Böyük neft müharibəsi: reallıqlar və faktlar — ANALİZ

Böyük neft müharibəsi: reallıqlar və faktlar
10:35
03.03.2016
29213
Analitika
A

Neft hasilatının azaldılması qara qızılın qiymətinin artmasına niyə kömək etmir?

Neftin son iki ildə ucuzlaşması şkalası bu məhsulun əsas ixracatçılarını həyəcan təbili çalmağa məcbur edib.

Başda Səudiyyə Ərəbistanı olmaqla neft ixrac edən ərəb monarxiyaları əsas ixrac məhsullarının dəyərdən düşməsinə o qədər fikir verməsələr də, qızıl və valyuta rezervləri azaldıqca narahat olmağa və həyəcan təbili çalmağa məcbur oldular. OPEC-in aparıcı dövlətləri olan ərəb ölkələri bir həftə öncə geosiyasi müstəvidə qarşı-qarşıya olduqları Rusiya ilə danışıqlara gedərək hasilatı azaltmaq qərarına gəldilər.

Son məlumatlarda Rusiya da daxil olmaqla 15 neft ixrac edən ölkənin neft hasilatını azaltmaq haqda qərar qəbul etdiyi xəbəri yayıldı. Səudiyyə Ərəbistanı hasilatı hələlik azaltmasa da Ər-Riyadın buna meyillənməsi artıq bazardakı neft qiymətlərinə təsir göstərməli idi. Amma nədənsə qara qızılın qiymətlərində elə də ciddi dəyişiklik müşahidə olunmadı. Qiymətlərin dəyişməsi 1-3 dollar arasında baş verdi. Həftənin əvvəlində dünyanın ən böyük neft rezervuarlarından biri olan Rotterdam limanında neft tankerlərinin yükünü boşaltmaq üçün növbəyə durması xəbəri də qiymətlərin ucuzlaşmasına səbəb oldu.

Avropa ölkələrinin 90%-nin neft aldığı bu rezervuarda milyonlarla barel neftin olduğu, tankerlərin yükünü boşalda bilmədiyi neft ticarəti ilə məşğul olan broker şirkətlərinin əlində nə qədər neft olmasından xəbər verir. Buradan belə nəticə çıxarmaq olar ki, son iki ildə qiymətlərin azalmasına səbəb məhz OPEC ölkələri tərəfindən hasilatın artırılması və ya əvvəlki səviyyədə saxlanması olub. Əksər birja analitiklərinin gəldikləri fikir isə bundan ibarətdir ki, əgər qış mövsümündə neftin qiymətləri düşmədisə, onda yazın əvvəllərindən başlayaraq qara qızıla olan qlobal tələbatın düşməsi nəticəsində neftin qiymətləri daha da ucuzlaşacaq. Yaz aylarında enerji daşıyıcılarına olan tələbatın yarıya qədər düşməsi qiymətləri ilin sonuna qədər azalan tempdə saxlayacaq və böyük ehtimalla neftin bir bareli 20-25 dollara qədər ucuzlaşacaq.

Son hesablamalara görə, dünyanın neft rezervlərində yığılan xam neftin həcmi o qədər çoxdur ki, hətta ilin sonuna qədər Rusiya və OPEC ölkələrinin hasilatı azaltması da yenə qiymətlərin artmasına kömək etməyəcək. Digər tərəfdən isə dünya bazarlarına yolu açılmış İran hasilatı artıracağını bəyan edərək, müttəfiqi sayılan Rusiyanı məyus etdi. Nəzərə alsaq ki, Rusiyadan başqa geridə qalan neft ixracatçılarının hasil etdikləri neft onlara 2-3 dəfə ucuz başa gəlir, onda Moskvanın neft qiymətlərinin artmasına nail olacağı haradasa isə mümkünsüz görünür.

Buradan belə nəticə çıxarmaq olar ki, neftin qiymətlərinin dəyişməsi bazarın tələbatına uyğun olaraq deyil, siyasi qərarların nəticəsində mümkün olub və bunun üçün bir neçə il əvvəldən hazırlıq gedib. Neftin ucuzlaşmasının ərəb ölkələri xaric, geridə qalan neft ixracatçılarının iqtisadiyyatına necə mənfi təsir göstərməsi isə hər kəsə məlumdur. Neft gəlirləri azalan Rusiya, Azərbaycan, Qazaxıstan, Venesuela kimi ölkələrin iqtisadiyyatındakı geriləmə, devalvasiya dalğası, daxili bazardakı bahalaşma, qızıl və valyuta rezervlərinin tükənməsi geosiyasi arenadakı amansız çəkişmənin nəticəsidir. ABŞ və müttəfiqlərinin hədəfində Rusiyanı çökdürməkdir və bununla paralel olaraq Rusiya və onun müttəfiqləri də çökməkdədirlər. Belə olan halda, ən düzgün siyasət bu geosiyasi qarşıdurmada maksimum dərəcədə neytrallığı saxlamaq və "qızıl orta" prinsipi ilə hərəkət etməkdir. Əks təqdirdə, bütün xırda müttəfiqlər özlərinin çökən böyük müttəfiqlərinin altında qalaraq məhv olmağa məhkumdurlar.

P.S. Əslində məsələnin paradoksallığı ondadır ki, nefti istehsal edən, onu satan ölkələr öz məhsullarına qiymət qoya bilmirlər. Dünyanın bir yarımkürəsində hasil olunan, yerin dərinliklərindən çıxarılan faydalı qazıntılar yerin digər yarımkürəsindəki alıcıların istədiyi qiymətə satılır. Məsələn, amerikan, alman, fransız texnikasını, avtomobilini və digər istehsal məhsulunu alan ona istehsalçının qoyduğu qiyməti ödəyir. Alman "Mersedes"inin, amerikan "Ford"unun, fransız ətirinin və s. məhsulların qiymətini istahsalçı özü müəyyən edir, amma neftin qiymətini onu hasil edən ölkə müəyyən edə bilmir. Problem də elə burasındadır. Neft hasil edib satan ölkələr ona qiyməti özləri qoymayınca, onların iqtisadi təhlükəsizlikləri həmişə təhdid altında olacaq.

Məsul redaktordan
Ölkə.az

ŞƏRH YAZ
0

ABŞ Türkiyəni Rusiyaya “qısqanır”

ABŞ Türkiyəni Rusiyaya “qısqanır”
21:37
17.11.2017
660
Analitika
A
ABŞ hərbi hava qüvvələri müşavirinin müavini Hydi Qrant Türkiyə ilə bağlı açıqlama verib.

“Ölkə.Az” xəbər verir ki, açıqlamaya əsasən, əgər Türkiyə Rusiyadan “S-400” raket hücumundan müdafiə sistemini alsa, NATO texnologiyalarıəldə etmə imkanı məhdudlaşdırılacaq. Qrant Türkiyəyə “S-400” sistemləri mövzusunda xəbərdarlıq edib: "Əgər Türkiyə “S-400” alsa, NATO texnologiyaları əldəetmə imkanı məhdudlaşdırılacaq. Növbəti mərhələdə isə Türkiyənin “F-35” tipli 5-ci nəsil bombardman təyyarələri əldə etmə və istifadə imkanlarına qarşı tədbirlər görülə bilər".

“S-400” müqaviləsinin Türkiyə ilə NATO arasındakı hərbi əməkdaşlığa ciddi təsir edəcəyini qeyd edən Haydi NATO strategiyasının “S-400”sistemlərilə əməkdaşlığa icazə vermədiyini vurğulayıb. Əgər Türkiyə "S-400"ləri alsa, ABŞ-ın necə davranacağını hələ müəyyənləşdirmədiyini deyən Qrant davam edib: "Əvvəlcə müqavilənin həyata keçirilib-keçirilməyəcəyinə, gələcəkdə bir yerdə necə işləyəcəyiməzə baxacağıq. Amma hazırda bu sistemlərlə əməkdaşlıq etməyəcəyimizi söyləyə bilərəm".

Yayılan xəbərlərlə bağlı Türkiyə və Rusiya mətbuatında müxtəlif şərhlər yazılır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ABŞ bu və ya digər addımlarla Türkiyəyə təzyiqlər edir ki, Rusiya ilə əlaqələrini genişləndirməsin. Azərbaycanlı siyasətçilər isə məsələyə birmənalı yanaşmırlar. Politoloq Elxan Şahinoğlu “Ölkə.Az”a açıqlamasında bildirib ki, əslində verilən bəyanatlar Türkiyəyə qarşı təhdid və təzyiqlər kimi qiymətləndirilməməlidir. Onun fikrincə, ABŞ Türkiyə kimi müttəfiqini itirəcəyindən ehtiyatlandığı üçün bu tip addımlar atır.

“ABŞ-dan Türkiyəyə elə güclü təzyiq olduğunu düşünmürəm. Çünki Türkiyə eyni tipli raketləri NATO-dan almaq istəyirdi. Onlar Türkiyəyə bu tipli silahları satmırdılar. Ona görə də, Türkiyə hökuməti havadan müdafiə raketlərini Rusiyadan almağa məcbur oldu. Bu səbəbdən də, hazırda Amerikanın tələbi məntiqli deyil. Türkiyə NATO-ya lazımdır. Ona görə də, Amerikada təzyiq yox, narahatlıq bildirirlər. Bütün hallarda Amerika Türkiyənin NATO-dan çıxmasının təşəbbüskarı olmayacaq”, - deyə E.Şahinoğlu bildirib.

Ekspertin fikrincə, NATO Türkiyəyə qarşı ikili münasibət bəsləyir: “Türkiyə Rusiya ilə hərbi əməkdaşlığı getdikcə artırmaq fikrindədir. NATO buna görə Türkiyəyə qarşı təzyiqləri artıra bilməz. Çünki Türkiyə NATO-ya lazımdır. Lakin onların Türkiyəyə ikili münasibəti var. NATO təlimlərində Norveçdə qoyulan stenddə düşmənlərin fotoları asılıb. Fotolar içində Mustafa Kamal Atatürkün və Ərdoğanın şəkli olub. Bu səbəbdən də, Ankara Norveçdə keçirilən NATO təlimlərindən 40 hərbçisini geri çağırıb. Türkiyə Qərblə əməkdaşlıqda böhran yaşayır. Amerika Suriya məsələsində radikal kürdlərə dəstək verir. Avropa Birliyi də üzvlüyə qəbul etmir. Ərdoğan hökuməti də məcbur olub alternativ istiqamətlərə yönəlir. Bu istiqamətlərdən biri də Rusiya ilə hərbi və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsidir”.

Ziya Səccad
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Putinlə Ərdoğan niyə tez-tez görüşür? — Prezidentlərin sirləri barədə POLİTOLOQ RƏYİ

Putinlə Ərdoğan niyə tez-tez görüşür?
22:27
16.11.2017
954
Analitika
A
Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğan 7-ci dəfə görüşəcək.

"Ölkə.Az" xəbər verir ki, bu barədə Rusiya mətbuatı məlumat yayıb. Verilən məlumata görə, Rusiyanın Soçi şəhərində İran, Türkiyə və Rusiya arasında üçtərəfli Suriya müzakirələri keçiriləcək. Türkiyəni görüşdə prezident Ərdoğan təmsil edəcək. Bu, Ərdoğanın Putinlə 6-cı görüşü olacaq. Prezidentlərin görüşü 22 noyabr tarixinə planlaşdırılıb. İranı isə görüşdə prezident Ruhani təmsil edəcək.

Qeyd edək ki, 2017-ci il ərzində Ərdoğan Putinlə 6 dəfə görüşüb. Onlar arasında bu ilin 11 ayı ərzində 13 dəfə telefon danışığı olub. Bu isə iki ölkə tarixində rekord sayılır. Dünya mətbuatında vurğulanır ki, iki ölkə rəhbəri bu ilin son aylarında daha sıx münasibətdə olublar. Dünya siyasətçiləri məsələyə müxtəlif aspektdən yanaşırlar. Azərbaycanlı mütəxəssislər də iki ölkə rəhbərinin tez-tez görüşməsinə birmənalı yanaşmırlar. Politoloq Adıgözəl Məmmədov “Ölkə.Az”a açıqlamasında bildirib ki, Putinlə Ərdoğanın tez-tez görüşü əslində bir neçə səbəbdən baş tutur.

“Birinci məsələ iki ölkə rəhbərinin arasında fikir ayrılıqlarını olmasıdır. Hələlik Putin Ərdoğanla ümumi rəyə gələ bilmir. İranın dövlət başçısının da artıq bu müzakirəyə qoşulması Rusiyanın mövqeyini gücləndirəcək. Burada Bəşər Əsəd rejiminin reanimasiyasında söhbət gedir. Faktiki olaraq İŞİD-in sonuna çıxılıb. Bundan sonra Suriyanın gələcək taleyi müzakirə olunur. Etiraf etmək lazımdır ki, Suriyada əsas söz sahib Rusiyadır. Düzdür Suriyada PKK və YPG kimi kürd qruplaşmaları ABŞ tərəfindən çıxış edirlər. Onları da, başqa regionda olduğu kimi neytrallaşdırmaq çox asandır. Putin də, bu səbəbdən ümumi razılaşmaya can atır. O, çalışır ki, Ərdoğan Bəşər Əsədlə kontakta girsin. Ola bilsin ki, Əsədi keçid dövrü üçün saxlayırlar. Sonradan ölkə rəhbərliyinə başqası gətirilə bilər. Lakin hazırda Suriyada əsas Rusiyaya bağlı rejimin taleyi müzakirə olunur”, - deyə A.Məmmədov bildirib.

Ziya Səccad
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA