İlk dəfə Avropaya tələbə göndərən, uşaq ölümlərini qadağan edən hökmdar — Xətai haqqında bilmədiklərimiz

İlk dəfə Avropaya tələbə göndərən, uşaq ölümlərini qadağan edən hökmdar
11:58
08.06.2019
3614
Maraqlı
A
Şah İsmayıl Xətai Azərbaycan tarixinə adı qızıl hərflərlə yazılan hökmdardır. Bu günə qədər də Xətai şəxsiyyəti və irsi araşdırılır, yeni faktlar üzə çıxır.

“Ölkə.Az” bu gün oxucularına Xətai haqqında bilmədiyimiz müəyyən faktları çatdırır.

Şah İsmayıl müsəlman aləmində yeganə hökmdar idi ki, onun hakimiyyəti vaxtında Azərbaycanda bir dənə də olsa, uşaq qəbristanlığı olmayıb. Həmin vaxt “Qadağan olunmuş kitabın indeksi” dəftərini qələmə alan diplomat II Yuliy və 1522-ci ildə onu təkrar nəşr edən hökmdar VI Adrian isə qeyd edirdilər ki, Azərbaycan Vatikandan da öndə gedirdi. Vatikan ərazisində 4 uşaq qəbristanlığı qeydə alınmışdı.

Şah İsmayılın uşaq qəbristanlığı salanların əleyhinə sərt bir fərmanı olub. Uşaq öldürənlərə sonu faciə ilə nəticələnən məhkəmələr qurulub. 1501-ci ildə verilən fərmanda Şah İsmayıl uşaq qəbristanlıqlarının salınmasını və eləcə də uşaq ölümlərini törədənləri dövlətin və millətin “yarası” hesab edib. Tarixin başqa bir sənədində isə qeyd olunub ki, Şah İsmayıl üçün belə bir fərmanı onun filosof vəziri Şəmsəddin Zəkəriyyə Təbrizi hazırlayıb. Məhz buna görə Şah İsmayıl öz vəziri Şəmsəddin Zəkəriyyə Təbriziyə “Azərbaycanın açarı” titulu verir. Bundan sonra vəzir Şəmsəddin ölkədə yayılmaqda olan əxlaqsızlığa, kütləvi savadsızlığa, oğurluq və dələduzluğa, beytül-malı yeyənlərə, yalan danışıb dövləti aldadanlara… qarşı bir-birinin ardınca fərmanlar hazırlayır. Xüsusən Şərqi Avropa ölkələrindən Polşadan, Çexiyadan, Bolqarıstandan və Macarıstandan, eləcə də qərb dövlətlərindən bu fərmanları tədqiq edib öyrənməyə gələn onlarla diplomat olub. Məsələn filosof Xristofor Kessinq adlı (Amerika) birisi yazırdı ki, bu fərmanların hər biri baş verə biləcək oyanışlardan (sivilizasiyalardan) xəbər verdiyi üçün maraqlı idi.

Tehranın milli kitabxanasında saxlanılan vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyənin məktubunda isə yazılır:”Böyük hökmdar (yəni Şah İsmayıl) idarə etdiyi ölkənin fəlakətlərini öz fəlakəti bilirdi. Eşitdiyi hər uşaq ölümündən kədərlənir, saatlarla görünmür, ibadətlə məşğul olurdu. Dövlətimizdə ölən hər bir uşaq üçün göz yaşı axıdırdı”. Vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyə bunu da yazır ki, Şah İsmayıl Ərdəbildən olan 5 uşağı Avropaya oxumağa göndərən ilk hökmdar idi.

Araşdırma materiallarına görə, 1524-cü il mayın 23-də Şah İsmayıl qəflətən vəfat edir. “Azərbaycanın açarı” titulunu alan vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyəni isə bir ingilis casusu zəhərləyib öldürür. Açarsız, qapısız, bacasız qalan Azərbaycan bütün bunlardan sonra döyüş meydanlarına çevrildi. Sonra bu dövlət xarici kəşfiyyat üçün əsl sınaq-təcrübə laboratoriyası oldu. Məsələn 1709-cu il iyun ayının 11-də fransızlara məxsus “M.Odeli” tibb mərkəzi ətir istehsalı üçün sınaq-təcrübəyəçəkdiyi 9 yaşlı 14 qız uşağının həyatına son qoydu. Məlum oldu ki, fransızlar Şirvan uşaqlarının onurğa sütunlarından çəkdikləri “şirələrdən” ətir istehsalında istifadə edirmişlər. Şirvanda ilk uşaq qəbristanlığı belə yarandı. Sonra Bakının indiki Bülbülə və Ramana qəsəbələrində ilk uşaq qəbristanlığı yarandı. Onun ardınca Maştağa ərazisində (1747-ci il), indiki Lökbatan ərazisində, Bahar oba deyilən yerdə (1756-cı il) uşaq qəbristanlığı qazıldı.

Ölkə.Az

 

ŞƏRH YAZ
0

3 min insan bu nəhəng qayanın altında YAŞAYIR — FOTOLAR

3 min insan bu nəhəng qayanın altında YAŞAYIR
05:01
20.02.2020
2862
Maraqlı
A
Dünyanın ən qəribə yerlərindən olan Setenil de las bodeqas qəsəbəsi nəhəng qayaların altında yerləşir.

''Ölkə.Az'' xəbər verir ki, Setenil de las bodeqas İspaniyanın 3 min sakini olan kiçik qəsəbəsidir. Qəsəbənin bir hissəsi nəhəng qayaların altında yerləşir. Mənzərə baxımından turistləri cəlbetsə də eyni zamanda bir o qədər də təhlükəlidir. Qayalığın altında inşa edilmiş ağ rəngli evlər əraziyə xüsusi gözəllik verir. Qəsəbənin ən görməli yerlərindən olan qala 1407-ci ildə Əməvilər dövründə inşa edilib. Qəsəbə İspan və ərəb üslübunun birləşməsindən yaradılıb.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Saç rezini qadını milyonçu etdi — FOTO

Saç rezini qadını milyonçu etdi
00:56
20.02.2020
2786
Maraqlı
A
“İnvisibobble” brendinin yaradıcısı bütün dünyada məşhur olan spiral yaylı saç rezinlərinin yaranması və onu milyonçu etməsi barədə sirrini bölüşüb.

Bu barədə “Daily Mail” xəbər yayıb.

İsveçrəli Sofi Trelles-Tvede bu rezinləri 18 yaşında olarkən universitetdə bayram tədbiri zamanı ixtira edib. Qaydalara görə, tədbirə geyimdən başqa heç nə götürmək olmazdı. Bu səbəbdən qız saçlarını yığmaq istəyəndə evdə istifadə olunmayan telefonun naqilindən istifadə edib.

Növbəti gün yuxudan ayılanda qız başının ağrımadığını görüb. Halbuki adi rezinlə saçlarını yığanda həmişə başı ağrıyırdı. O, bu barədə sevgilisinə deyir və cütlük spiral yaylı saç rezinlərinin dizaynına başlayır.

Qeyd edək ki, həmin gənc hazırda Sofinin biznes müttəfiqidir. 

“Biz telefon naqilləri hazırlayan kişidən kömək istədik. “İnvisibobble” markasının ilk partiyası çox görkəmsiz alınmışdı və tanışlarım tərəfindən rişxəndlə qarşılanmışdı. Ancaq buna baxmayaraq, ruhdan düşmədik”, - deyə Sofi bildirib.

Bundan sonra rezinlər üç ədəd şəklində şəffaf qutuda qablaşdırıldı. Komplektlər beş funta (11 AZN) satılmağa başladı. Artıq  Universiteti bitirdikdə Trelle-Tvedenin kompaniyasının dövriyyəsi beş milyon funt sterlinq (11 milyon 142 min AZN) idi.

Hazırda “İnvisibobble” markası təkcə yaylı rezinlər deyil, saç üçün digər aksesuarlar da istehsal edir və sahibinə ildə 16 milyon funt sterlinqdən (35 milyon 654 min 400 AZN) çox gəlir gətirir.

“Forbes” jurnalı Sofi Trelles-Tvedeni “30 yaşına çatmamış ən varlı avropalılar”ın reytinq siyahısına salıb.

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA