İlk dəfə Avropaya tələbə göndərən, uşaq ölümlərini qadağan edən hökmdar — Xətai haqqında bilmədiklərimiz

İlk dəfə Avropaya tələbə göndərən, uşaq ölümlərini qadağan edən hökmdar
11:58
08.06.2019
3267
Maraqlı
A
Şah İsmayıl Xətai Azərbaycan tarixinə adı qızıl hərflərlə yazılan hökmdardır. Bu günə qədər də Xətai şəxsiyyəti və irsi araşdırılır, yeni faktlar üzə çıxır.

“Ölkə.Az” bu gün oxucularına Xətai haqqında bilmədiyimiz müəyyən faktları çatdırır.

Şah İsmayıl müsəlman aləmində yeganə hökmdar idi ki, onun hakimiyyəti vaxtında Azərbaycanda bir dənə də olsa, uşaq qəbristanlığı olmayıb. Həmin vaxt “Qadağan olunmuş kitabın indeksi” dəftərini qələmə alan diplomat II Yuliy və 1522-ci ildə onu təkrar nəşr edən hökmdar VI Adrian isə qeyd edirdilər ki, Azərbaycan Vatikandan da öndə gedirdi. Vatikan ərazisində 4 uşaq qəbristanlığı qeydə alınmışdı.

Şah İsmayılın uşaq qəbristanlığı salanların əleyhinə sərt bir fərmanı olub. Uşaq öldürənlərə sonu faciə ilə nəticələnən məhkəmələr qurulub. 1501-ci ildə verilən fərmanda Şah İsmayıl uşaq qəbristanlıqlarının salınmasını və eləcə də uşaq ölümlərini törədənləri dövlətin və millətin “yarası” hesab edib. Tarixin başqa bir sənədində isə qeyd olunub ki, Şah İsmayıl üçün belə bir fərmanı onun filosof vəziri Şəmsəddin Zəkəriyyə Təbrizi hazırlayıb. Məhz buna görə Şah İsmayıl öz vəziri Şəmsəddin Zəkəriyyə Təbriziyə “Azərbaycanın açarı” titulu verir. Bundan sonra vəzir Şəmsəddin ölkədə yayılmaqda olan əxlaqsızlığa, kütləvi savadsızlığa, oğurluq və dələduzluğa, beytül-malı yeyənlərə, yalan danışıb dövləti aldadanlara… qarşı bir-birinin ardınca fərmanlar hazırlayır. Xüsusən Şərqi Avropa ölkələrindən Polşadan, Çexiyadan, Bolqarıstandan və Macarıstandan, eləcə də qərb dövlətlərindən bu fərmanları tədqiq edib öyrənməyə gələn onlarla diplomat olub. Məsələn filosof Xristofor Kessinq adlı (Amerika) birisi yazırdı ki, bu fərmanların hər biri baş verə biləcək oyanışlardan (sivilizasiyalardan) xəbər verdiyi üçün maraqlı idi.

Tehranın milli kitabxanasında saxlanılan vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyənin məktubunda isə yazılır:”Böyük hökmdar (yəni Şah İsmayıl) idarə etdiyi ölkənin fəlakətlərini öz fəlakəti bilirdi. Eşitdiyi hər uşaq ölümündən kədərlənir, saatlarla görünmür, ibadətlə məşğul olurdu. Dövlətimizdə ölən hər bir uşaq üçün göz yaşı axıdırdı”. Vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyə bunu da yazır ki, Şah İsmayıl Ərdəbildən olan 5 uşağı Avropaya oxumağa göndərən ilk hökmdar idi.

Araşdırma materiallarına görə, 1524-cü il mayın 23-də Şah İsmayıl qəflətən vəfat edir. “Azərbaycanın açarı” titulunu alan vəzir Şəmsəddin Zəkəriyyəni isə bir ingilis casusu zəhərləyib öldürür. Açarsız, qapısız, bacasız qalan Azərbaycan bütün bunlardan sonra döyüş meydanlarına çevrildi. Sonra bu dövlət xarici kəşfiyyat üçün əsl sınaq-təcrübə laboratoriyası oldu. Məsələn 1709-cu il iyun ayının 11-də fransızlara məxsus “M.Odeli” tibb mərkəzi ətir istehsalı üçün sınaq-təcrübəyəçəkdiyi 9 yaşlı 14 qız uşağının həyatına son qoydu. Məlum oldu ki, fransızlar Şirvan uşaqlarının onurğa sütunlarından çəkdikləri “şirələrdən” ətir istehsalında istifadə edirmişlər. Şirvanda ilk uşaq qəbristanlığı belə yarandı. Sonra Bakının indiki Bülbülə və Ramana qəsəbələrində ilk uşaq qəbristanlığı yarandı. Onun ardınca Maştağa ərazisində (1747-ci il), indiki Lökbatan ərazisində, Bahar oba deyilən yerdə (1756-cı il) uşaq qəbristanlığı qazıldı.

Ölkə.Az

 

ŞƏRH YAZ
0

Qışda nağılları xatırladan yerlər — FOTO

Qışda nağılları xatırladan yerlər
08:41
Bu gün
47
Maraqlı
A
Qış ilin ən gözəl fəslidir. Qarın yağmasıyla hər tərəf ağ örtüyə bürünür və hava daha təmiz olur. Lakin elə yerlər var ki, onlar qışın gəlişi ilə daha gözəl olmaqla yanaşı, nağılavari görkəm alırlar.

"Ölkə.Az" qafqazinfo-ya istinadən onlardan bir neçəsini təqdim edir:

Val-Martello, İtaliya

Reka Tadami, Yaponiya

Peyto gölü, Kanada

Xamney, Norveç

Aramil, Rusiya

Kol de la Turun, İsveçrə

Bavariya, Almaniya

ŞƏRH YAZ
0

Limonun bu faydalarını bilirsinizmi? — DİQQƏT

Limonun bu faydalarını bilirsinizmi?
06:55
Bu gün
432
Maraqlı
A
Limon yalnız bir qida deyil. Limon ayrıca gündəlik gözəllik rejiminin bir parçası ola bilər. Limonlar təbii meyvə turşusu ehtiva edərlər.

"Ölkə.Az" medicina.az-a istinadən xəbər verir ki, bu istiqamətiylə antioksidan xüsusiyyəti vardır. Limonların təmizləmə, və canlandırma xüsusiyyətləri olar. Bu xüsusiyyətləriylə yaxşı bir gözəllik köməyi təmin edərlər.

Limon dırnaqları sağlam edər

Dırnaqları limon suyu içində 10 dəq qədər tutaraq dırnaqları daha güclü və parlaq etmək mümkündür. Bu əməliyyatı etdikdən sonra dırnaqları durulamadan əvvəl yarım stəkan ilıq su və yarım stəkan sirkə ilə qarışdıraraq fırça ilə fırçalanar. Limon ayrıca tündləşmiş dırnaqları da ağarda bilər.

Limon dərini inkişaf etdirər

Limon az miqdarda şəkərin içinə salılar və bununla üz bir neçə dəqiqə ovulur. Bu əməliyyat dəridəki ölü hüceyrələri qaldırar və gün boyu dərini canlı saxlayar. Dəri təmizlənmiş və rahatlamış olar. Yağlı bir dərisi olanlar iki yemək qaşığı limon sununu və bir yemək qaşığı damızdırılmış suyu qarışdıraraq tətbiq edə bilərlər. Quru dərisi olanlar isə bərabər miqdarda limon suyu, bal, zeytun, bitki mənşəli yağı quru bölgəyə tətbiq edə bilərlər. Limon təbii olaraq dərini yumşaldar və açar.

Limon saç sağlamlığına yaxşı təsir edir

Saç şampunlandıqdan sonra 3 yemək qaşığı limon suyu, 1,5 qab bal və 3 dörddəbir qab zeytun yağı qarışdırılar. Şampunlanmış saç quruduqdan sonra bu qarşım tətbiq olunar. Bu qarışıq 30 dəq. qədər saçda dayanmalıdır. Sonra durulanmalıdır. Bu tətbiq saçı daha sağlam edər.

Limon ayrıca saçlardakı kəpəyə də yaxşı gəlir. Bunun üçün bir neçə qaşıq limon suyu zeytunyağı ilə qarışdırılaraq saçlara tətbiq olunar. 15 dəq qədər saçda gözləyər və sonra şampunlanaraq durulanar.

Limon ağız qoxusunu yaxşılaşdırır

Suyla qarışdırılan limon nəfəsi təmizləyir. Limon ağız içindəki bakteriyaları yox edər. Ayrıca dişləri ağardar. Limon suyu, ilıq su və bal qarışığı edilərək içilməsi boğaz yaralarını da yaxşılaşdıra bilər.

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA