradır:

“Mən nə Orduxanı, nə də digərlərini tanımıram. Amma eşidirəm ki, onlar prezidentliyə namizəd olan şəxsləri təhqir etməyə çalışırlar. Bilirsiniz, mən köhnə Bakılıyam. Biz Bakılıların da bir adəti vardı. Cavan vaxtı küçədə futbol oynaya bilməyən uşaqları qapıya qoyurdular. Qapıda dayanan həmin uşaqlar topu buraxan zaman deyirdik ki, yerə yıxıl, adın çıxsın. Digər tərəfdən isə məhəllədə döyülən qorxaq uşaqlar küçənin o biri başına qaçıb söyüş söyürdülər. Hamı da onlara qorxaq kimi baxaraq, fikir vermirdi. İndi Avropada gizlənən bu uşaqlar da mənim haqqımda nə deyirsə, hər bir söyüşlərini onların ailə üzvlərinin ünvanına göndərirəm. Sosial şəbəkələrdə mənim haqqımda nə mənfi fikirlər yazılırsa, onlara bir cavabım var: Əgər kişisənsə, gəl, üzümə de! Çünki gedib xaricdən nə isə yazanda, ona cavab verilə bilmir. Ümumiyyətlə, bu adamlar mücərrəd və qorxaq insanlardır. Mən onlara necə cavab verim? Bir daha deyirəm ki, mən köhnə Bakılyam. Bizdə adət budur ki, kişi sözünü kişinin üzünə deyər. Əgər onlar türklər demişdən, erkək olsaydılar, sözü gəlib üzümə deyib layiqli cavablarını alardılar. İş yerim və yaşadığım ünvan hamıya məlumdur. Əgər sözləri varsa, buyurub gəlsinlər, üzümə desinlər. Yoxsa ki, qaçıb xarici ölkədən söyüş söymək kişilikdən uzaq hərəkətdir”. 

Zaur Əziz
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
1

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir — ANALİTİKA

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir
18:03
06.01.2018
4122
Analitika
A
Ötən ilin avqust ayında Rusiya prezidenti Vladimir Putin Kalininqradda ölkənin şimal-qərb nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı keçirilən müşavirədə Belarusun neft şirkətlərinin üzərinə yerli neft məhsullarını Rusiya limanlarından, xüsusilə Ust-Luqa və Sankt-Peterburq limanları vasitəsilə ixrac etmək öhdəliyinin qoyulmasını təklif edib.

"Ölkə.Az" "Reporta"-a istinadən xəbər verir ki,  V.Putin bununla bağlı bəyanatında təklfini belə izah edib:

"Belarusun neft emalı zavodlarında bizim neftimiz emal olunur (orada başqa ölkələrin nefti yoxdur və çətin ki, bundan sonra da olsun), bu səbəbdən bunu vahid çərçivə halına salmaq lazımdır. Bizim neftimiz bilavasitə öz infrastrukturumuza bağlı olmalıdır”.

Rusiya prezidentinin bəyanatına Baltikyanı ölkələr dərhal reaksiya verib. Litvanın baş naziri Saulyus Skvernyalis bildirib ki, Belarus neft məhsullarının Rusiya limanları və Rusiya dəmir yolları vasitəsilə ixracı Belarus üçün əlverişsiz və təhlükəlidir. S.Skvernyalis qeyd edib ki, Rusiya limanları qışda donur və bu iqlim şəraiti neft məhsullarının daşınması üçün təhlükəli və həssas məsələdir. Litva baş nazirinin fikrincə, şərq dövlətlərinin rəhbərləri tez-tez iqtisadi maraqları nəzərdə tutmayan siyasi qərarlar qəbul edirlər. O, Litva siyasətçilərini Belarus yüklərinin Litva dəmir yolları vasitəsilə Klaypeda limanına tədarükünün davam etdirilməsini təmin etməyə çağırıb.

Lakin baş nazirin çağırışı qəzet yazılarından kənara çıxmayıb. Artıq 2017-ci ilin sonunda Belarus neft tranzitinin istiqamətinin dəyişməsi prosesi başlayıb: Belarus neft məhsullarının ilk 72 min tonu Baltikyanı ölkələrdən deyil, Rusiya vasitəsilə ixrac olunub.

Ötən ilin 8 dekabrında "Belneftxim” konsernin sədri İqor Lyaşenko bildirib ki, Belarus və Rusiya əlverişli şəraitin yaranacağı təqdirdə, 2018-ci ildə Rusiya limanları vasitəsilə ixrac həcminin 1 milyon tona çatdırılmasını razılaşdırıb.

Bu iqdisadi baxımdan əsaslandırılmış qərardırmı?

Qərb analitiklərinin fikrincə, nəqlin istiqamətinin dəyişdirilməsi Belarus neft emalı zavodları üçün ziyanlı olacaq. Çünki Ust-Luqa, Primorsk və Rusiyanın Leninqrad vilayətinin digər limanları Belarus neft emalı zavodlarından ən azı 800 kilometr aralıda yerləşir. Bu isə Ventspils, Riqa və Klaypeda limanları ilə müqayisədə kifayət qədər uzaqdır. Bunun nəticəsi kimi, nəql qiymətləri Baltikyanı ölkələrdən fərqli olaraq dəfələrlə çoxdur. 2017-ci ilə qədər Belarus neft məhsullarının hər bir tonunun Baltikyanı ölkələr vasitəsilə ixracı 6-8 dollara başa gəlirdisə, Rusiya vasitəsilə bu rəqəm 12-18 dollar təşkil edib.

Lakin Rusiya tarif rejiminə elə dəyişikliklər etdi ki, Belarusa artıq yükləri Baltikyanı ölkələr vasitəsilə deyil, Rusiya limanlarından ixrac etmək sərfəli oldu. Əvvəl Rusiya Dəmir Yolları yükdaşıma tariflərinə 25% endirim tətbiq edirdisə, sonra bu rəqəm 50%-ə çatdırıldı, hazırda isə kompleks tariflər tətbiq olunur.

Belarusun neft məhsullarına tətbiq olunan güzəştli şərtlər yüklərin Baltikyanı ölkələrdən deyil, məhz Rusiya limanları vasitəsilə daşınmasını daha əlverişli edib.

Nəql üçün vaxt itkisi ilə bağlı Rusiya maliyyə eksperti İqor Yuşkov bildirib ki, əgər bu, yekun gəlirə təsir göstərmirsə, nəqlin müddəti əhəmiyyətli deyil: "Əsas məsələ aparılan bütün əməliyyatlardan sonra hesabda nə qədər pulun qalmasıdır. Əgər Rusiya marşrutundan istifadə zamanı Baltikyanı ölkələrlə müqayisədə vəsait daha çox qalırsa, təbii ki, məhz Rusiya limanları seçiləcək. Bunun hansı müddətə başa gəlməsi isə elə də əhəmiyyətli deyil.”

İqor Lyaşenko

Nəticə etibarilə 2018-ci ildə Rusiya vasitəsilə daşınan neft məhsullarının həcminin 12 dəfə artırılması planlaşdırılır, ekspertlərin hesablamalarına görə, beş il sonra Belarusun neft nəqlinin əsas hissəsi Baltikyanı ölkələrdən yan keçəcək.

Bu qərarın siyasi məqamları nədən ibarətdir?

Vladimir Putinin avqust bəyanatından sonra Belarus KİV-lərində Baltikyanı ölkələrin limanlarının loqistika baxımından müəyyən müstəvidə daha rəqabətədavamlı olacağı barədə qeydlər yer alıb. Rusiyalı ekspertlərin bu məsələyə münasibəti özünü çox ləngitməyib: Belarusun Rusiya neftini hansı şərtlərlə əldə etdiyi kimi, vacib bir məsələni də unutmaq olmaz.

"Xam neftin Belarusa tədarükü məsələsini tranzitin hansı limanlar vasitəsilə həyata keçirilməsi ilə tam şəkildə əlaqələndirmək mümkündür. Xatırladım ki, Belarusun xeyrinə misli görünməmiş qərar qəbul edilib: Bu 20 milyon ton neft ixrac etmək hüququ verməklə yanaşı, "rekreasiya fəaliyyətinə" daha 6 milyon ayırmasını təmin edir. Bu səbəbdən, belaruslar riyazi hesablamalar apararaq onlara nəyinsə sərf etmədiyini deyərkən onu da unutmalı deyillər ki, bu şərtlər əsasında Belarusa tədarük bizə də sərf etmir. Bununla belə, biz bunu edirik”, - deyə Rusiya Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun rəhbəri Konstantin Simonov bildirib.

Konstantin Simonov

Sonda qeyd edək ki, Baltikyanı ölkələrdə 2017-ci ildə daha da şiddətlənən Qərbə və NATO-ya meyilli əhval-ruhiyyə öz "bəhrəsini verdi". Litva və Latviya Rusiyanın iştirakı ilə həyata keçirilən bütün iri strateji layihələrdən məhrum oldular, Rusiya bazarlarına çıxışı və Rusiyadan olan nəql imkanlarını itirdilər. İndi isə Belarus vasitəsilə həyata keçirilən tədarük imkanları da əllərindən çıxmaqdadır.

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA