İlk dəfə Avropaya tələbə göndərən, uşaq ölümlərini qadağan edən hökmdar — Xətai haqqında bilmədiklərimiz

İlk dəfə Avropaya tələbə göndərən, uşaq ölümlərini qadağan edən hökmdar
11:58
08.06.2019
3456
Maraqlı
A
Şah İsmayıl Xətai Azərbaycan tarixinə adı qızıl hərflərlə yazılan hökmdardır. Bu günə qədər də Xətai şəxsiyyəti və irsi araşdırılır, yeni faktlar üzə çıxır.

“Ölkə.Az” bu gün oxucularına Xətai haqqında bilmədiyimiz müəyyən faktları çatdırır.

Şah İsmayıl müsəlman aləmində yeganə hökmdar idi ki, onun hakimiyyəti vaxtında Azərbaycanda bir dənə də olsa, uşaq qəbristanlığı olmayıb. Həmin vaxt “Qadağan olunmuş kitabın indeksi” dəftərini qələmə alan diplomat II Yuliy və 1522-ci ildə onu təkrar nəşr edən hökmdar VI Adrian isə qeyd edirdilər ki, Azərbaycan Vatikandan da öndə gedirdi. Vatikan ərazisində 4 uşaq qəbristanlığı qeydə alınmışdı.

Şah İsmayılın uşaq qəbristanlığı salanların əleyhinə sərt bir fərmanı olub. Uşaq öldürənlərə sonu faciə ilə nəticələnən məhkəmələr qurulub. 1501-ci ildə verilən fərmanda Şah İsmayıl uşaq qəbristanlıqlarının salınmasını və eləcə də uşaq ölümlərini törədənləri dövlətin və millətin “yarası” hesab edib. Tarixin başqa bir sənədində isə qeyd olunub ki, Şah İsmayıl üçün belə bir fərmanı onun filosof vəziri Şəmsəddin Zəkəriyyə Təbrizi hazırlayıb. Məhz buna görə Şah İsmayıl öz vəziri Şəmsəddin Zəkəriyyə Təbriziyə “Azərbaycanın açarı” titulu verir. Bundan sonra vəzir Şəmsəddin ölkədə yayılmaqda olan əxlaqsızlığa, kütləvi savadsızlığa, oğurluq və dələduzluğa, beytül-malı yeyənlərə, yalan danışıb dövləti aldadanlara… qarşı bir-birinin ardınca fərmanlar hazırlayır. Xüsusən Şərqi Avropa ölkələrindən Polşadan, Çexiyadan, Bolqarıstandan və Macarıstandan, eləcə də qərb dövlətlərindən bu fərmanları tədqiq edib öyrənməyə gələn onlarla diplomat olub. Məsələn filosof Xristofor Kessinq adlı (Amerika) birisi yazırdı ki, bu fərmanların hər biri baş verə biləcək oyanışlardan (sivilizasiyalardan) xəbər verdiyi üçün maraqlı idi.

Tehranın milli kitabxanasında saxlanılan vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyənin məktubunda isə yazılır:”Böyük hökmdar (yəni Şah İsmayıl) idarə etdiyi ölkənin fəlakətlərini öz fəlakəti bilirdi. Eşitdiyi hər uşaq ölümündən kədərlənir, saatlarla görünmür, ibadətlə məşğul olurdu. Dövlətimizdə ölən hər bir uşaq üçün göz yaşı axıdırdı”. Vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyə bunu da yazır ki, Şah İsmayıl Ərdəbildən olan 5 uşağı Avropaya oxumağa göndərən ilk hökmdar idi.

Araşdırma materiallarına görə, 1524-cü il mayın 23-də Şah İsmayıl qəflətən vəfat edir. “Azərbaycanın açarı” titulunu alan vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyəni isə bir ingilis casusu zəhərləyib öldürür. Açarsız, qapısız, bacasız qalan Azərbaycan bütün bunlardan sonra döyüş meydanlarına çevrildi. Sonra bu dövlət xarici kəşfiyyat üçün əsl sınaq-təcrübə laboratoriyası oldu. Məsələn 1709-cu il iyun ayının 11-də fransızlara məxsus “M.Odeli” tibb mərkəzi ətir istehsalı üçün sınaq-təcrübəyəçəkdiyi 9 yaşlı 14 qız uşağının həyatına son qoydu. Məlum oldu ki, fransızlar Şirvan uşaqlarının onurğa sütunlarından çəkdikləri “şirələrdən” ətir istehsalında istifadə edirmişlər. Şirvanda ilk uşaq qəbristanlığı belə yarandı. Sonra Bakının indiki Bülbülə və Ramana qəsəbələrində ilk uşaq qəbristanlığı yarandı. Onun ardınca Maştağa ərazisində (1747-ci il), indiki Lökbatan ərazisində, Bahar oba deyilən yerdə (1756-cı il) uşaq qəbristanlığı qazıldı.

Ölkə.Az

 

ŞƏRH YAZ
0

Bakı dünyanın ən gözəl şəhərləri arasında — SİYAHI

Bakı dünyanın ən gözəl şəhərləri arasında
19:04
Bu gün
1808
Maraqlı
A
Küveytdə böyük oxucu auditoriyasına malik və gündəlik ərəb dilində nəşr olunan “Əl-Qabas” qəzetində “Lonely Planet” saytına istinadən “2020-ci ildə dünyada istirahət üçün 10 ən gözəl yer” sərlövhəli məlumat dərc olunub.

"Ölkə.Az" xəbər verir ki, Azərbaycanın Küveytdəki səfirliyindən “AzərTac”a bildirilib ki, məlumatda “Lonely Planet”in 15-ci təsnifatında 2020-ci ildə turistlərin sərfəli qiymətlər və gözəllik baxımından səfər edəcəkləri dünyanın 10 ən gözəl şəhərləri arasında paytaxtımız Bakı şəhəri 5-ci yerdə qeyd olunub.

Məlumatda, neft və qazla zəngin olan ölkəmizə turistlərin səfəri zamanı bənzərsiz təcrübə təqdim edən unikal bir təyinatın, eyni zamanda, ucuz qiymətə yüksək səviyyədə yaşayışın şahidi olacaqları və ləziz yeməklər yeyəcəkləri qeyd edilib. Həmçinin Bakı şəhərinə səfər zamanı orada bir neçə mühüm tarixi yerləri ziyarətetmə imkanlarının olacağı bildirilib.

ŞƏRH YAZ
0

Rusiyada ekstrasens pişik 320 min dollara satılır

Rusiyada ekstrasens pişik 320 min dollara satılır
18:03
Bu gün
763
Maraqlı
A
Rusiyanın Novosibirsk şəhərində bir kişi həyatındakı problemləri həll etməyə kömək edən, ona tövsiyyələr verən pişiyini satışa çıxarıb.

''Ölkə.Az'' xəbər verir ki, Novosibirskdə yaşayan Georgi adlı kişi iki il əvvəl vəfat etmiş ekstrasensin məzarını ziyarət edərkən orada pişiklə qarşılaşıb. Həmin pişik kişi evinə gələnə kimi onu izləyib. O bunu İlahi bir işarə olaraq görüb və pişiyi evində saxlamaq qərarına gəlib. O gündən sonra həyatında yolunda getməyən bir çox şey qaydasına düşüb və sağlamlığına qovuşub. Lakin indi o həmin ekstrasens pişiyini satmaq qərarına gəlib. Ondan bunun səbəbini soruşduqda isə ''Mən qərarsız qaldığım günlərdə yuxu görürəm. Və həmin yuxuda mənə nə etməli olduğum deyilir. Pişiyim yuxuma girib onu baha qiymətə satmağımı və həmin pulu xeyriyyə məqsədi ilə istifadə etməyimi məndən istədi''- sözlərini deyib.

Georgi pişiyin qiymətinin diqqət çəkmək üçün o qədər baha olduğunu lakin alıcısı olarsa qiymətdə endirim edəcəyini bildirib.

Rusya'da 'doğaüstü güçleri olan' bir kedi 320 bin dolara satışa çıkarıldı

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA