İlk dəfə Avropaya tələbə göndərən, uşaq ölümlərini qadağan edən hökmdar — Xətai haqqında bilmədiklərimiz

İlk dəfə Avropaya tələbə göndərən, uşaq ölümlərini qadağan edən hökmdar
11:58
08.06.2019
3461
Maraqlı
A
Şah İsmayıl Xətai Azərbaycan tarixinə adı qızıl hərflərlə yazılan hökmdardır. Bu günə qədər də Xətai şəxsiyyəti və irsi araşdırılır, yeni faktlar üzə çıxır.

“Ölkə.Az” bu gün oxucularına Xətai haqqında bilmədiyimiz müəyyən faktları çatdırır.

Şah İsmayıl müsəlman aləmində yeganə hökmdar idi ki, onun hakimiyyəti vaxtında Azərbaycanda bir dənə də olsa, uşaq qəbristanlığı olmayıb. Həmin vaxt “Qadağan olunmuş kitabın indeksi” dəftərini qələmə alan diplomat II Yuliy və 1522-ci ildə onu təkrar nəşr edən hökmdar VI Adrian isə qeyd edirdilər ki, Azərbaycan Vatikandan da öndə gedirdi. Vatikan ərazisində 4 uşaq qəbristanlığı qeydə alınmışdı.

Şah İsmayılın uşaq qəbristanlığı salanların əleyhinə sərt bir fərmanı olub. Uşaq öldürənlərə sonu faciə ilə nəticələnən məhkəmələr qurulub. 1501-ci ildə verilən fərmanda Şah İsmayıl uşaq qəbristanlıqlarının salınmasını və eləcə də uşaq ölümlərini törədənləri dövlətin və millətin “yarası” hesab edib. Tarixin başqa bir sənədində isə qeyd olunub ki, Şah İsmayıl üçün belə bir fərmanı onun filosof vəziri Şəmsəddin Zəkəriyyə Təbrizi hazırlayıb. Məhz buna görə Şah İsmayıl öz vəziri Şəmsəddin Zəkəriyyə Təbriziyə “Azərbaycanın açarı” titulu verir. Bundan sonra vəzir Şəmsəddin ölkədə yayılmaqda olan əxlaqsızlığa, kütləvi savadsızlığa, oğurluq və dələduzluğa, beytül-malı yeyənlərə, yalan danışıb dövləti aldadanlara… qarşı bir-birinin ardınca fərmanlar hazırlayır. Xüsusən Şərqi Avropa ölkələrindən Polşadan, Çexiyadan, Bolqarıstandan və Macarıstandan, eləcə də qərb dövlətlərindən bu fərmanları tədqiq edib öyrənməyə gələn onlarla diplomat olub. Məsələn filosof Xristofor Kessinq adlı (Amerika) birisi yazırdı ki, bu fərmanların hər biri baş verə biləcək oyanışlardan (sivilizasiyalardan) xəbər verdiyi üçün maraqlı idi.

Tehranın milli kitabxanasında saxlanılan vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyənin məktubunda isə yazılır:”Böyük hökmdar (yəni Şah İsmayıl) idarə etdiyi ölkənin fəlakətlərini öz fəlakəti bilirdi. Eşitdiyi hər uşaq ölümündən kədərlənir, saatlarla görünmür, ibadətlə məşğul olurdu. Dövlətimizdə ölən hər bir uşaq üçün göz yaşı axıdırdı”. Vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyə bunu da yazır ki, Şah İsmayıl Ərdəbildən olan 5 uşağı Avropaya oxumağa göndərən ilk hökmdar idi.

Araşdırma materiallarına görə, 1524-cü il mayın 23-də Şah İsmayıl qəflətən vəfat edir. “Azərbaycanın açarı” titulunu alan vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyəni isə bir ingilis casusu zəhərləyib öldürür. Açarsız, qapısız, bacasız qalan Azərbaycan bütün bunlardan sonra döyüş meydanlarına çevrildi. Sonra bu dövlət xarici kəşfiyyat üçün əsl sınaq-təcrübə laboratoriyası oldu. Məsələn 1709-cu il iyun ayının 11-də fransızlara məxsus “M.Odeli” tibb mərkəzi ətir istehsalı üçün sınaq-təcrübəyəçəkdiyi 9 yaşlı 14 qız uşağının həyatına son qoydu. Məlum oldu ki, fransızlar Şirvan uşaqlarının onurğa sütunlarından çəkdikləri “şirələrdən” ətir istehsalında istifadə edirmişlər. Şirvanda ilk uşaq qəbristanlığı belə yarandı. Sonra Bakının indiki Bülbülə və Ramana qəsəbələrində ilk uşaq qəbristanlığı yarandı. Onun ardınca Maştağa ərazisində (1747-ci il), indiki Lökbatan ərazisində, Bahar oba deyilən yerdə (1756-cı il) uşaq qəbristanlığı qazıldı.

Ölkə.Az

 

ŞƏRH YAZ
0

İkinci Dünya müharibəsində Hitler Böyük Britaniyanı niyə zəbt edə bilməyib?

İkinci Dünya müharibəsində Hitler Böyük Britaniyanı niyə zəbt edə bilməyib?
09:00
Bu gün
662
Maraqlı
A
Adolf Hitler 1940-cı ildə Böyük Britaniyanı zəbt etmək üçün apardığı döyüşlər zamanı iki ciddi səhvə yol verib və bu səbəbdən də Krallığı tutmaq ona nəsib olmayıb.

"Ölkə.Az" AZƏRTAC-a istinadən bildirir ki, bunu İngiltərə tarixçiləri söyləyirlər.

Onların fikrinə görə, birinci səhv ondan ibarət olub ki, alman təyyarələri bombardmanı lazım olduğundan üç həftə gec başladıb. İkinci tərəfdən isə Hitler İngiltərə aerodromlarının məhv edilməsinə o qədər də əhəmiyyət verməyib.

Fransız tarixçisi Lük Mari qeyd edirdi ki, nasist Almaniyasının ən böyük səhvi Böyük Britaniyanın mülki əhalisinin bombalanması idi. Bu hadisə Almaniyada hakimiyyətə qarşı kəskin nifrət oyatmışdı.

ŞƏRH YAZ
0

Azca kifli çörək yedikdə, orqanizmdə nə baş verər — Dəhşətə gələcəksiz

Azca kifli çörək yedikdə, orqanizmdə nə baş verər
08:31
Bu gün
742
Maraqlı
A
Kif Yer üzündə birinci yaranan canlı orqanizmlərdən hesab olunur. O, insan orqanizmi üçün ciddi təhlükə daşıyır. Alimlər göbələyi "sakit qatil" adlandırır. 90% ərzaqlar kiflənməyə məruz qalır. Kif göbələyi ağ, qara, yaşıl rəngdə olur. Çox adam kifdən qorxmur. Bəlkə siz də ərzaqda kifli hissəni kəsib, qalan təmiz yerini yeməyə yararlı hesab edənlərdənsiniz. Elə hesab edirsiz ki, kifin özünü yemirsizsə, heç nə olan deyil. Amma belə deyil.

"Ölkə.Az" medicina.az-a istinadən bildirir ki, hətta kiçik bir hissə kiflənmiş çörək yeməyin belə orqanizm üçün hansı fəsadlar yaratdığı ilə bağlı faktları təqdim edir.

Kif çox miqdarda, milyonlarla zəhər və toksin ifraz edir. Əgər bir az kifli çörəyi hətta kifli hissəsini kəsib yesəniz, sizin orqanizminizə bir qram kif yox, bütün kif ordusu, kif göbələklərinin nəhəng sistemi düşəcək. Bundan sonra onlar qana və limfalara toksin, zəhər buraxaraq sizdə baş ağrısı, halsızlıq, ürəkbulanma yaradacaq.

Bu hələ hamısı deyil.

Kif dəri hüceyrələrini də əhatə edərək, dermatit, ekzema, allergiya, civzə yarada bilir. Hətta kifli çörəyi, yeməyi iyləmək belə burunla kif göbələyinin içəri keçməsinə bəs edir.

Bəs bilməyərəkdən kifli qida yesək, nə etməli?

Mütləq süni qusma ilə mədəni boşaltmaq lazımdır. Bu zaman sanki milyonlarla göbələyi orqanizmdən çıxarmış olursuz.

Eləcə də çox miqdarda maye, su içmək, qara kömür tableti qəbul etmək olar. Amma bunlar kifləri orqanizmdən tam təmizləmir. Ona görə də yeganə qorunma yolu kifli ərzağı əlinizə əlcək taxıb, evdən çıxarıb atmaqdır.

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA