Çox yemək ölüm, ac qalmaq şəfadır — Yapon aliminin kəşfi

Çox yemək ölüm, ac qalmaq şəfadır
01:32
18.11.2019
4870
Maraqlı
A
Autofagiya yunan dilindən "öz özünü yeməkdir”.
Bu proses insan orqanizmində hüceyrə səviyyəsində utilizasiyasının aparılmasıdır. Hüceyrə membranında olan orqanell və makromolekullar zaman keçdikcə hüceyrəni öldürür, insanı qocaldır, hüceyrəni dəyişərək şiş hüceyrələrinə yem edir.
 
Autofagiya zamanı hüceyrə ac qaldığından şətin şəraitə uyğun proqram işə salınır və özündə olan bu makromolekulları tükətməyə başlayır. Autofagiya prosesi hüceyrədə olan zədələnmiş zülal aqreqatorları məhv etmək üçün lazımdır.
 
"Ölkə.Az" medicina.az-a istinadən xəbər verir ki, 2016-cı ildə Nobel mükafatı laureatı yapon alim Yesinori Osumi autofagiyanı maya hüceyrələri üzərində tədqiq etməyə başlayır. 
 
27 ildir ki, alim autofagiyanın insan sağlamlığı və ömrünə təsirini öyrənir. O, sübut edib ki, hüceyrələr hansısa proqram vasitəsilə öz daxilini təmizləyir, lazımsız molekulları ləvğ edir. 
Hüceyrə daxilində olan bu artıq zibillərə lizosom deyilir. Autofaqosomlar ilə onları daşıyan xüsusi "araba” rolunu oynayan fraqmentlərdir. 
 
Elmi tədqiqatlar gedişində sübut olunub ki, hüceyrələr təkcə kənardan daxil olan yeməklə qidalanmır. İnsan ac qalsa, az yesə, lazımi qədər zülal və protein qəbul etməsə də hüceyrə hardansa bu zülal materialı tapır. İnsana gün ərzində 300 qr protein lazımdır, amma yeməklə maksimum 70 qram protein daxil olur. Bəs hüceyrə tikinti materialı üçün qalan miqdarı hardan tapır? Bu zülalı hüceyrələr öz daxillərində olan lazımsız zülalları işlədərək alır.
Məhz bu gedişatı yapon alim birhüceyrəli maya göbələyi üzərində kəşf edib. 
 
Mikroskop altında göbələk hüceyrəsinin böyüməsini, bölünməsini izləyir.  Bir neçə saatdan bir Osumi hüceyrələrin dəyişiminin fotosunu çəkirdi. O, müşahidə etdi ki, əgər hüceyrələr kənardan lazımi qədər qida alırsa, vizual olaraq onlarda heç bir dəyişiklik baş vermirdi. Əksinə, maya göbələyinə az qida verildikdə, hüceyrələrin ətrafını autofaqosomlar əhatəyə alırdı və özünü yemə başlayırdı. Ac qalan hüceyrələri yedirtmək üçün birinci mövcud olan zülal ehtiyatı istifadə olunur. 
 
Beləliklə, Autofagiyanın hüceyrəni dərindən təmizləyən təbii proses olduğu məlum oldu. 
 
Burdan da qaynaqlanaraq ayda 3 gün, ildə 1 həftə ac qalaraq Autofagiya prosesini işə salmağın orqanizmə faydaları barədə əlavə araşdırmalar başlanıldı.
Öz özünü yeməyin bir çox əks təsirləri də var. İnsan günlərlələ, aylarla ac qala bilməz. Yoxsa hüceyrələri məhv olar.
 
Autofagiya və xərçəng
 
Ac qalaraq hüceyrələrin öz tullantılarını yeməsi sağlam hüceyrələr üçün faydalıdır. Amma digər tərəfdən şiş hüceyrələri ac qalarsa onlar ölmür, əksinə öz energetik ehtiyatlarını sərf edərək qidalanır və daha da güclənirlər.
 
Ona görə şiş hüceyrələrində autofagiya prosesini saxlamaqla,pozmaqla o hüceyrələrin resurslarını tam tükədib, inkişafını saxlamaq olar. 
Amma sağlam hüceyrələrdə autofagiyanı saxlamaq olmaz. Onun köməyi ilə hüceyrə potensial təhlükəli komponentlərdən xilas olur. 
 
Əgər hüceyrədə bir orqanoid düzgün işləmirsə, zülallar düzgün struktura malik deyilsə, autofaqosomlar onları məhv edir. 
 
 
Bəs hansı xəstəliklərdə autofagiya effektivdir. 
 
Daha uzun ömür sürən hüceyrələrdə , sinir hüceyrələrində bu proses çox vacibdir. Neyrodegenerativ xəstəliklərdə, Parkinson, Alsgeymer, Hantinqtin xəstəliklərində autofaqlar düzgün olmayan proteinləri sinir hüceyrələrindən çıxarır. 
 
Əgər azutofafiya prosesi dayanarsa, pozularsa insan vaxtından əvvəl qocalar, intoksikasiya baş verər, orqanizm öz özünü zəhərləyər, müxtəlif xəstəliklər sürətlə yaranar.
 
Autofagiyanı necə aktivləşdirməli?
 
1-ci metod : Həftədə 1 sutka sudan başqa heç nə qəbul etməmək
2-cı metod: səhər tezdən idman, məşq etmək, acqarına qaçış autofagiyanı  işə salaraq, ac hüceyrələri öz-özlərini yeməyə məcbur edir.
 
Bir daha qeyd edirik ki, bu metodun xərçəng xəstələrində faydası sübut olunmayıb. İstər hər hansı xoş, istər bəd şişi olan insanlar çox ac qaldıqda həmin şişlər daha da böyüyə bilər.
 

ŞƏRH YAZ
0

Yatmaq formanız xarakterinizdən xəbər verir

Yatmaq formanız xarakterinizdən xəbər verir
04:10
Bu gün
164
Maraqlı
A
Hansı formada yatmağınız birbaşa xarakteriniz ilə əlaqəlidir. Yatarkən qollarını önə uzadan şəxslər çoxdur. Ətrafa çox açıq olurlar. Bundan başqa şübhəli və mənfi tiplərdir.

"Ölkə.Az" medicina.az-a istinadən bildirir ki, hansı yatış formasının nə məna verdiyini bilmək üçün aşağıdakı məlumatı oxuyun:
 
Yastıq qucaqlamaq
Yastığı qucaqlayaraq, ya ayaqlarının arasına alaraq yatmaq bir çox insanların təbiətindən irəli gəlir. Bu insanlar dostluq, ailə və şəxsi münasibətlərinə çox bağlı olurlar. Başqalarına kömək etməyi sevir və öz zövqlərinə heyrandırlar.
 
Kötük pozası

Belə insanlar əlləri, ayaqları dümdüz şəkildə yatırlar. Bu insanlar çox sosial, güvəniləcək tipdirlər. Bəzən də çox saf olurlar.
 
Döl pozası
Ən sıx rastlanan yatış formasıdır. İnsan ayaqlarını qarnına doğru bükərək yatır. Kənardan baxanda çətin insan kimi görünsələr də, daxildən utancaq və həssasdırlar.
 
Xoruldayaraq yatmaq
Xoruldamaq əlimizdə olan bir şey deyil. Araşdırmaçılar bu insanların yüksək duyğulara sahib olduğunu, depressiya və aqressivliyi də yüksək səviyyədə yaşadığını deyirlər. Həyatlarının hər anını gözəl yaşayan və ehtiraslı biri olurlar.
 
Əsgər yatışı
Arxası üstə qolları yanda əsgər kimi yatış formasının bəzi iş sahiblərinə məxsus olduğu deyilir. Bu insanların ciddi xarakteri və çox gözləntiləri olur.
 
Əsnəmə forması
Yatarkən qollarını önə uzadan şəxslər çoxdur. Ətrafa çox açıq olurlar. Bundan başqa şübhəli və mənfi tiplərdir. Qərar verərkən çox düşünürlər, ancaq ağıllarına bir şey gəldisə, onu etmədən əl çəkməzlər.
 
Dəniz ulduzu forması
Arxası üstə yatıb, qollarını və ayaqlarını iki yan tərəf ayıranlar sadiq tiplərdir və dostlarını öz həyatlarından üstün tuturlar.
 
Yarım əsgər, yarım dəniz ulduzu
Bu insanlar nə əsgər kimi dümdüz, nə də dəniz ulduzu kimi səpələnmiş şəkildə yatırlar. Təbiəti sevən və başqa insanlardan çox tez təsirlənən tiplərdir.
 
Sərbəst yatış forması
Üzlərini yastığa qoyub əllərini yastığın altına keçirərək yatanlar çox sosial və tələskəndirlər. Daxillərində gizli sinir var və tənqidə qarşı həssas olurlar.

ŞƏRH YAZ
0

Alimlər yeniyetmələrdə smartfon asılılığını araşdırdılar — Nəticələr ürəkaçan deyil

Alimlər yeniyetmələrdə smartfon asılılığını araşdırdılar
04:08
Bu gün
212
Maraqlı
A
Yeniyetmələrin dörddə birində smarfondan asılılıq müşahidə edilir: smartfondan uzaq qalmaq onlarda psixoloji diskomfort yaradır. Yeniyetmələr əsəbi olurlar və təşvişə düşürlər. Bundan başqa, bu uşaqlar ekran qarşısında keçirdikləri zamana nəzarət edə bilmirlər.

"Ölkə.Az" BBC-yə istinadən xəbər verir ki, bu narahatedici qənaəti Londonun "Kings College" Universitetinin tədqiqatçıları səsləndiriblər. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, belə asılılıq psixoloji sağlamlığa ciddi ziyan vura bilər.

Ağıllı telefonlardan fasiləsiz istifadə yeniyetmələrdə stress və depressiv pozuntular əmələ gətirir, yuxusuzluğa və təhsildə uğursuzluqlara səbəb olur.

"BMC Psychiatry" tibb jurnalında dərc edilmiş hesabatda alimlər 42 min yeniyetmənin iştirak etdiyi 41 araşdırmanın göstəricilərini təhlil ediblər.

Məlum olub ki, yeniyetmələrin 23 faizində smartfondan asılılıq simptomu var. Onlar smartfon ekranı qarşısında keçirdikləri zamana nəzarət edə bilmirlər və bu, uşaqları daha faydalı məşğuliyyətlərdən uzaqlaşdırır.

Risk qrupuna kimlər daxildir?

Smartfonlar 2011-ci ildə kütləvi satışa çıxarılıb və o vaxtdan bəri onlardan istifadə göstəriciləri durmadan artır. "BMC Psychiatry" jurnalı yazır ki, uşaqlar 11 yaşdan etibarən şəxsi smartfona sahib olurlar.

Smartfonlardan kütləvi istifadədən sonra yeniyetmələrdə psixi pozuntu halları da artmağa başlayıb.

Hesabatda qeyd edilib ki, 17-19 yaş aralığındakı qızlar oğlanlarla müqayisədə mobil qurğulardan daha çox asılıdırlar. 17 araşdırmadan 13-ü bu mənzərəni ortaya çıxarıb.

Qızların sosial şəbəkələrdən asılılığı daha çoxdur, gənclər əsasən oyunlara meyil edirlər.

Alimlər bildirirlər ki, smartfonlardan asılılıq təkcə psixoloji problemlərlə yekunlaşmır, belə yeniyetmələr həm də spirtli içkilərə və tütün məhsullarına, o cümlədən düşünülməmiş və gərəksiz alış-verişə həvəs göstərirlər.

Hesabat müəllifləri xəbərdarlıq edirlər ki, psixoloji pozuntular yeniyetmələrin sonrakı həyatında faciəvi izlər buraxa bilər.

Buna görə də alimlər mobil cihazların sağlamlığa təsirini azaltmaq və psixi pozuntuların sonrakı nəsillərə keçməsinin qarşısını almaq üçün smartfonlardan psixi asılılığı qiymətləndirmə metodlarını hazırlamağı təklif edirlər.

"Smartfonlar həyatımızda olmaqda davam edəcək, ona görə də onların hansı problemlərə yol açdığını bilməyimiz lazımdır", - deyə hesabat müəlliflərindən biri Nicola Kalk qeyd edib.

O, həmçinin bildirib ki, asılılığı smartfonların, yoxsa bu qurğulardakı proqramların yaratdığı məlum deyil: "Buna baxmayaraq, cəmiyyət bu qurğuların uşaqlara və yeniyetmələrə mənfi təsirindən xəbərdar olmalı və valideynlər övladlarının smartfonlar qarşısında keçirdikləri zamana nəzarət etməlidirlər".

Ancaq alimlər onu da vurğulayıblar ki, smartfonlardan istifadənin mütləq psixoloji pozuntu ilə nəticələnməsi qənaəti qəti deyil və bunun əksi də mümkündür. Yəni depressiv pozuntu da smartfondan fasiləsiz istifadəyə gətirib çıxara bilər.

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA