İlk dəfə Avropaya tələbə göndərən, uşaq ölümlərini qadağan edən hökmdar — Xətai haqqında bilmədiklərimiz

İlk dəfə Avropaya tələbə göndərən, uşaq ölümlərini qadağan edən hökmdar
11:58
08.06.2019
2708
Maraqlı
A
Şah İsmayıl Xətai Azərbaycan tarixinə adı qızıl hərflərlə yazılan hökmdardır. Bu günə qədər də Xətai şəxsiyyəti və irsi araşdırılır, yeni faktlar üzə çıxır.

“Ölkə.Az” bu gün oxucularına Xətai haqqında bilmədiyimiz müəyyən faktları çatdırır.

Şah İsmayıl müsəlman aləmində yeganə hökmdar idi ki, onun hakimiyyəti vaxtında Azərbaycanda bir dənə də olsa, uşaq qəbristanlığı olmayıb. Həmin vaxt “Qadağan olunmuş kitabın indeksi” dəftərini qələmə alan diplomat II Yuliy və 1522-ci ildə onu təkrar nəşr edən hökmdar VI Adrian isə qeyd edirdilər ki, Azərbaycan Vatikandan da öndə gedirdi. Vatikan ərazisində 4 uşaq qəbristanlığı qeydə alınmışdı.

Şah İsmayılın uşaq qəbristanlığı salanların əleyhinə sərt bir fərmanı olub. Uşaq öldürənlərə sonu faciə ilə nəticələnən məhkəmələr qurulub. 1501-ci ildə verilən fərmanda Şah İsmayıl uşaq qəbristanlıqlarının salınmasını və eləcə də uşaq ölümlərini törədənləri dövlətin və millətin “yarası” hesab edib. Tarixin başqa bir sənədində isə qeyd olunub ki, Şah İsmayıl üçün belə bir fərmanı onun filosof vəziri Şəmsəddin Zəkəriyyə Təbrizi hazırlayıb. Məhz buna görə Şah İsmayıl öz vəziri Şəmsəddin Zəkəriyyə Təbriziyə “Azərbaycanın açarı” titulu verir. Bundan sonra vəzir Şəmsəddin ölkədə yayılmaqda olan əxlaqsızlığa, kütləvi savadsızlığa, oğurluq və dələduzluğa, beytül-malı yeyənlərə, yalan danışıb dövləti aldadanlara… qarşı bir-birinin ardınca fərmanlar hazırlayır. Xüsusən Şərqi Avropa ölkələrindən Polşadan, Çexiyadan, Bolqarıstandan və Macarıstandan, eləcə də qərb dövlətlərindən bu fərmanları tədqiq edib öyrənməyə gələn onlarla diplomat olub. Məsələn filosof Xristofor Kessinq adlı (Amerika) birisi yazırdı ki, bu fərmanların hər biri baş verə biləcək oyanışlardan (sivilizasiyalardan) xəbər verdiyi üçün maraqlı idi.

Tehranın milli kitabxanasında saxlanılan vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyənin məktubunda isə yazılır:”Böyük hökmdar (yəni Şah İsmayıl) idarə etdiyi ölkənin fəlakətlərini öz fəlakəti bilirdi. Eşitdiyi hər uşaq ölümündən kədərlənir, saatlarla görünmür, ibadətlə məşğul olurdu. Dövlətimizdə ölən hər bir uşaq üçün göz yaşı axıdırdı”. Vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyə bunu da yazır ki, Şah İsmayıl Ərdəbildən olan 5 uşağı Avropaya oxumağa göndərən ilk hökmdar idi.

Araşdırma materiallarına görə, 1524-cü il mayın 23-də Şah İsmayıl qəflətən vəfat edir. “Azərbaycanın açarı” titulunu alan vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyəni isə bir ingilis casusu zəhərləyib öldürür. Açarsız, qapısız, bacasız qalan Azərbaycan bütün bunlardan sonra döyüş meydanlarına çevrildi. Sonra bu dövlət xarici kəşfiyyat üçün əsl sınaq-təcrübə laboratoriyası oldu. Məsələn 1709-cu il iyun ayının 11-də fransızlara məxsus “M.Odeli” tibb mərkəzi ətir istehsalı üçün sınaq-təcrübəyəçəkdiyi 9 yaşlı 14 qız uşağının həyatına son qoydu. Məlum oldu ki, fransızlar Şirvan uşaqlarının onurğa sütunlarından çəkdikləri “şirələrdən” ətir istehsalında istifadə edirmişlər. Şirvanda ilk uşaq qəbristanlığı belə yarandı. Sonra Bakının indiki Bülbülə və Ramana qəsəbələrində ilk uşaq qəbristanlığı yarandı. Onun ardınca Maştağa ərazisində (1747-ci il), indiki Lökbatan ərazisində, Bahar oba deyilən yerdə (1756-cı il) uşaq qəbristanlığı qazıldı.

Ölkə.Az

 

ŞƏRH YAZ
0

“iPhone” və “Samsung”la bağlı bu FAKTI siz də öyrənin

“iPhone” və “Samsung”la bağlı bu FAKTI siz də öyrənin
01:49
Bu gün
449
Maraqlı
A
Son 3 ildə çıxarılmış “Apple” və “Samsung” smartfonları bəzən ABŞ Federal Rabitə Komissiyası (FCC) tərəfindən müəyyənləşdirilmiş normadan daha güclü radio dalğalar saçır.

“Ölkə.Az” “ICTnews”a istinadən xəbər verir ki, radio avadanlığın elektromaqnit şüalanma səviyyəsi şüalanmanın xüsusi udma əmsalı (specific absorption rate, SAR) adlı göstərici ilə ölçülür.

Federal Rabitə Komissiyası yalnız SAR göstəricisi heç bir halda 1,6 Vatt/kq-dan yüksək olmayan smartfonların satışına və istifadəsinə icazə verir.

Araşdırma zamanı məlum olub ki, bir neçə il bundan əvvəl çıxarılmış və 3G və ya 4G şəbəkələrində işləyən smartfonlar bəzi hallarda müəyyənləşdirilmiş normanı 5 və daha çox üstələyə bilərlər. Sınaqlar zamanı "bədən" rolunda çıxış edən su, duz və şəkər qarışığından 2, 5, 10 və 15 mm məsafədə yerləşdirilmiş aparatlarda (“iPhone 7”, “8”, “8 Plus” və “X”, “Galaxy S8”, “S9” və “J3”, “Motorola e5”, “e5 Play” və “g6 Play”, həmçinin “BLU Vivo 5 Mini) SAR göstəricisi SAR datçikləri ilə ölçülüb. Sınaq FCC tərəfindən akkreditə edilmiş Kaliforniya laboratoriyası tərəfindən həyata keçirilib.

Məlum olub ki, “iPhone 7” aparatının 2 mm məsafədən şüalanma səviyyəsi normadan 2-4 dəfə yuxarıdır. “Samsung Galaxy” aparatının hər üç modelində SAR göstəricisi normadan yüksək olub.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Bunları etməsəniz XOŞBƏXT ola bilərsiniz — 10 vərdiş

Bunları etməsəniz XOŞBƏXT ola bilərsiniz
23:18
23.08.2019
1615
Maraqlı
A
Həyatınızda nə vaxtsa bəzi şeylərin əskik olduğunu düşündünüzmü? Özünüzü bədbəxt, səfil bir halda hiss etdinizmi? Ya da yaşamaqdan sıxıldınızmı?

Hamımızın həyatında belə vaxtlar olur… Üstəlik bəzən bunun fərqində belə olmuruq. Bu, xoşbəxt olmayan insanlara xas olan xüsusiyyətdir.

“Ölkə.Az” uplifers.com-a istinadən bu yazıda insanda bədbəxtliyə səbəb olan 10 vərdişi diqqətinizə çatdırır:

1. Hər şeyin aydınlaşmağını gözləyərlər

Bəzən sevdiyi və xoşbəxt olduğu şeylər etmək üçün hansı istiqamətə getməyi bilməyin lazım olduğunu düşürlər. Amma əslində bu işlər belə olmur. Başınız qarışıq olanda da əlinizdən gələnin ən yaxşısını edə bilərsiniz. Yaxşı bir şey etmək üçün qeyri-müəyyənliyin aradan qalxmasını gözləməyə ehtiyac yoxdur.

2. Fikirlərini başqalarının təsdiq etməyini gözləyərlər

İnsan xoşbəxt olmayanda bir şeyi doğru edərkən başqalarının bunu təsdiqləməsini gözləyirlər. Halbuki bu gözlənti çoxaldıqca insanın daxilindəki boşluqlar da artar. Çünki potensial gücünü özündən başqasına verir. “Səhv edirəm” deyə həyəcana qapılmaq əvəzinə, özlərinə güvənməli və bununla qane olmağa çalışmalıdır.

3. Gələcəkdə bütün problemlərdən xilas olacaqlarına inanırlar

Belə insanların daha bir vərdişi gələcəkdə yaşamaqdı, hədəflərə çatmağın xoşbəxtlik verəcəyini hesab etməkdir. Lakin, xoşbəxtlik gələcəkdən və ya çatılan hədəflərdən asılı deyil, insanın içindən gəlir.

4. Böyük yüksəlişlər əldə etmək istəyərlər

Prosesləri qabaqlamaq, gələcəyə sürətlə getmək istəyərlər. Səbrsizlik edərlər. Bu da həyatın digər məqamlarına önəmsiz yanaşmağa səbəb olar. Halbuki prosesləri bir az öz axarına buraxsaq, hər şeyin bir-birinə uyğunluqla davam etdiyini görmək mümkün olacaq.

5. Səhv gözləntilər

Hər an, hər gün xoşbəxt olmaq mükün deyil. Ancaq xoşbəxt olmayan insanlar hər an xoşbəxt olmağın gözləntisində olarlar və həyatlarını biraz daha çətinləşdirərlər. Həyat bəzən bədbəxtlik, bəzən çətinliklər, bəzən ümid qırıqlığı, bəzən də xoşbəxt keçən bir səyahətdir.

6. Fikirləri həddindən çox ciddiyə alarlar

Hamımızın ağlından bəzən özümüzlə bağlı mənfi fikirlər keçir. Bədbəxt insanlar belə düşüncələri həddindən çox ciddiyə alır, onun təsirindən çıxa bilmirlər. Əslində belə fikirləri sadəcə qəbul edib, yola davam etmək lazımdır.

7. “Etibarlı sularda üzmək” istəyərlər

Xoşbəxt olmayan insanlarda daimi rahatlığında azca kənara çıxanda özlərini narahat hiss edərlər. Bəzən xoşbəxtlik rahatlıq sərhədlərini aşmaqla və risk etməklə əldə edilər.

8. Problemlərə çox köklənərlər

Bədbəxt insanlar iş, maliyyə vəziyyəti, ailə münasibətlərindən sadəcə birində problem yaşayanda bütün diqqətini ona ayırar və təsirindən çıxa bilməzlər. Bununla da özlərini daha bədbəxt edərlər. Qəbul etmək lazımdır ki, həyatda hər şey daim qaydasında gedə bilməz. Önəmli olan onların təsirindən uzaqlaşmaq və o problemlərlə yaşamağı öyrənməkdir.

9. Maneələrə müqavimət göstərər

Daima maneələrlə mübarizə aparmaq əvəzinə, bu əngəllərdən nələr öyrənmək olduğu araşdırılmalıdır. Düşünmək lazımdır ki, qarşımıza çıxan və başımıza gələn hər şeyin bir səbəbi var. Önəmli olan bu səbəbi öyrənməkdir. Xoşbəxt olmayan insanlar isə sadəcə nəticəylə məşğul olarlar.

10. Öz istəklərini arxa plana atarlar

Xoşbəxtliyin önündəki ən böyük əngəllərdən biri insanın öz arzu-istəklərini həmişə arxa plana atmasıdır. Belə insanlar ürəyindən keçənlərə və hədəflərinə laqeyd yanaşdığı üçün bədbəxt olmağa başlayarlar.

Xoşbəxt olmaq üçün:

Xoşbəxtliyin gəlməyini gözləməkdənsə, ona tərəf özünü getməlisiniz. Özünüzə vaxt ayırmalısınız. Vaxt məhdudiyyətlərindən şikayətlənməkdənsə, hər gün qısa müddət də olsa bunları edərək vərdişə çevirə bilərsiniz:

- 5-10 dəqiqə idman hərəkətləri

- Sevdiklərinizlə vaxt keçirmək

- Sosiallaşmaq

- Başqalarına kömək etmək

- Gülümsəmək

- Səyahət etmək

- Və ən əsası normal yuxu rejimi lazımdır.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA