“Biz Çaykəndi və 32 kəndi ermənilərdən geri aldıq” — Ayaz Mütəllibovdan SENSASİON MÜSAHİBƏ

“Biz Çaykəndi və 32 kəndi ermənilərdən geri aldıq”
10:45
04.12.2017
10441
Analitika
A

Azərbaycanın keçmiş prezidenti Ayaz Mütəllibovun “Ölkə.Az” xəbər portalına müsahibəsi:

– Ayaz müəllim, bir neçə gün öncə tanınmış analitik, yazıçı Tahir Cəfərli sizin prezidentliyiniz dövründə Boris Yeltsin tərəfindən Azərbaycan ərazilərinin Rusiya, İran, Türkiyə və Ermənistan arasında 4 yerə bölünməsi ilə bağlı məxfi planın olduğunu iddia edib. Bu nə qədər doğrudur? 

– İlk olaraq qeyd edim ki, həmin tanınmış analitik, yazıçı Tahir Cəfərlinin mənim köməkçim olması haqqında saytınızda getmiş informasiya düzgün deyil. Tahir müəllim öz araşdırmaları ilə ictimaiyyət tərəfindən  tanınan və oxunan bir alimdir.  

Konkret sizin sualınıza gəldikdə isə bildirim ki, 1991-ci il dekabr ayının 8-də Belarusiyada, 3 respublika – Rusiya, Ukrayna və Belarusiya rəhbərliyi - Yeltsin, Kravçuk, Şuşkeviç arasında danışıqlar nəticəsində SSRİ adlı dövlət ləğv olunaraq əvəzində MDB adlı qurum yaradıldı. İlk əvvəl ora daxil olan ölkələrin sayı 3 idi. Bir müddət keçdikdən sonra mənə məlumat çatdı ki, dekabr ayının 25-də Qazaxstanın o vaxtki paytaxtı Almatı şəhərində MDB tərkibinin genişləndirilməsi ilə əlaqədər keçmiş sovet respublikalarının iştirakı ilə yığıncag keçiriləcək. Mən Nursultan Nazarbayevlə əlaqə saxlayıb bir ev sahibi kimi niyə Azərbaycan rəhbərliyinin dəvət olunmamasının səbəbi ilə maraqlandım. O da öz növbəsində bu səlahiyyətin onda olmaması və bu məsələ ilə Boris Yeltsinə müraciət etməyimi bildirdi. Təbii ki, bu işdə bir müəmma olduğunu hiss etdim. Necə ola bilərdi ki, bütün respublikalar, hətta Ermənistan ora dəvət aldığı halda, Azərbaycan kənarda qalmışdı. Bunun səbəbinin həmin vaxtlar Boris Yeltsinin yaxın ətrafının ermənipərəst mövgeyi ilə bağlı olması bizə məlum idi. Bu işdə xüsusilə Gennadi Burbulis canfəşanlıq edirdi.

MDB rəhbərlərinin görüşü 1991-ci il dekabr ayının 25-də  olduğundan, mən və Sabir Hacıyev bir gün əvvəl, yəni ayın 24-ü Almatıya uçduq. Həmin gün Baş Nazirlərin görüşü keçiriləcəkdi. Sabir Hacıyevi həmin görüşə göndərdim ki, nə baş verdiyindən məlumatımız olsun. İclası Gennadi Burbulis aparırdı və Sabir Hacıyevin haqlı olaraq, “niyə Azərbaycan nümayəndiliyi bu görüşə dəvət olmayıb”  sualına Burbulis cavab tapa bilməmişdi. Səhəri gün saat 09:30 mən qəflətən iclas keçirilən zala daxil olanda hamı çaşqınlıq içində qaldı. Ən çox narahat olan, vurnuxan Boris Yeltsin və Levon Ter-Petrosyan oldu. Orada yalnız bir nəfərin mənim gəlişimdən xəbəri var idi. O da Ukrayna rəhbəri  Kravçuk idi. Çünki mən Nazarbayevdən sonra Yeltsinə deyil, məhz ona zəng vurdum. Çünki Boris Yeltsinin Azərbaycana qarşı mövqeyi məlum idi, onunla danışmağa dəyməzdi. Kravçuk yeni yaradılmış MDB-nin ideya müəlliflərindən biri olduğuna görə, ondan Azərbaycan rəhbərliyinin görüşdə iştirak tələbini irəli sürdüm və o da etiraz etmədi.  Zala daxil olub  Kravçukun yanındakı kresloya əyləşdim. Yeltsin narahatçığını gizlədə bilməyib, üzünü Belorusiyanın rəhbəri Şuşkeviçə tutub dedi: "Azərbaycan prezidentini bu görüşə kim dəvət edib?"  Şuşkeviçdə üzünü mənə tutub dedi: "Ayaz Niyaziç, biz belə qərara qəlmişik ki, Azərbaycanın bizim qurumda təmsil olunması hələ məqsədə uyğun deyil. Çünki sizin ərazinizdə müharibə gedir, millətlər arası münaqişə var. Bizdə istəmirik ki, Sovet İttifaqından qalmış qara bir səhifə yenicə yaradılmış MDB kimi qurumun ayağına yazılsın!" 

Guya MDB-dəki respublikalar başqa planetdən gəlmişdilər. Bu təxribatı görüb mən artıq qəzəbimi cilovlaya bilmədim və ayağa qalxıb üzümü birbaşa Yeltsinə tutaraq əsəbi halda dedim: "Lap yaxşı, demək belə çıxır ki, öz var-dövlətini, övladlarını sizin dövlətinizi qorumaqdan ötrü qurban vermiş Azərbaycanı problemli bir ölkə kimi indi özünüzə yaraşdırmırsınız? Amma Azərbaycanın torpaqlarında qan tökən erməni ekspedisiya korpusunun rəhbəri Levon Ter-Petrosyanı yanınızda otuzdurub   Ermənistanı müdafiə edən bir qurum yaradırsınız! Belə olan təqdirdə mən bu iclası tərk edib və bayırda gözləyən media nümayəndələrinə yaxınlaşacam! Sizin əsl niyyətinizin nə olduğunu və Azərbaycana qarşı nə tələ qurduğunuzu bütün dünyaya elan edəcəm! Azərbaycanın haqq səsini ölkə rəhbəri kimi dünya ictimaiyyətinə çatdıracam  və  sonrakı hadisələrə Boris Nikolayeviç siz şəxsən cavabdehsiz! Necə ola bilər ki, Azərbaycanın nefti hesabına faşistlərə qalib gələ bilirsiz, amma vətənimin torpaqlarına göz tikmiş xain qonşu Ermənistan prezidenti ilə qardaş olub bizə qarşı koalisiya qurursunuz! Budurmu sizin sovet xalqlarının dostluq və qardaşlıq amilinə münasibətdə həmişə öz sədaqəti ilə fərqlənmiş canını, malını əsirgəməmiş xalqıma çox sağ olunuz?"

Bu etirazı görən Yeltsin bir kəlmə demədən dərhal Şuşkeviçə göstəriş verdi: "Azərbaycanıda  o siyahıya daxil edin!"

Sonra rəhbərlər media ilə görüşmək üçün o biri zala daxil oldular. Burdada Yeltsin rahatlaşmayıb soruşdu: "Axı  Mütəllibovu bu görüşə kim dəvət edib?" Bu yerdə Kravçuk cavab verərək dedi: "Mənlə razılaşdırılıb ki, Azərbaycan prezidenti bu görüşdə iştirak etsin". 

Bu görüşdən təqribən bir neçə gün sonra MDB-nin növbədən kənar iclasında, mən Yeltsinin qarşısında Sovet ordusundan Azərbaycanın payına düşən silahların verilməsi tələbini qaldırdım.Yeltsinin rəsmi protokol göstərişi ilə 1992-ci il fevral ayının əvvəllərində  SSRİ müdafiə nazirinin müavini Qromov və dəniz qoşunları komandanı Çernavin payımıza düşən silah və texnikanın təhvil- təslim edilməsi üçün Bakıya göndərildi. Bu məsələ ilə əlaqədar Prezident Aparatında mənim rəhbərliyim ilə müşavirə keçirildi. Həmin müşavirədə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin (AXC) nümayəndələri, o cümlədən Rəhim Qaziyev və Etibar Məmmədov da iştirak edirdilər. Müşavirədə qərara alındı ki, Azərbaycan tərəfindən AXC nümayəndələri və Rusiya tərəfindən hərbçilərin iştirakı ilə texnikanın və silah sursatın inventarlaşdırılması aparılsın. AXC nümayəndələri həmin müşavirədə Azərbaycan ərazisində dislokasiya olmuş 4 –cü ordu tərəfindən hərbi texnikanın və silah sursatın Azərbaycandan çıxarılmasının qarşısının alınması məsələsini də qaldırdılar. Bu məsələdə öz müsbət həllini tapdı.  Halbuki  eyni tələbi Şevardnadze də qaldırmışdı, amma MDB-nin üzvü olmadığına görə Gürcüstana silahlar təhvil verilmədi.

– Doğrudurmu ki, həmin iclasda Azərbaycanın əraziləri 4 yerə bölünəcəkdi və Azərbaycan müstəqil dövlət kimi tanınmayacaqdı?

– Xalqımıza qarşı təxribat və təhlükə aşkar idi. Çünki o vaxtı Qərb Latviya, Litva və Estoniya istisna olmaqla diqər respublikaları yalnız MDB çərçivəsində tanımaq şərtini qoymuşdu. Rusiya keçmiş SSRİ-nin hüquqi varisi elan olunmuşdu. Bununda mahiyyəti ondan ibarət idi ki, Qərb Rusiyanın dağılmasında maraqlı deyildi. O zaman Balkanlarda münaqişələr başlayırdı, xristian–müsəlman, bosniyalarla serblər arasında qarşıdurma alovlanırdı, Qərb də istəmirdi ki, Rusiya kimi böyük bir ərazidə  müharibələr başlasın. Bu baxımdan müvəqqəti olsa belə, Boris Yeltsinə SSRİ-ni  dağıtmış bir rəhbər kimi bəzi “güzəştlər” verilmişdi. O, dırnaqarası güzəştlərdən biri də MDB idi.Yəni, Rusiya kimi tanısaydı, BMT də həmin ölkəni tanıyacaqdı. Bu baxımdan Azərbaycanın MDB-yə qəsdən qəbul edilməməsi ölkəmizin BMT tərəfindən müstəqil dövlət kimi tanınmaması üçün əsas yaradırdı. Belə desək, biz havada qalırdıq, beynəlxalq aləmdən təcrid olunmuş bir ölkə vəziyyətinə düşürdük. Bütün bunlar Azərbaycana qarşı təxribat və sifariş idi! 

Təəssüflər olsun ki, seçim hüququ bizə verilməmişdi və indi də xalgımıza qarşı həmin ikilistandartlar davam edir! 

Görün, Gürcüstanın başına nə oyun acdılar. Vətəndaş müharibəsi, qardaş qırğını, separatizm və sairə. Neçə il Tbilisi sakitləşmədi, axırda xalqın tələbi ilə Şevardnadze hakimiyyətə gəldikdən sonra sakitlik bərpa olundu. Çünki Gürcüstan MDB-yə getməmişdi. Buna görə də onlar bir ilə yaxın BMT-yə üzv ola bilməmişdilər. Yalnız Şevardnazenin Gürcüstan parlamentində MDB-yə daxil olunmağının vacibliyini qeyd etdikdən sonra, Gürcüstan MDB –yə qəbul olundu və BMT Gürcüstanı müstəqil ölkə kimi qəbul etdi. Amma bizə gəldikdə, bir müsəlman xalq kimi təklənmişdik, dünya ictimaiyyətindən təcrid olmaq təhlükəsi vardı. Azərbaycanın BMT tərəfindən təsdiq olunmaması həm müstəqillik baxımından, həm ərazi baxımından böyük fəlakətlərə yol aça bilərdi. Tarix boyu Azərbaycan öz coğrafi  əhəmiyyətinə və sərvətlərinə görə Roma İmperiyasından tutmuş Osmanlı İmperiyasına qədər, Teymurilərdən tutmuş Rus İmperiyasına qədər müxtəlif ölkələrin istilasına məruz qalıb. Bu dəfədə xain, satqın qonşularımız öz ərazi iddiaları ilə bir tərəfdən, ölkəmizdə marağı olan qüvvələr isə digər tərəfdən təbii ki, Azərbaycanın müstəqilliyini istəmirdilər. Yenidən ərazimiz, müstəqilliyimiz təhlükə altında idi. Amma Uca Yaradan xalqımızı qorudu və şükürlər olsun ki, Azərbaycan çox keçmədən tam müstəqil dövlət kimi indiki ərazisi, sərhədləri ilə BMT-yə üzv oldu! Azərbaycanın BMT-yə üzv olması yenicə mütəqilliyə qovuşmuş bir ölkə kimi dünya ölkələri ilə qarşılıqlı əlaqələrin qurulmasında və xalqımızın haqq səsinin dünyaya çatdırılmasında vacib rol oynamışdı. Mən fəxr edirəm ki, bu sənədin altında mənim imzam dayanır! Bunu mən xalqıma, Vətənimə etdiyim ən şərəfli bir xidmət hesab edirəm!

– Bu ilin noyabrında Brüsseldə Ermənistan Avropa Birliyi ilə əməkdaşlıq Sazişi imzaladı. Ancaq eyni sənədi Azərbaycan tərəfi imzalamadığı üçün bəzi siyasətçilər bunun doğru addım olmadığını düşünür. Bəs siz necə düşünürsünüz, Azərbaycanın Qərblə Rusiya arasında tutduğu mövqe necə olmalıdır?

– Ermənistanın kimlə nə etdiyinin, nə imzaladığının heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Mənim rəhbərliyim dövründə də min cür oyunlara əl atırdılar. Azərbaycan rəhbərliyinin düzgün, düşünülmüş və praqmatik siyasəti onların bütün zəhmətlərini hecə endirməlidir. Hazırda Prezident İlham Əliyev olduqca incə, düşünülmüş siyasətlə bütün sahələrdə erməni siyasətçilərini qabaqlayır. Bu gün Ermənistan rəhbərliyinin dünyada rüsvay olmasının əsas səbəbi Azərbaycan Prezidentinin düşünülmüş siyasətinin nəticəsidir.

– Sizcə, Azərbaycan Ermənistanın Avropa İttifaqına yaxınlaşması amilindən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində, yəni Rusiya ilə dil tapmaqda yararlana bilərmi?

– Rusiya ilə biz dil tapmalıyıq deyəndə, burada vacib məsələ Rusiya rəhbərliyi ilə birbaşa ünsiyyət qurulmasıdır. Təkcə Qarabağ problemində deyil, digər məsələlərdə də daima əlaqədə olmalıyıq. Rusiya bizim tarixi qonşumuz və iqtisadi cəhətdən sıx bağlı olduğumuz ölkədir. İndiki Rusiyanı Çar rusiyası və yaxud da SSRİ ilə eyniləşdirmək düzgün yanaşma deyil. Biz Rusiya ilə tərcüməçisiz ünsiyyət saxlayırıq, əlavə vasitəçilərə ehtiyac yoxdur! Prezident İlham Əliyevində Rusiya Prezidenti Putinlə çox gözəl münasibətləri formalaşıb. 

Bilirsiz, siyasətdə rəhbərlərin şəxsi keyfiyyətlərindən də çox şey asılıdır. Bu mənada İlham Əliyev dünyanın bir çox siyasi liderləri ilə çox gözəl, qarşılıqlı, etibarlı münasibətlər yaradıb. Yəqin ki, yeni yaranmış vəziyyətlə bağlı rəhbərliyin öz fikirləri var. Ola bilər ki, ictimaiyyətə geniş acıqlanmağa ehtiyac yoxdur. Çünki Qarabağ düyünün açılmamasında maraqlı qüvvələr vardır. Yeni yaranmış situasiyadan yararlanmağa gəldikdə isə yadınıza 1991-ci ildə SSRİ-nin saxlanması haqdında referendumu xatırladım. O vaxt biz bu referendumdam çox fayda götürdük. Baxmayaraq ki, Azərbaycana qarşı ögey-ermənipərəst münasibətdə Qorbaçov Yeltsindən heç də geri qalmırdı. Biz referendumu keçirdik, amma ermənilər boykot etdilər. Məhz buna görə də biz Çaykəndi və 32 kəndi erməni separatçılarından geri aldıq. Yəni, Qorboçov hücum əməliyyatlarımıza müdaxilə etmədi. Təbii ki, Moskvanın köməyi olduğu üçün həmin hərbi əməliyyatlarda bir əsgərimizin də burnu qanamadı. Halbuki, həmin vaxtı Azərbaycanda da referendumu boykot etmək çağırışları heç də ermənilərdən geri qalmırdı. Ancaq bu referendum formal bir şey idi. Çünki SSRİ artıq çürümüş quruluşa çevrilirdi.

Vasif Həsənli
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir — ANALİTİKA

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir
18:03
06.01.2018
833
Analitika
A
Ötən ilin avqust ayında Rusiya prezidenti Vladimir Putin Kalininqradda ölkənin şimal-qərb nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı keçirilən müşavirədə Belarusun neft şirkətlərinin üzərinə yerli neft məhsullarını Rusiya limanlarından, xüsusilə Ust-Luqa və Sankt-Peterburq limanları vasitəsilə ixrac etmək öhdəliyinin qoyulmasını təklif edib.

"Ölkə.Az" "Reporta"-a istinadən xəbər verir ki,  V.Putin bununla bağlı bəyanatında təklfini belə izah edib:

"Belarusun neft emalı zavodlarında bizim neftimiz emal olunur (orada başqa ölkələrin nefti yoxdur və çətin ki, bundan sonra da olsun), bu səbəbdən bunu vahid çərçivə halına salmaq lazımdır. Bizim neftimiz bilavasitə öz infrastrukturumuza bağlı olmalıdır”.

Rusiya prezidentinin bəyanatına Baltikyanı ölkələr dərhal reaksiya verib. Litvanın baş naziri Saulyus Skvernyalis bildirib ki, Belarus neft məhsullarının Rusiya limanları və Rusiya dəmir yolları vasitəsilə ixracı Belarus üçün əlverişsiz və təhlükəlidir. S.Skvernyalis qeyd edib ki, Rusiya limanları qışda donur və bu iqlim şəraiti neft məhsullarının daşınması üçün təhlükəli və həssas məsələdir. Litva baş nazirinin fikrincə, şərq dövlətlərinin rəhbərləri tez-tez iqtisadi maraqları nəzərdə tutmayan siyasi qərarlar qəbul edirlər. O, Litva siyasətçilərini Belarus yüklərinin Litva dəmir yolları vasitəsilə Klaypeda limanına tədarükünün davam etdirilməsini təmin etməyə çağırıb.

Lakin baş nazirin çağırışı qəzet yazılarından kənara çıxmayıb. Artıq 2017-ci ilin sonunda Belarus neft tranzitinin istiqamətinin dəyişməsi prosesi başlayıb: Belarus neft məhsullarının ilk 72 min tonu Baltikyanı ölkələrdən deyil, Rusiya vasitəsilə ixrac olunub.

Ötən ilin 8 dekabrında "Belneftxim” konsernin sədri İqor Lyaşenko bildirib ki, Belarus və Rusiya əlverişli şəraitin yaranacağı təqdirdə, 2018-ci ildə Rusiya limanları vasitəsilə ixrac həcminin 1 milyon tona çatdırılmasını razılaşdırıb.

Bu iqdisadi baxımdan əsaslandırılmış qərardırmı?

Qərb analitiklərinin fikrincə, nəqlin istiqamətinin dəyişdirilməsi Belarus neft emalı zavodları üçün ziyanlı olacaq. Çünki Ust-Luqa, Primorsk və Rusiyanın Leninqrad vilayətinin digər limanları Belarus neft emalı zavodlarından ən azı 800 kilometr aralıda yerləşir. Bu isə Ventspils, Riqa və Klaypeda limanları ilə müqayisədə kifayət qədər uzaqdır. Bunun nəticəsi kimi, nəql qiymətləri Baltikyanı ölkələrdən fərqli olaraq dəfələrlə çoxdur. 2017-ci ilə qədər Belarus neft məhsullarının hər bir tonunun Baltikyanı ölkələr vasitəsilə ixracı 6-8 dollara başa gəlirdisə, Rusiya vasitəsilə bu rəqəm 12-18 dollar təşkil edib.

Lakin Rusiya tarif rejiminə elə dəyişikliklər etdi ki, Belarusa artıq yükləri Baltikyanı ölkələr vasitəsilə deyil, Rusiya limanlarından ixrac etmək sərfəli oldu. Əvvəl Rusiya Dəmir Yolları yükdaşıma tariflərinə 25% endirim tətbiq edirdisə, sonra bu rəqəm 50%-ə çatdırıldı, hazırda isə kompleks tariflər tətbiq olunur.

Belarusun neft məhsullarına tətbiq olunan güzəştli şərtlər yüklərin Baltikyanı ölkələrdən deyil, məhz Rusiya limanları vasitəsilə daşınmasını daha əlverişli edib.

Nəql üçün vaxt itkisi ilə bağlı Rusiya maliyyə eksperti İqor Yuşkov bildirib ki, əgər bu, yekun gəlirə təsir göstərmirsə, nəqlin müddəti əhəmiyyətli deyil: "Əsas məsələ aparılan bütün əməliyyatlardan sonra hesabda nə qədər pulun qalmasıdır. Əgər Rusiya marşrutundan istifadə zamanı Baltikyanı ölkələrlə müqayisədə vəsait daha çox qalırsa, təbii ki, məhz Rusiya limanları seçiləcək. Bunun hansı müddətə başa gəlməsi isə elə də əhəmiyyətli deyil.”

İqor Lyaşenko

Nəticə etibarilə 2018-ci ildə Rusiya vasitəsilə daşınan neft məhsullarının həcminin 12 dəfə artırılması planlaşdırılır, ekspertlərin hesablamalarına görə, beş il sonra Belarusun neft nəqlinin əsas hissəsi Baltikyanı ölkələrdən yan keçəcək.

Bu qərarın siyasi məqamları nədən ibarətdir?

Vladimir Putinin avqust bəyanatından sonra Belarus KİV-lərində Baltikyanı ölkələrin limanlarının loqistika baxımından müəyyən müstəvidə daha rəqabətədavamlı olacağı barədə qeydlər yer alıb. Rusiyalı ekspertlərin bu məsələyə münasibəti özünü çox ləngitməyib: Belarusun Rusiya neftini hansı şərtlərlə əldə etdiyi kimi, vacib bir məsələni də unutmaq olmaz.

"Xam neftin Belarusa tədarükü məsələsini tranzitin hansı limanlar vasitəsilə həyata keçirilməsi ilə tam şəkildə əlaqələndirmək mümkündür. Xatırladım ki, Belarusun xeyrinə misli görünməmiş qərar qəbul edilib: Bu 20 milyon ton neft ixrac etmək hüququ verməklə yanaşı, "rekreasiya fəaliyyətinə" daha 6 milyon ayırmasını təmin edir. Bu səbəbdən, belaruslar riyazi hesablamalar apararaq onlara nəyinsə sərf etmədiyini deyərkən onu da unutmalı deyillər ki, bu şərtlər əsasında Belarusa tədarük bizə də sərf etmir. Bununla belə, biz bunu edirik”, - deyə Rusiya Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun rəhbəri Konstantin Simonov bildirib.

Konstantin Simonov

Sonda qeyd edək ki, Baltikyanı ölkələrdə 2017-ci ildə daha da şiddətlənən Qərbə və NATO-ya meyilli əhval-ruhiyyə öz "bəhrəsini verdi". Litva və Latviya Rusiyanın iştirakı ilə həyata keçirilən bütün iri strateji layihələrdən məhrum oldular, Rusiya bazarlarına çıxışı və Rusiyadan olan nəql imkanlarını itirdilər. İndi isə Belarus vasitəsilə həyata keçirilən tədarük imkanları da əllərindən çıxmaqdadır.

ŞƏRH YAZ
0

Məhərrəm Əliyev Heydər Əliyevdən yazdı

Məhərrəm Əliyev Heydər Əliyevdən yazdı
12:07
12.12.2017
1433
Analitika
A

Tarix sübut etmişdir ki, hər bir xalqın, dövlətin inkişafında dahi şəxsiyyətlərin, siyasi liderlərin çox böyük rolu olmuşdur. Siyasi müdriklik, dövlət idarəçiliyində yüksək səriştə, milli maraqların hər şeydən üstün tutulması, qətiyyətlilik və dəmir iradə liderlərin fəaliyyətinin ana xəttini təşkil edir. Azərbaycan xalqı xoşbəxtdir ki, onun belə keyfiyyətlərə malik, Vətəninə və millətinə əvəzsiz xidmətləri ilə əbədilik qazanmış ümummilli lideri – Heydər Əliyevi var. 

Azərbaycanın milli dövlətçiliyinin xilaskarı və müstəqilliyinin təminatçısı, bütöv bir xalqı böyük məhrumiyyətlərdən qorumağa və onun ən şərəfli tarixini yaratmağa nail olmuş ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi irsi, ölməz ideyaları, dövlət inkişafı kursu onun vəfatından sonra da yaşadı, uğurla davam etdirildi. Dahi öndərin Fəxri xiyabanda ucaldılmış abidəsi əbədi ziyarətgaha çevrildi. 
Heydər Əliyevi hər şeydən, hər kəsdən fərqləndirən cəhəti onun doğma xalqının qəlbini fəth etməsidir. Bu fəthi ilə o, xalqının, bugünkü və gələcək nəslin qəlbində əbədi yaşayır və yaşayacaqdır.

Heydər Əliyev şəxsiyyəti, irsi tam öyrənilməmiş bir salnamədir. Onu dönə-dönə oxumaq, öyrənmək, təbliğ etmək lazımdır, çünki Heydər Əliyevin ömrü elə yaşadığımız Azərbaycan tarixinin parlaq səhifələridir. Bu tarixin otuz ildən artıq dövrü məhz xalqını və vətənini canından artıq sevən ən böyük azərbaycanlı, ulu öndər Heydər Əliyevlə bağlı olmuşdur. 

İstər Azərbaycana rəhbərlik etdiyi sovet dönəmində, istər Moskvada SSRİ kimi nəhəng və qüdrətli bir dövlətin ən yuxarı eşalonunda yüksək rəhbər vəzifələr daşıdığı vaxtlarda Heydər Əliyev sadə adamlardan tutmuş ən böyük siyasi xadimlərin də etiraf etdiyi kimi əlahiddə dühası baxımından həmişə seçilmişdir.

Moskvada xüsusi orta milis məktəbində təhsil aldığım illərdə yaxşı xatirimdədir ki, hələ o dövrdə Heydər Əliyevə çox böyük maraq var idi, hər kəs onun iti zəkasına, idarəçilik məharətinə həsəd aparır, onun barəsində çox müsbət fikirlər səsləndirirdilər. Bu dahi şəxsiyyətə olan xüsusi rəğbətimin təzahürü idi ki, Ulu Öndərin çıxışlarını mütəmadi mütaliə edirdim. Hətta imtahanlar verərkən Heydər Əliyevdən sitatlar gətirməyim müsbət qiymətləndirilirdi. Bu ondan irəli gəlirdi ki, Heydər Əliyevin qüsursuz, anlaşıqlı, dolğun çıxışları onu ustad bir müəllim kimi xarakterizə edirdi. 

Baxmayaraq ki, Heydər Əliyevin o zaman sovet hakimiyyətində təmsil olunmasını hiddətlə qarşılayanlar ona qarşı paxıllıq, riyakarlıq nümayiş etdirərək, çirkin kampaniyalar apararaq 1987-ci ildə Ulu Öndəri məcburi istefaya göndərilmişdilər, onu tanıyanlar, sevənlər bununla heç cür barışmır, əksinə ona olan məhəbbətini, dəstəyini əsirgəmirdilər. Hələ 1988-ci ilin ilk mitinqlərindən başlayaraq, Azərbaycan xalqı üzləşdiyi ciddi problemləri həll etməyə qadir siyasətçini görür və onun yenidən Azərbaycan rəhbərliyinə qayıtmasını arzulayırdı. Lakin həmin vaxtlarda görkəmli siyasətçi, dövlət xadimi Heydər Əliyev ciddi təqib olunur, onun və tərəfdarlarının xalqla birləşməsinə hər vəchlə maneçilik törədilirdi. Minlərlə adamın mitinq və nümayişlərə Heydər Əliyevin portretləri ilə çıxması onu yenidən rəhbər görmək arzusunun ümumxalq miqyasında, açıq şəkildə ifadəsi idi. Bakı şəhəri Sabunçu (o vaxtkı Lenin) polis idarəsində cinayət-axtarış bölməsinin rəhbəri olduğum həmin illərdə dahi rəhbərin portretini iş otağında böyük fəxr hissi ilə saxlayırdıq.

Təsadüfi deyildi ki, xalqın öz qüdrətli rəhbəri ilə birləşəcəyindən qorxan imperiya Heydər Əliyevin hər vəchlə Azərbaycana qayıtmasına mane olurdu. Sovet rəhbərliyinin 1990-cı ilin yanvarında xalqımıza qarşı qanlı faciəni törətdiyi ən ağır vaxtda Heydər Əliyev həyatını təhlükə altına ataraq Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək, burada təşkil olunan etiraz mitinqində çıxış etmiş və 20 yanvar faciəsinə siyasi qiymət verərək, mərkəzin və respublika rəhbərliyinin hüquqazidd əməllərini ifşa etmişdir.
Tarixin bu məsuliyyətli və çətin, lakin şərəfli dövründə xalqı ilə olmağı, ona kömək etməyi vacib bilən Heydər Əliyev 1990-cı ilin iyulunda Bakıya gəlir və onu qarşılayanlardan biri kimi Ulu Öndərlə ilk tanışlığımız olur. Həmin vaxt qardaşı Cəlal Əliyevin evində qalan Heydər Əliyevə qarşı təhdidlər səngimir, onu Bakını tərk etmədiyi təqdirdə istənilən hadisənin baş verə biləcəyi ilə hədələyirlər. Heydər Əliyev Naxçıvana getmək məcburiyyətində qalır. Yaxşı xatirimdədir, Cəlal Əliyevlə görüşümüzdən sonra ertəsi günü Vasif Talıbovla (Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri) birgə Heydər Əliyevi Naxçıvana yola salmaq üçün aeroporta apardıq və onu təyyarənin salonunadək ötürdük. Sonralar Naxçıvanda olarkən də Ulu Öndərlə görüşlərimiz olmuşdur. Yaşının çox və səhhətində müəyyən problemlərin olmasına baxmayaraq hər zaman qamətli duruşu, daxili gücə və özünəgüvənə malik olması, simasında ifadə olunan möhkəm iradəlilik və qətiyyətlilik əlamətləri, səsindəki amiranəlik Ümummilli Lideri ilk görünüşdən məğrur sərkərdəyə bənzədir, onun bundan sonra da xalqına xidmət etmək iqtidarında olduğunu göstərirdi. Təbiətən çox təmkinli olsa da, baş verən haqsızlıqlara qarşı hər zaman barışmaz idi. O, güclü siyasi fəhmə, taleyüklü məsələləri həll etmək bacarığına, dəmir iradəyə və zəngin idarəçilik təcrübəsinə malik idi. 

Azərbaycançılıq məfkurəsinin parlaq daşıyıcısı olan Heydər Əliyev öz müdrik siyasəti, dönməz əqidəsi və tarixi uzaqgörənliyi sayəsində milli dövlətçilik ideyasının gerçəkləşdirilməsinə, müasir Azərbaycan dövlətinin qurulmasına və xalqımızın müstəqillik arzusuna çatmasına nail olmuşdur. 

1991-ci ildə öz dövlət müstəqilliyini bərpa edən xalqımız çox çətin sınaqlardan keçmiş, qanı bahasına qazandığı müstəqilliyi yenidən itirmək təhlükəsi ilə üzləşmişdi. Həmin dövrdə Azərbaycanda müstəqil dövlətçilik maraqları ilə üst-üstə düşməyən, bir çox hallarda isə onlara zidd olan qeyri-ardıcıl, səriştəsiz siyasətin aparılması, silahlı birləşmələrin özbaşınalığı, xaos və vətəndaş qarşıdurması, erməni təcavüzü bu təhlükəni daha da dərinləşdirirdi. Möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, "Əfsuslar olsun ki, müstəqilliyimizin ilk illərində Heydər Əliyev hakimiyyətdə deyildi. Əgər olsaydı, biz böyük itkilərlə üzləşməzdik". Məhz belə bir ağır dövrdə – 1993-cü ildə xalqımızın təkidli tələbi ilə ümummilli lider Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıdaraq müstəqilliyimizi məhv olmaqdan xilas etmək kimi çox çətin və şərəfli missiyanı öz üzərinə götürdü. O dövrdə təsəvvür etmək çətin idi ki, ömrünün müdrik çağında olan və çoxsaylı təhdidlərə məruz qalan Heydər Əliyev yenidən hakimiyyətə qayıtsın. Buna rəğmən bu güclü şəxsiyyətin heç nədən çəkinmədən, öz həyatını belə təhlükəyə ataraq, sözün əsl mənasında, "ömrümün qalan hissəsini də xalqıma bağışlayıram" deyib, meydana atılması xalqı və dövləti qarşısında misilsiz fədakarlığı idi. 

Məhz Ulu Öndərin apardığı müdrik siyasət nəticəsində müstəqilliyimiz qorunub saxlanılmış, atəşkəsə nail olunmuş, dövlətlə xalqın birliyi təmin edilmiş, bütün sahələrdə demokratik islahatlara başlanılmış, güclü dövlətin möhkəm təməli qoyulmuşdur.
Hamımızın yaxşı xatirindədir ki, müstəqilliyin ilk illərində olan vəziyyət dövlət qurumlarından da yan keçməmiş, respublikanın prokurorluq, ədliyyə, polis, milli təhlükəsizlik, gömrük orqanlarında kadr siyasəti ciddi şəkildə təhrif olunmuş, həmin orqanlar öz üzərlərinə düşən sabitlik və əmin-amanlığın qorunması, vətəndaşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi vəzifəsini unudaraq hərəsi bir siyasi qüvvəyə xidmət edirdi.

Respublikada cərəyan edən hadisələri dərindən təhlil edən Heydər Əliyev həm də yaxşı dərk edirdi ki, Azərbaycanın müstəqilliyini təmin etmək, onu möhkəmləndirmək, ölkədə demokratik hüquqi dövlət qurmaq, köklü islahatlar aparmaq üçün, ilk növbədə, ictimai-siyasi sabitlik, qanunçuluq, hüquq qaydası təmin edilməlidir. "Dövlət - dövlətçiliyi qorumalıdır" fikrini dönə-dönə vurğulayan Heydər Əliyev çox qəti və prinsipial mövqedən çıxış edərək ciddi intizam, tələbkarlıq və dövlət mənafeyi kimi amilləri ön plana çəkmişdi. Ölkədə geniş vüsət almış cinayətkarlığın bütün ünsürlərinə qarşı qəti mübarizə aparmaq üçün 1994-cü ilin avqustun 9-da imzaladığı xüsusi Fərman qanunçuluğun və hüquq qaydalarının möhkəmləndirilməsində əsaslı dönüş yaratmışdı. Eyni zamanda, milli dövlətçiliyin inkişafında korrupsiyanın aradan qaldırılmasının əhəmiyyəti nəzərə alınaraq bu ümumbəşəri sosial bəla ilə mübarizəyə başlanılmışdı.

Heydər Əliyev qətiyyətinin ifadəsi olan bu mühüm tədbirlərin həyata keçirilməsində iştirakımı daim xatırlayır, Ulu Öndərin fəaliyyətimə verdiyi dəyərdən böyük fəxarət duyuram. Həqiqətən, 10 ilə yaxın bir müddətdə bu dahi şəxsiyyətlə birgə çalışmaq, onun rəhbərliyi ilə keçirilən tədbirlərdə iştirak etmək qürurvericidir. Ümummilli liderin etimadı sayəsində 1993-cü ildən uzun müddət Bakı şəhəri Baş Polis İdarəsinin rəisi vəzifəsində fəaliyyət göstərmişəm.

1993-1998-ci illər Azərbaycanda ən gərgin illər idi. Bu illərdə Bakı şəhəri kimi böyük bir şəhərin təhlükəsizliyi, sözsüz ki, təmin olunmalı idi. Az qala hər gün mitinqlər keçirilir, müxtəlif təxribat xarakterli addımlar atılırdı. Bütün bunların öhdəsindən gəlmək isə asan iş deyildi. Dahi rəhbərin qarşımızda qoyduğu tapşırıqları yerinə yetirmək ən ümdə vəzifəmiz idi. 

1994-cü ilin oktyabrı və 1995-ci ilin martında baş vermiş dövlət çevrilişi cəhdləri, ölkə Prezidentinin fiziki məhvinə yönəldilmiş sui-qəsdlər görülmüş kompleks və çevik əməliyyat tədbirləri nəticəsində tamamilə aradan qaldırılmış, onların təşkilatçıları ifşa olunaraq, respublikada siyasi qarşıdurma yaratmaq cəhdlərinə qətiyyətlə son qoyulmuşdu.

1995-ci ildə Heydər Əliyevə sui-qəsd təşkil etmək istəyən cinayətkarlar işlədiyim dövrdə Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən aşkarlanaraq yaxalanmışdır. Hətta o zaman Heydər Əliyev bu cinayətin açılmasına görə bizə təşəkkür də etmişdi. 

"Hər bir insanın taleyi xalqın taleyinə çevrilməlidir" deyən Heydər Əliyev necə böyük qəlb və mənəviyyat sahibi olduğunu, şəxsiyyətcə böyüklüyünü sonrakı dövrdə öz cinayətkar əməllərini dayandıran, qanuna əməl edən qanunsuz silahlı birləşmələri də cinayət məsuliyyətindən azad etməsi ilə təsdiqlədi. 

Heydər Əliyevin böyüklüyü, dövlətçilik səriştəsi onda idi ki, o, hüquqi dövlət quruculuğu işində humanizm prinsiplərindən yerində və düzgün istifadə etməyi uzaqgörənliklə, müdrikliklə bacarırdı. 

Onun hər zaman xalqının yanında olduğuna, Heydər Əliyevi böyük bir izdihamın müşayiət etdiyinə, hər bir vətəndaşa qayğı ilə yanaşdığına şahid olmuşam, bir rəhbər kimi onunla birgə tədbirlərdə iştirak etmişəm. Ümummilli Lider Azərbaycanı bir xalq, Vətən, dövlət olaraq çox sevirdi. Azərbaycanlı olması ilə fəxr etməsi, "Azərbaycan" kəlməsini gözləri yaşara-yaşara söyləməsi Ulu Öndərin Vətənə olan sevgisinin sübutudur: "Hər bir insanın milli mənsubiyyəti onun qürur mənbəyidir. Mən həmişə fəxr etmişəm, bu gün də fəxr edirəm ki, mən azərbaycanlıyam!" 

Xalqın əbədi sevgisini qazanan ulu öndər Heydər Əliyev daxili və xarici qüvvələrin dövlət çevrilişi, sui-qəsd və təxribat cəhdlərinə baxmayaraq, öz həyatı, sağlamlığı bahasına gecəli-gündüzlü fədakar əməyi hesabına dövlət müstəqilliyimizi yenidən bərqərar etdi. Azərbaycan dağılmaqda olan ölkədən inkişaf edən, tərəqqiyə qoşulan ölkəyə, vətəndaş müharibəsi astanasında olan ölkədən vətəndaş həmrəyliyi olan ölkəyə çevrildi. 

Müasir Azərbaycan dövlətinin qurucusu və memarı, xalqımızın xilaskarı kimi Azərbaycanın müstəqillik tarixini yazan ümummilli liderimiz Heydər Əliyev qısa zamanda misilsiz xidmətləri ilə, köklü demokratik hüquqi dövlət quruculuğu, mütərəqqi hüquqi, o cümlədən məhkəmə-hüquq islahatları ilə tariximizin parlaq səhifələrini yazdı.

Azərbaycanın özü qədər əbədi olan dahi öndər Heydər Əliyevin ölkənin dərin ictimai-siyasi və iqtisadi böhrandan çıxarılmasında, vətəndaş müharibəsinin qarşısının alınmasında, Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin qorunmasında və möhkəmləndirilməsində, dövlətimizin beynəlxalq aləmdə böyük uğurlar qazanmasında, Azərbaycan dövlətçiliyinin nəaliyyətlərində müstəsna xidmətləri xalqımız tərəfindən sonsuz məhəbbət və dərin ehtiram hissi ilə yad edilir, onun əziz xatirəsi daim qəlbimizdə yaşayır.

Bu gün ölkəmizin sürətli hərtərəfli inkişafı onu deməyə əsas verir ki, ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulmuş uğurlarımız müstəqil dövlətçilik prinsipləri ilə daha da möhkəmlənir. Çünki bu iş, bu siyasi xətt müasir şəraitdə möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla həyata keçirilir, ölkəmizin tərəqqisinə və xalqımızın rifahına hesablanmış genişmiqyaslı və ardıcıl islahatlar bu gün öz real bəhrəsini verir.

Bizim isə ən böyük vəzifəmiz Heydər Əliyevin ideyalarının inkişafı və Azərbaycan tarixinin yeni şanlı səhifələrinin yazılması naminə möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin ətrafında sıx birləşərək, ona layiqli yardımçı olmaqdır.

Məhərrəm Əliyev,
Azərbaycan Respublikası
ədliyyə nazirinin müavini

ŞƏRH YAZ
2
BAĞLA