Benzini unudun! — FOTO

Benzini unudun!
00:00
24.04.2019
2650
Analitika
A
Tural Yusifov yazır...

Dünya avtomobil sənayesi inkişaf edir, amma biz yenə də geri qalırıq. Avtomobil sənayesində benzin və dizel yanacağından imtina edilir. Biz isə yapışmışıq benzindən. Sözün açığı, burada gömrük rüsumları da rol oynayır. Əgər sənin hibrid mühərrikli avtomobil üçün ödədiyin məbləğlə dizel üçün ödənilən məbləğ fərqlənmirsə, yeni texnologiyalı avtomobillərin gəlməsindən söhbət belə gedə bilməz.

Benzin və dizel erasının sonu

Neft dünya iqtisadiyyatında əsas qiymətini almazdan öncə, kütləvi istehsalda olan avtomobillər elektrik mühərriki ilə hərəkət edirdilər. XX əsrin əvvəllərində elektrikli avtomobillər tendensiyasına neft son qoydu. Benzin və dizel yanacağı əlçatan idi və kütləvi avtomobilləşmə zamanı elektrik mühərrikləri unudulmağa başladı. Bu avtomobillər yalnız konsept (bir nüsxədə istehsal edilmiş nümunə avtomobili) kimi sərgilərdə nümayiş olunurdu. 2000-ci illərdən başlayaraq artıq yenidən alternativ enerji ilə çalışan avtomobillərə maraq yaranmağa başladı. Son beş ilin tendensiyası isə məhz elektrik mühərrikli avtomobillərdir.

Hamımız bilirik ki, neftdən yalnız yanacaq hazırlanmır. Dünya neft iqtisadiyyatı yanacaq hazırlamaqdan daha çox digər məhsulların istehsalına və satışına yönəldiyinə görə benzin istehlakını və istehsalını azaltmağa meyillidir. Bu meyli gücləndirmək üçün elektrik mühərrikli avtomobillərlə yanaşı, CNG (sıxılmış təbii qaz), LPG (maye qaz), bioqaz, hidrogen və hətta günəş enerjili avtomobillər istehsalını maliyyələşdirməyə başladılar. Görünən odur ki, benzin və dizel erası bitir. Artıq Avropada dizel mühərrikli avtomobil sahibləri yüksək vergi ilə qarşılaşır və Avropa dövlətləri dizel mühərrikli avtomobiləri ölkələrindən xaric edirlər. Bu avtomobillər isə ucuz qiymətə Azərbaycana gəlir. Bu barədə sonra yazacağam. Hələlik benzini əvəz edəcək yanacaq növlərindən danışmaq istəyirəm.

Elektrik

2020-ci ildə elektrik mühərrikli avtomobilə keçid etmək istəyirəm. Bunu dəb üçün deyil, hər avtomobilə qaz verdiyimdə arxamda dayanan sürücünü və onun ailəsini, kənarda dayanan piyadaları zəhərləməmək üçün edirəm. Hər qaz verəndə vicdanım ağrıyır. Bilmirəm, arzuma çatacağam, ya yox, amma bunu insanlıq adına etmək istəyirəm. Məsələ budur ki, ekoloji məsələlərə “AvtoStop” layihəsindən savayı, heç kim toxunmur. Mən bu məsələdə ekoloji avtomobillərin təbliğatçısı olaraq bir bayraqdar olmaq istəyirəm. Ölkədə mövcud olan elektrik avtomobillərinin sayı mövcud avtomobil sayının 1 faizi belə deyil. Ümumilikdə 10-a yaxın elektrik mühərrikli avtomobil var. Elektrik avtomobillərinin elektrik yüklənməsi mərkəzlərinin sayı isə yeddidir. Onlardan yalnız biri bölgədə, Qubanın Qırmızı qəsəbə adlı qəsəbəsində yerləşir. Səbəb isə məlumdur. Bundan öncə elektrik mühərrikli avtomobillərin ölkəyə idxalı, ölkəyə soyuducu gətirilməsi ilə eyni qiymətə idi. Qanunvericiliyimizdə elektrik mühərrikli avtomobilin idxalı üçün xüsusi bir maddə nəzərdə tutulmayıb.

Əvvəllər elektrik mühərrikli avtomobilin idxalı üçün 18 faiz ƏDV və 15 faiz idxal rüsumu ödənilirdisə, hazırda avtomobilin qiymətinin 15 faizi mislində idxal rüsumu ödənilməlidir. Bu isə qonşu ölkələrlə müqayisədə, çox böyük rüsumdur. Əvvəla, dünyada elektrik avtomobillərinə heç bir vergi tətbiq edilmir. Məsələn, Gürcüstan Respublikasında elektrik avtomobilinin idxalına görə gömrük rüsumu yoxdur. Şanxayda elektrik avtomobillərinin qeydiyyatı pulsuzdur. Norveçdə elektrik avtomobilləri üçün parkinq ödənişsizdir və onlar avtobus zolağı ilə hərəkət edə bilərlər. Biz havaya heç bir ziyan etməyən elektrik avtomobilləri üçün rüsum almalı deyilik. Yenə bir misalı Çin Xalq Respublikasından çəkmək istəyirəm. Dünyanın ən böyük elektrik avtomobili istehsalçısı Çinin BYD şirkətidir. Təkcə Şanxayda 2018-ci ildə satılan elektrik avtomobillərinin sayı Fransa, Almaniya və Böyük Britaniyada satılan elektrik avtomobillərinin ümumi sayından daha çoxdur.

Şencjen şəhərində fəaliyyət göstərən 20 min taksi elektriklə hərəkətə gəlir. “Tesla” şirkəti ölkə xaricində ilk zavodunu Çində açır. Və düyanın ən böyük avtomobil üçün akkumulyator zavodu da Çindədir. BYD-ə məxsus bu zavodun ərazisi 929 kv.m-dir. Əslində, biz Neftçalada avtomobil zavodu deyil, batareya zavodu açsaydıq, daha çox gəlir əldə edərdik. Çində elektrik yükləmə mərkəzlərinin sayı 200 mindən çoxdur. Bu gedişlə 2040-cı ildə Çində bütün avtomobillər elektrik mühərriki ilə hərəkətə gələcəklər. Bununla Çin xaricdən aldığı neft məhsullarının arasından benzin yacağını 0-a endirmək istəyir. Aldığı neft isə digər ehtiyaclara yönələcək. Bəs bizdə necə olmalıdır?

Bizim avtomobil parkımız çox köhnədir. İnsanları yeni avtomobil almağa stimullaşdırmaq lazımdır. İndiki gömrük rüsumları ilə yeni avtomobil almaqdansa, Gürcüstandan köhnə avtomobil alıb sürmək daha sərfəlidir. İlk olaraq yeni avtomobil alınmasını stimullaşdırmaq lazımdır (Növbəti məqaləm avtomobil parkımızın köhnə olması barədə olacaq). Daha sonra artıq zamanın tələbi olaraq elektrik mühərrikli avtomobilə keçid olunacaq. 

Bunun üçün:

1. Elektrik avtomobillərinin idxalı və qeydiyyatı rüsumları ləğv edilməlidir.
2. Elektrik avtomobillərinin istifadəsi zamanı güzəştlər tətbiq edilməlidir (pulsuz parkinq, avtobus zolağından rahat istifadə, pulsuz elektrik yükləmə mərkəzləri).
3. Elektrik yüklənmə mərkəzləri açan sahibkarlar gəlir vergisi və ƏDV-dən azad edilməlidirlər.
4. Elektrik avtomobili gətirən avtomobil idxalçılarına vergi güzəştləri tətbiq edilməlidir. Məsələn, hər 10 avtomobildən üçü elektrik mühərrikli olarsa, gömrük rəsmiləşdirilməsinə 50% endirim.

Hidrogen

Bu bölmə çox qısa olacaq. Bir neçə avtomobil istehsalçısı hidrogenlə hərəkətə gələn avtomobil istehsal ediblər (“Hyundai Nexo”, “Toyota Mirai”, “BMW Hiyrdogen 7”, “Audi A7 H-Tron”). Tullantı sularını emal edərək avtomobil üçün yanacağa çevirirlər və bununla da təbiətə heç bir ziyan vurulmur. Hidrogenlə hərəkət edən avtomobilin sürüş məsafəsi də elektrik mühərrikli avtomobildən daha çoxdur: 800 kilometr. 2018-ci ilin noyabr ayında Los-Ancelesdə avtomobil sərgisində idi. “Hyundai” şirkəti özünün hidrogenlə hərəkət edən “Nexo” modelini təqdim edəcəkdi. Təqdimatdan üç gün öncə artıq bütün Kaliforniya ştatında 100-ə yaxın hidrogen yükləmə mərkəzi var idi. Yəni artıq dünya alternativ enerjinin yolunu tutub və o istiqamətdə gedir. Hidrogenin daha bahalı və insfrastruktunun zəif olması onun digər yanacaq növləri ilə birlikdə istifadəsinə şərait yaradır. Məsələn, HCNG - hidrogen və sıxılmış təbii qaz. Lakin hidrogenli avtomobillərin geniş yayılmamasının bir neçə səbəbi var.

● Benzindən daha təhlükəlidir.
● Quraşdırılması və qulluğu daha bahalıdır.
● Bütün yanacaqlardan daha tez buxarlanır. Avtomobil çalışmadığı zaman doqquz günə çənin yarısı buxarlana bilər. 

Bu arada, qanunvericiliyimizdə hidrogen mühərrikli avtomobillərin idxalı ilə  bağlı müddəa yoxdur. Hamı nədənsə avtomobil dedikdə yalnız benzin və dizel düşünür. Qanunda mütləq müasir avtotendensiyalar nəzərə alınmalıdır. Ona görə diqqətimizi daha sərfəli yanacaq növünə çevirə bilərik.

CNG (sıxılmış təbii qaz)

Hazırda ən əlçatan alternativ yanacaq növüdür. Azərbaycanda CNG ilə çalışan avtomobillərin sayı çox deyil, amma əslində, onu cibinizə ən uyğun yanacaq hesab edə bilərik. İlk olaraq ondan başlayaq ki, CNG təhlükəli deyil. Əgər ixtisaslı servis tərəfindən quraşdırılıbsa, kustar üsulla quraşdırılan balon olmayacaqsa, onun heç bir təhlükəsi yoxdur. ABŞ-da CNG quraşdırılmış avtomobillərin qəza statistikaları araşdırılıb və məlum olub ki, az sayda baş vermiş partlayış qazdan deyil, benzin çənindən olub. Belə baxanda, kustar üsulla quraşdırılmış istənilən bir şey təhlükəlidir. İstər elektrik olsun, istər evdəki qaz balonu.

CNG-nin sərfəli olması ilə bağlı qrafikə nəzər salaq.

CNG ilə təchiz edilmiş avtomobil sahibi 100 km-də 50 faizə qədər qənaət edir. CNG ilə təchiz edilmiş avtomobil havaya zəhərli maddələri dəfələrə az atır və bu mühərriklər Avro-6 standartlarına tam uyğundur. Misal üçün, İtaliyada əgər bir YDM açmaq istəyirsənsə, orada mütləq CNG avadanlığı olmalıdır. CNG digər alternativ enerjilərdən daha ucuz və əlçatan olduğuna görə müxtəlif dövlətlər bunu təşviq edirlər. Bizdə isə CNG ilə çalışan yalnız “Baku Bus”dır. “Partlayır” deyənlərə bir sual verək: “Baku Bus”ın partladığını görmüsünüz?”

CNG-li avtomobil benzindən daha təhlükəsizdir. Əsas məsələ onu kimin və necə quraşdırmasıdır. Ona da sürücü diqqət, dövlət orqanları nəzarət etsə, problem yaşanmayacaq. Cənubi Koreyada istehsal edilmiş avtomobillərin 90 faizi ölkə daxilində qazla təchiz edilir. İxrac olunan avtomobillər isə benzin və dizel mühərrikli olur. Bütün istehsalçıların qaz mühərrikli növləri var. Dediyim kimi, mən dünyanın ən böyük avtomobil sərgilərinə gedirəm. Hər sərgidə “Eco Car” (ekoloji avtomobillər) deyilən bir bölmə var. Orada elektrik, CNG, bioqaz və LPG ilə çalışan avtomobillər nümayiş etdirilir. Özü də bu avtomobillər lüks seqmentinə aid edilən avtomobillərdir. Yalnız ucuz avtomobillərdə CNG olmur.

Bunu dəqiq bilirəm ki, əhali CNG-ə elektrik mühərrikli avtomobillərdən daha sürətli keçid edə bilər. Nəzərə alsaq ki, CNG-nin qiyməti  cəmi 45 qəpikdir. Bu, əhali üçün daha sərfəli olacaq. Çox təəssüf ki, bizdə şorla balın qiyməti eynidir. Amma əksinə olmalıdır.

Bunun üçün :

1. Avtomobil idxalçılarına CNG ilə təchiz edilmiş avtomobillərin idxalına görə güzəştlərin tətbiqi. Aksiz vergisinin ləğvi, gömrük rəsmiləşdirilməsi zamanı 50 faiz endirim. 
2. CNG-ə keçmək istəyən avtomobil sahiblərinin qeydiyyatının şəffaf və yeni texnologiya üzrə keçirilməsi. FHN CNG avadanlığının təhlükəsizliyini yoxlayıb müsbət rəy veribsə, avtomobilin qeydiyyatı dərhal həyata keçirilməlidir.
3. CNG avadanlıqlarının ölkəyə idxalına vergi güzəştlərinin tətbiqi.
4. Şəhərdaxili və şəhərlərarası nəqliyyatın 100 faiz CNG-ə keçirilməsi.

Əgər fikir verdinizsə, bizim qanunvericiliyimiz alternativ enerji ilə çalışan avtomobillərin idxalının qarşısını alır və ya ən yaxşı halda stimullaşdırmır. Bu, həm də ölkə başçısı tərəfindən qəbul edilmiş “Yol hərəkəti təhlükəsizliyinə aid” dövlət proqramına ziddir. 

Fakt budur ki, benzini unutmaq lazımdır. Ölkəni metal tullantılar və zəhərli avtomobillərlə doldurmaq lazım deyil. Ətraf mühitə az ziyan verəcək texnologiyalar tətbiq edilməli və gətirilməsi stimullaşdırılmalıdır. Çünki bizim başqa yerdən gətirəcək havamız, suyumuz və ağacımız yoxdur.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

“Bəzi qüvvələrin məqsədi Azərbaycanı emosional addımlara sövq etməkdir” — Ekspert Keşikçidağ məsələsindən danışdı

“Bəzi qüvvələrin məqsədi Azərbaycanı emosional addımlara sövq etməkdir”
12:25
16.07.2019
26148
Analitika
A
Son dövrlərdə Cənubi Qafqaz bölgəsində gesosiyasi proseslər yeni bir mərhələnin astanasına qədəm qoyub. Bölgədə marağı olan beynəlxalq güclərin bölgə uğrunda mübarizəsi açıq formada özünü biruzə verməkdədir. Gürcüstanda baş verən olaylar bunun bariz göstəricisidir. Hətta bəzi qüvvələr yaranmış situasiyadan faydalanaraq Gürcüstandakı daxili qüvvələrin rolundan istifadə edərək Azərbaycanla münasibətlərin korlanmasına cəhd edirlər. Bu qüvvələr müxtəlif xarakterli təxribatlara əl atmaqla iki ölkə və xalq arasında münasibətlərin gərginləşdirilməsinə çalışırlar. Bu istiqamətdə son bir neçə ayda davamlı olaraq bir sıra təxribatlar həyata keçirməkdədirlər. Növbəti təxribat isə iki gün öncə Azərbaycan sərhədləri daxilində yerləşən “Keşikçidag” məbədində sərhədçilərimizə qarşı baş verdi. Ancaq Azərbaycan tərəfi təmkinlilik və ayıqlılıq nümayiş etdirərək təxribatçıların təxribatına uymadı.

Rəsmi Tiflis əvvəlki hadisələrdən fərqli olaraq bu dəfə tez reaksiya verərək hadisəni pislədi. Rəsmi Bakı isə diplomatik kanallar vasitəsi ilə öz etirazını çatdırdı.

Bölgədə yaranmış durumla bağlı ekspert  Zaur İbrahimliyə müraciət etdik.

 “Ölkə.Az”a açıqlamasında bölgədə baş verən prosesləri dəyərləndirən Z. İbrahimli deyib ki, Azərbaycan  geosiyasi tələyə düşməkdən qaçmalıdır.
“Azərbaycan sərhədçisi ilə bağlı insidenti müzakirə edərkən aşağıdakı məqamlar və ümumi kontekst də mütləq nəzərə alınmalıdır: Birincisi, hazırda Gürcüstanda daxili siyasi mühit gərgin olaraq qalır və bu ölkənin qeyri-rəsmi rəhbəri Bidzina İvanişvilinin mövqelərini getdikcə zəiflədir. Rusiyalı deputatlarla bağlı etirazlara laqeyd qala bilməyən Moskva eyni zamanda İvanişvilinin də çox zərbə almasında maraqlı deyil. Məhz buna görə Tbilisiyə qarşı iqtisadi sanksiyalar tətbiq edilmədi. Bu vəziyyətdə prezident Zurabaşvili də daxil olmaqla İvanişvili komandasını xilas etmək, həm də öz simasını saxlamaq Kremlin əsas vəzifələrindən sayılır. Bunun ən yaxşı üsullarından biri daxili siyasi diskursu dəyişmək, ictimai diqqəti, vətəndaşları siyasi gündəlikdən yayındırmaqdır. Həmçinin İvanişvili komandasına xal qazandırmaqdır. Bunun ən optimal yolu isə Keşikçidağ məsələləsini yenidən aktuallaşdırmaqdır.

İkincisi, Bakıda Azərbaycan-Türkiyə-Gürcüstan üçtərəfli görüşü dünən baş tutub. Üçtərəfli formatda görüşlər, hərbi təlimlər Rusiya tərəfindən ABŞ və NATO-nun layihəsi kimi nəzərdən keçirilir. Tbilisinin Türkiyə və Azərbaycanla hərbi-siyasi müstəvidə əməkdaşlığı dərinləşdirməkdən çəkindirmək də Rusiyanın Cənubi Qafqazda əsas geosiyasi ev tapşırıqlarından biridir. Azərbaycanla ərazi mübahisələrinin qabardılması Türkiyə ilə münasibətləri də zərbə altında qoyacaq. Bir az əvvəl isə Rusiya TV-ləri Batumi və və digər turist zonalarının guya türklər tərəfindən alınaraq zəbt edilməsi barədə intensiv təbliğat aparırdılar”, - ekspert qeyd edib.

O, əlavə edib ki, Gürcüstanla bağlı proseslər iyunun binici yarısında bu ölkənin baş naziri Mamuka Baxtadzenin ABŞ-a səfərindən sonra başladı: 
“ABŞ rəsmiləri faktiki olaraq Tblisidən Anakliya limanının tikintisini dəstəkləməyi ultimativ şəkildə tələb etdilər. Bundan sonra hökumət bəyan etdi ki, limanın tikilıməsi ilə bağlı konsorsiuma maliyyə öhdəliklərinin icrası ilə əlaqədar güzəşt edəcək. Halbuki, az əvvəl konsorsiumla müqavilənin pozulması gündəliyə gəlmişdi. Rusiya XİN rəsmisi Karasin isə bildirmişdi ki, ABŞ bütün qırmızı xəttləri keçir. Çünki Vaşinqtonda açıq bəyan etmişdilər ki, Tblisinin NATO yolunu açmağa çalışırlar. Bu hadisələrin ardından Gürcüstanda daxili siyasi proseslər gərginləşdi və İvanaşvili iqtidarı üçün real təhdidlər yaranıb. İndi Moskvanın əsas vəzifəsi 4 ilə əvvəl Moldovoda olduğu kimi İvanişvilini qorumaq və zaman udmaqdır. Bunun da əsa yolu milli hissləri körükləmək, “xarici düşmənə qarşı birləşmək” zərurəti yaratmaqdır. 

Burada digər əsas məqamlardan biri də  İvanaşvilinin hər zaman əsas vəzifəsi Gürcüstan-Azərbaycan əlaqələrində strateji inkişafı tormozlamaq, müəyyən həddə qədər durdurmaq olub. Azərbaycandan enerji daşıyıcılarının ixracından tutmuş, tranizt razılaşmaları və digər məsələlərdə hər zaman mövcud konsensusu pozmaq, maksimalist mövqe tutulması da bu yanaşmanın təzahürüdür”.

Ekspertin fikrincə, Azərbaycan təmkinini qorumalıdır: 

“Topxana hadisələri ilə bağlı müqayisə aparmaq olar, amma indi fərqli zamandır, şərtlər fərqlidir. Bu məsələdə hökumətdən çox cəmiyyətimiz, diasporamız fəal olmalıdır. Amma qurulan tələyə düşməmək şərtilə. Yuxarıda qeyd etdiyim səbəblərdən emosiylara yol vermək olmaz. Bu addımların əsas məqsədi məhz Azərbaycanı emosional addımlara sövq etməkdir. Bütün strategiya buna hesablanıb. Diqqətli, təmkinli, müdrik və fəal olmağımız gərəkir”.

 Mürtəza
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Biznes dünyasında SOCAR Azərbaycan ilə assosiasiya olunur — Aleksey Kalaçevin şərhi

Biznes dünyasında SOCAR Azərbaycan ilə assosiasiya olunur
10:39
15.07.2019
5660
Analitika
A
Dünya brendlərinə çevrilmiş milli şirkətlər, məhsulun istehlakçıları olan şirkətlər və vətəndaşlar üşün ölkənin siması deməkdir.

 “Ölkə.Az” xəbər verir ki, bunu Media.Az-la söhbətində Rusiyanın “FİNAM İnvestisiya holdinqi” Səhmdar Şirkətinin analitik-eksperti Aleksey Kalaçev deyib.
Onun sözlərinə əsasən, məhsula və brendə olan xoş münasibət əsasən ölkənin nümayəndələrinə də şamil edilir:

“”Qazprom” bir çoxları üçün Rusiyanı, “Microsoft” və “Apple” ABŞ-ı, “Mercedes” Almaniyanı, “Mitsubishi” Yaponiyanı ifadə edir və SOCAR da biznes dünyasında Azərbaycanla assosiasiya olunur. Bunun məqsəd olmasından asılı olmayaraq, bu assosiasiya şirkətin imicinə, ölkənin obrazına təsir edir”.
Müsahibimiz qeyd edir ki, idman və mədəni tədbirlərin sponsorluğu hazırda şirkət imicinin əhəmiyyətli bir hissəsidir. Bunu öz növbəsində şirkətin dünya arenasında nüfuzunun artmasına xidmət edən “yumşaq güc” də adlandırmaq olar.

“Bundan başqa, qeyd etmək istəyirəm ki, bu gün inkişaf edən dünyada müasir iqtisadiyyat biznesin sosial funksiyasına daha böyük önəm verir. Keyfiyyətli məhsul təklif etmək azdır, effektiv və gəlirli olmaq kifayət etmir, biznesin cəmiyyətə təqdim etdiyi xoş niyyətləri və faydanı nümayiş etdirmək lazımdır”, - deyə Aleksey Kalaçev qeyd edib.

Ölkə.Az

 

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA