Gəncədə bolşeviklərə qarşı üsyanın ildönümü — TARİXİ FAKTLAR

Gəncədə bolşeviklərə qarşı üsyanın ildönümü
10:10
24.05.2018
4907
Ölkə
A
1920-ci ilin bu günü Gəncədə bolşeviklərə qarşı üsyan qalxıb.

 “Ölkə.Az” Gəncə üsyanı barədə oxucularına məlumat verir.

Üsyan 1920-ci il mayın 24-dən 25-nə keçən gecə Gəncədə Azərbaycanın sovetləşməsinə etiraz əlaməti olaraq başlanıb. Ağır zərbədən sarsılan istiqlal mücahidləri Gəncəyə toplaşaraq üsyana qalxdılar.

Üsyanın təşkilatçıları və istiqamətverici qüvvəsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunun zabitləri idi. Mayın 23-də üsyan başçılarının sonuncu müşavirəsi keçirildi. Müşavirədə Azərbaycan ordusunun təchizat rəisi general Məhəmməd Mirzə Qacar, 1-ci piyada diviziyasının komandiri general-mayor Cavad bəy Şıxlinski, süvari diviziyasının komandiri Teymur bəy Novruzov, 3-cü Şəki süvari alayının komandiri polkovnik Cahangir bəy Kazımbəyli və başqaları iştirak edirdilər.

Üsyanın təşkilində başlıca olaraq birinci piyada diviziyası, üçüncü Gəncə alayının bölmələri, üçüncü Şəki süvari alayının təlim komandası, bir topçu batareyası, diviziya qərargahına tabe olan komendant bölməsinin şəxsi heyəti iştirak edirdi. Qaçaq Qəmbər, Sarı Ələkbər, Qaçaq Qasım, Qaçaq Mikayıl və başqaları da öz silahlıları və silahdaşları ilə birlikdə Gəncə üsyanının təşkilində xüsusi fəallıq göstərirdilər. Şəhər əhalisindən qoşuları könüllülərlə birlikdə üsyançıların sayı 10 mindən artıq idi.

Üsyanın başlanması
Üsyan ərəfəsində qırmızı ordunun 20-ci atıcı diviziyasının bəzi hissələri Gəncəyə gəlmişdi. Həmin diviziyanın 178-ci və 180-ci atıcı alayları şəhərin ermənilər yaşayan hissəsində, üçüncü briqadanın rabitə taboru və komendant bölməsi isə şəhərin azərbaycanlılar yaşayan məhəlləsində yerləşirdi. 40-cı süvari briqadası Zurnabad kəndinin ətrafında dayanmışdı. Həmin günlərdə Taman süvari briqadasının üçüncü alayı da Gəncəyə gətirildi.

Üsyan 1920-ci il mayın 24-dən 25-nə keçən gecə başladı. Qısa müddətdə şəhərin mühüm obyektləri, azərbaycanlılar yaşayan məhəllələrdəki qırmızı qoşun hissələri nəzarət altına götürüldü. Hərbi anbar, mərkəzi həbsxana, dəmir yolu stansiyası, fövqəladə komissarlığın binası ələ keçirildi. Üsyanın başlama tarixinin seçilməsi də təsadüfi deyildi. Mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan olunmasının 2 ili tamam olurdu. Həmin gün Gəncə üsyanının rəhbərləri və şəhər ictimaiyyəti dairə məhkəməsinin binasına toplaşıb, Azərbaycanın istiqlaliyyətinin elan olunmasının iki illiyini qeyd etdilər.

Xalq hərəkatının getdikcə geniş miqyas aldığını görən XI Qızıl Ordunun komandanlığı üsyanın yatırılması üçün təcili tədbirlər görməyə başladı. 179-cu alay və 20-ci diviziyanın süvari briqadası dərhal Gəncəyə gətirildi. İki gündən sonra Zaqatala bölgəsindəki 18-ci süvari diviziyası da Gəncə ətrafında yerləşdirildi. Ermənilər elə ilk gündən rus-sovet işğalçılarına yaxından kömək edirdilər. Mayın 29-da qırmızı qüvvələrin üsyançılar üzərinə ilk mütəşəkkil hücumu uğursuzluqla başa çatdı. Üsyançıların əks-hücumları onları ağır vəziyyətə saldı. Belə olduqda XI Qızıl Ordu komandanlığı Gəncəyə yenə də əlavə qüvvələr gətirməyi qərarlaşdırdı.

Mayın 30-da Gəncədə XI ordunun 5 piyada, 6 süvari alayı, 7 əlahiddə hissəsi, 57 ədəd topu və 2 zirehli avtomobili var idi. Bu qüvvələrin çoxu şəhərin şimalında yerləşirdi. Mayın 31-də buradan əsas hücum başladı. Çoxlu sayda canlı qüvvənin, topların və zirehli avtomobillərin işə salınması şəhərdə son dərəcə böyük dağıntılara səbəb oldu. Qüvvələr qeyri-bərabər idi. Təpədən-dırnağa silahlanmış nizami orduya tab gətirmək heç də asan deyildi. Şəhəri tərk etmək imkanı olmayan üsyançılar, habelə dinc əhali mühasirəyə alınaraq kütləvi şəkildə güllələndi.

Bir neçə gündən sonra top-tüfəng gücünə üsyan yatırıldı. Çox da dəqiq olmayan məlumata görə, bu savaşda düşmən tərəfdən 8,5 min nəfər ölüb. Üsyançıların itkisi isə 12 min nəfərə çatırdı. Gəncə üsyanının mübarizlərindən Qaçaq Qəmbər, general-mayor Mirzə Qacar, hüquqşünas İsmayıl xan Ziyadxanov, habelə ədəbiyyatımızın mahir tədqiqatçısı Firudin bəy Köçərli, mühəndis Abuzər bəy Rzayev, müəllim Mirzə Abbaszadə və başqaları namərd güllələrinin qurbanı olub.

Azərbaycan ordusunun 12 generalı, 27 polkovnik və podpolkovniki, 46 kapitanı, ştabs-kapitanı, poruçik və podporuçiki, 146 praporşik və podpraporşiki, 267 digər hərbi qulluqçusu bolşeviklər tərəfindən güllələndi. Təkcə Nargin adasında Gəncənin general qubernatoru Xudadat bəy Rəfibəyli ilə birlikdə 79 nəfər yüksək çinli zabit məhkəməsiz, sübutsuz qətlə yetirildi…

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

"İlham Əliyevin təbriki Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının ifadəsidir" — Deputat

21:27
19.08.2018
2058
Ölkə
A
Baş nazirin müavini, Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) sədr müavini və icra katibi Əli Əhmədovun başçılıq nümayəndə heyəti Türkiyənin hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) növbədənkənar VI Qurultayında iştirak edib.

"Ölkə.Az" xəbər verir ki, bu haqda Oxu.Az-a məlumat verən millət vəkili Məlahət İbrahimqızı bildirib ki, nümayəndə heyətində həmçinin parlamentin Azərbaycan-Türkiyə Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun üzvləri - Milli Məclisin (MM) komitə sədrləri Eldar İbrahimovla Əhliman Əmiraslanov təmsil olunublar.

Azərbaycanla Türkiyənin dost və qardaş ölkə olduğunu deyən M. İbrahimqızı, eyni zamanda, hər iki ölkənin hakim partiyalarının - YAP-la AKP-nin də dost və müttəffiq partiyalara çevrildiyini söyləyib.

Onun sözlərinə görə, artıq neçə illərdir ki, iki partiya arasında sıx əməkdaşlıq mövcuddur və hər bir siyasi  təşkilat da bundan məmnunluq duyur:

“Bu günə kimi də biz onların bir neçə toplantısına qatılmşııq, onlar da bizim bir çox tədbirlərimizdə iştirak ediblər.

Budəfəki qurultayda da iştirak etməyimizdən çox mənunuq. Çox önəmli və əhəmiyyətli bir qurultay idi.

Çünki növbədənkənar 24 iyun seçkilərindən sonra keçirilən qurultayı idi. Qurultayda partiyanın qurucusu və lideri, AKP genəl başqanı və Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən həm partiya, həm Türkiyə,  həm region, həm də dünya ilə bağlı önəmli, vacib mesajlar səsləndirildi”.

Millət vəkili hesab edir ki, son qurultay AKP-nin fəaliyyətində yeni mərhələnin başlanğıcı olacaq:

“Artıq neçə vaxt idi ki, partiyada dəyişikliklər, yenilənmələr aparılırdı.

Qurultay zamanı da dəyişikliklərin, yenilənmələrin vacibliyi bir daha vurğulandı və partiyanın rəhbər orqanlarına seçkilərdə də, bu, özünü bir daha göstərdi.

İstər AKP, istərsə də YAP hər zaman yeniliklərə, dəyişikliklərə açıq partiyalardır. Hər dəfə də bu partiyalar qurultaylardan daha güclü şəkildə çıxıblar, daha monolit olublar.

Hesab edirəm ki, hər iki partiyanın uğurlarında da bu məqam, yəni,  monolitlik, lider ətrafında sıx birləşmə öz sözünü deyir.

Odur ki, bu qurultay həm də AKP ilə YAP arasında münasibətlərin gələcək dönəmində yeni mərhələ olacaq”.

M. İbrahimqızı həmçinin, Azərbaycan prezidenti, YAP sədri İlham Əliyevin ilk dövlət başçısı olaraq R. T. Ərdoğanı yenidən AKP genəl başqanı seçilməsi münasibəti ilə təbrik etdiyini bildirib və bunu Azərbaycan-Türkiyə dostluğunun, qardaşlığının növbəti nümunəsi kimi dəyərləndirib.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

"Beyinlərin yuyulmasına ehtiyac var" — Tahir Rzayev

21:09
19.08.2018
1764
Ölkə
A
Valideynlər maarifləndirilməli, onlarla geniş təbliğat-izahat işləri aparılmalı, şüurlar təzələnməli, təmizlənməlidir.

"Ölkə.Az" xəbər verir ki, bunu Oxu.Az-a açıqlamasında millət vəkili Tahir Rzayev bildirib.

Onun sözlərinə görə, çünki bu gün bir çox valideynlərin, ata-anaların, ailələrin səhv və yanlış qərarları üzündən Azərbaycanda erkən nikahların və nəticədə də boşanmaların, uğursuz ailələrin, ailə-məişət zorakılıqlarının sayı həddindən çox artıb:

“Çox-çox təəssüflər ki, böyük ailə mədəniyyətinə, gözəl ailə institituna sahib olan Azərbaycanda son illər erkən nikahların və onların da nəticəsində uğursuz taleli ailələrin, evliliklərin, boşanmaların sayı sürətlə artmaqdadır.

Bu, hər birimizi ciddi və dərindən narahat edən bir məsələdir.

Bir çox valideynlər övladlarının sabahını, gələcəyini düşünmədən, ağına-bozuna baxmadan onların yerinə qərar verirlər, oğul və qız övladlarını tələm-tələsik erkən nikahlara məcbur edirlər.

Sanki dallarınca düşən, qaçan var bunların?!

Xüsusilə də, ölkənin Cənub bölgəsində qızların çox erkən yaşlarında- 14, 15, 16 yaşlarında ərə verilməsi “dəb” halını alıb.

Hamı sanki bəhsəbəsə girib ki, görək kim qızını tez ərə verəcək və ya kim oğlunu hamıdan qabaq evləndirəcək...

Bu hal artıq ölkənin digər bölgələrinə də sirayət etməkdədir” .

T. Rzayeb deyib ki, bu, çox ağrılı və təhlükəli bir tendensiyadır.

“Axı, ailə, övlad məsuliyyəti nə demək olduğunu hələ qavramayan, anlamayan 14, 15, 16 yaşlı qızı necə ailə qurmaya, ərə getməyə təhrik, vadar, məcbur etmək olar?

Biz hansı dövrdə, hansı zəmanədə yaşayırıq?

Niyə ailələr, valideynlər “qonşudan dala qalma” kimi zərərli düşüncə tərzinin əsirinə çevrilib övladlarını bədbəxt, mənəvi cəhətdən şikəst edirlər?

Vacibdirmi ki, qızları və ya oğlanları erkən yaşda ailə qursunlar, sonra da ailə çətinliklərinin yükünü çiyinlərində daşıya bilməyib, boşanmaq, parçalanmaq, dağılmaq məcburiyyətində qalsınlar?

Filankəsin atası varlıdır, gedim onun qızını oğluma alım, filankəs vəzifəlidir, qızımı onun oğluna verim, filan oğlan yaxşı vəzifədə işləyir, qızımı onunla evləndirim və sair, axı, bununla, bu düşüncə tərzi ilə hara gedirik, valideynlər niyə övladlarının qəsdinə durublar?

Ailə bəyəm oyun-oyunacaqdır?

Bunlar yolverilməz və qəbuledilməzdir.

Bu gün də ən çox boşanmalar məhz erkən nihaklara daxil olan cütlüklər arasında müşahidə olunur.

Nəticədə də gənc qızlar, gəlinlər, dünyaya yenicə gəlmiş körpələr bundan əziyyət, zərər çəkirlər.

Bir çoxları küçələrə atılır, valideynləri belə onlara yaxın durmur. Gənc qızlar, uşaqlar taleyin amansız ümidinə buraxılırlar.

Üstəlik intiharlar, təcavüzə, zorakılğıa məruz qalmalar, cinsi, fiziki istismarlar, insan alverinin qurbanına çevrilmələr və sair...

Bunlar vicdanı, qəlbi olan hər biri kəsi ağrıdır və ağrıtmalıdır.

Hətta, qanunvericiliyə edilmiş dəyişikliklər, ailə-məşişət zorakılığı ilə bağlı təkmil qanunvericilik belə bu cür halların qarşısının alınmasında bəzən acizdir.

Nə edirsən, et, xeyri yoxdur.

Qanunları nə qədər sətləşdirsək belə, yenə xeyri olmayacaq.

Çünki çoxlarının beyini yuyulmalı, şüurları təmizlənməli və təzələnməlidir.

Valideynlər arasında, xüsusuilə, də övladlarını evləndirməyə hazırlaşan ata-anlar arasında ciddi maarifləndirmə, təbliğat, izahat işləri aparılmalıdır.

Onlar yanlış və zərərli davranşılarından, övladlarının taley ilə oynamaqdan artıq geri çəkindirilməlidirlər.

Həmçinin, gənclər, ailə qurmağa hazırlaşan gənc cütlüklər arasında maarifləndirməyə, ailə, evlilik, övlad sahibi olmaq nədir, onlar barəsində həmin gəncləri bilgiləndirməyə böyük ehtiyac var.

Bunlar edilməsə, sonumuz heç yaxşı görünmür...”-deyə, millət vəkili sonda sözlərinə əlavə edib.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA