KORONAVİRUSA YOLUXANLARIN SAYI - CANLI STATİSTİKA

"İqlim dəyişkənliyi sonrakı illərdə də davam edəcəksə..." — EKSPERT

06:14
10.08.2019
17819
Analitika
A
Dünyada gedən qlobal iqlim dəyişmələrinin əlamətlərini bu il daha aydın müşahidə edirik. İlin aqrometeroloji analizi deməyə əsas verir ki, qış fəslində baş vermiş quraqlıq, fəsilə xarakterik olmayan isti hava kütlələrinin axını ilkin yazda öz yerini kəskin qeyri-sabitliyə vermiş, yaz fəsli kəskin temperatur dəyişmələri, dolu, yağıntıların baş verməsi ilə müşayət olunmuşdu. Aramsız yağışlar nəticəsində ilkin yazda ərik, gilas, alça kimi tez çiçəkləyən ağaclarda tozlanma prosesi tam başa çatmamış, ağacların potensial məhsuldarlığı aşağı düşmüşdü. Son üç gündə havaların kəskin dəyişməsi də yay fəslinə xarakterik deyil, bu cür qeyri-sabit hava şəraiti nadir hadisə kimi qiymətləndirilə bilər.

"Ölkə.Az" bildirir ki, bunu azərtac-a açıqlamasında kənd təsərrüfatı mütəxəssisi Nicat Nəsirli deyib.

Onun sözlərinə görə, illər üzrə meteroloji təhlillər göstərir ki, qışda temperatur ampilitudlarının yüksək, yayda isə aşağı düşməsi iqlim amilləri ilə birbaşa əlaqəli olan kənd təsərrüfatı bitkiləri üçün müxtəlif risk və stres amilləri yaradır. Belə görünür ki, illər üzrə bitkilər üçün stres faktorları daha da güclənməkdədir.

Son günlər baş verən yağıntılar meyvəçilik üzrə ən mənfi təsirlərini üzüm bağlarına göstərə bilər. Üzümçülük, xəstəlik və zərərvericilərə sirayətlənmə baxımından meyvəçilikdə ən zəif bitki sayıla bilər. Temperaturun qəflətən aşağı düşməsi üzüm tinglərində su və metobolizm balansını pozur, məhsulun keyfiyyət göstəricilərinə - şəkərlilik və turşululuğuna mənfi təsir göstərir. Yağıntıların baş verməsi üzümçülükdə təhlükəli xəstəlik olan "boz çürümə" xəstəliyinin yayılmasına münbit şərait yaradır. Suvarılmayan sahələrdə, dəmyə əkinlərində yağış yağması nəticəsində gilələrdə partlama əmələ gəlir və nəticədə məhsulun əmtəə görünüşü korlanır, fermerə iqtisadi ziyan dəyir.

Nicat Nəsirli deyib: "Bu cür qeyri-sabit iqlim amillərinin baş verməsi meyvədə yetişmə dinamikasının pozulması ilə müşayət olunur. İyul-avqust-sentyabr ayları meyvədə şəkər toplama, vegetasiyanın başa çatması dövrü olduğu üçün temperatur sabit olmalı, gecə-gündüz temperaturu arasında ampilitut normal həddə tərəddüd etməlidir. Gündüzlər kəskin isti, axşamlar isə soyuq olması, o cümlədən gündüzlə gecə temperaturu arasında fərqin az olması yetişməyə mənfi təsir göstərir. Bu cür hallar daha çox üzüm, əncir, nar meyvələrinə aiddir. Nəticədə adıçəkilən meyvələr öz bioloji xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq vaxtında yetişməyəcək, bağlarda kütləvi gecyetişmə prosesi müşayət olunacaq".

Yay aylarında yağıntıların düşməsi alma, armud kimi meyvələrin xarici səthində kiçik zədələnmələr əmələ gətirir ki, bu zədələr sonradan havaların qızması nəticəsində çürüntü bölgəsi əmələ gəlir və məhsulun böyük hissəsi bağdaca itirilir. Bu barədə danışan ekspert bildirib ki, yalnız düzgün aqrotexniki qulluq göstərilmiş, zərərverici və ziyanvericilərə qarşı sistemli mübarizə aparılmış bağlarda bu zədələr fəsada yol açmır, ağacın qüvvətli immuniteti sayəsində zədələr qısa vaxtda aradan qalxır. Tədbirlər aparılmayıbsa, bağ xəstəliyə sirayətlənibsə, yağışların əmələ gətirdiyi zədələr irihəcmli itkilərə aparıb çıxarır.

Həmsöhbətimiz qeyd edib ki, meyvəçiliklə məşğul olan fermerlər yay aylarında düşən yağıntılardan sonra sahələrdə aktivləşən "qırmızı gənə"nin hərəkətini və göbələk xəstəliklərini nəzarətdə saxlamalı, on gündən bir bağlarda kimyəvi mübarizə tədbirləri həyata keçirməlidirlər.

Qeyri-sabit hava şəraitində tərəvəzçilik istiqaməti üzrə əsas diqqət açıq sahədə əkilmiş pomidor şitillərinə yönəlməlidir. Pomidorun "avqust-sentyabr xəstəliyi" adlandırılan fitovtora nəm havaların, axşamlar soyuq, gündüzlər isə kəskin istilərin təsiri ilə sahəni bürüyür, nəticədə barın yuxarı hissəsində qaralma əmələ gəlir və çürümənın əhatə dairəsi genişlənərək məhsulun zay olmasına gətirib çıxarır. Torpaq adamları məhz bu iki ayda pomidor sahələrini fitovtoranın mənfi təsirlərindən qorumalıdırlar.

Əkinçilikdə - mövsümi becərmə işləri gedən qarğıdalı, şəkər çugunduru sahələrində güclü küləklə müşayiət olunan qeyri-sabit hava şəraiti bar orqanlarının zədələnməsinə, tam qırılmasına gətirib çıxarır ki, bu da sahədən əldə olunan məhsuldarlığı aşağı salır.

Onun sözlərinə görə, son becərmə işləri gedən pambıqçılığa yağıntılı havaların mənfi təsiri yoxdur. Qozalar hələki çiçəkləmə dövrünü başa çatdırmadığı üçün nəm havalar lifin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilməz. Yalnız normativlərə uyğun əkilməyən, sıx səpilmiş sahələrdə nəmlik nəticəsində göbələk xəstəliyi formalaşa bilər ki, bunu da seyrəltmə aparmaqla aradan qaldırmaq lazımdır.

Heyvandarlıq yeganə sahədir ki, belə havalar iri və xırdabuynuzlu heyvanlarda, eyni zamanda, quşçuluqda idealdır. Bu barədə də məlumat verən Nicat Nəsirli bildirib ki, heyvanlarda bədən temperaturunun aşağı düşməsi nəticəsində yemin həzmə gediciliyi artır, daha iştahla yeyir və özünü bir növ komfort hiss edir. Heyvandarlığın ən həssas sahəsi olan arıçılıq üçün də avqust yağıntılarının mənfi təsiri yoxdur. Əksinə, balvermə dövrü başa çatdığı üçün arıların qüvvəli yem bazasına ehtiyacı var, yağışlar nəticəsində təbiət canlanır, bitkilərdə erkən inkişaf baş verdiyi üçün arılar üçün nektarin bazası güclənir.

"İqlim qeyri-sabitliyi bundan sonrakı illərdə də davam edəcəksə, pereventiv tədbirlərin həyata keçirilməsi vacibdir. İstehsalçılar əkin materiallarının keyfiyyət göstəricilərinə diqqət yetirməlidirlər. Təsadüfi əldə olunmuş, sort və bioloji xüsusiyyətləri təsdiqlənməmiş toxum və tinglər əkinlərdə tətbiq edilməməlidir. Əkinçilikdə yerli iqlimə uyğnlaşmış, stres amillərinə (quraqlıq, soyuq, xəstəlik və s.) dözümlü toxum və tinglərdən istifadə olunmalıdır. Bununla bərabər, bitki mühafizə tədbirlərinin texnoloji xəritəyə uyğun həyata keçirilməsi ilə potensial məhsuldarlıq qorunmalıdır", - deyə ekspert əlavə edib.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Ermənistan yeni işğal üçün müharibəyə hazırlaşır — Millət vəkilindən ŞOK XƏBƏRDARLIQ

Ermənistan yeni işğal üçün müharibəyə hazırlaşır
01:38
04.07.2020
2141
Analitika
A
“Ermənistan tərəfi yenidən müharibəyə başlamaq istəyir. Ancaq işğalçı ölkə bu dəfə törətdiyi təxribata elə cavab alacaq ki, onu heç vaxt unutmayacaq”.

"Ölkə.Az" xəbər verir ki, bunu  açıqlamasında Demokratik İslahatlar Partiyasının sədri, deputat Asim Mollazadə deyib.

Onun fikrincə, Rusiya həmişə Ermənistanı öz ordusu kimi silah-sursatla təmin edib.

Asim Mollazadə

 

“Ermənistan silahlı qüvvələri artıq Rusiya Silahlı Qüvvələrinin tərkib hissəsidir. Rusiya Ermənistanı kifayət qədər silahla təmin edib. Bunu yalnız indi deyil, həmişə öz qoşunlarına etdiyi kimi edir”, - partiya sədri vurğulayıb.

A.Mollazadə bildirib ki, Ermənistan hər vaxt qoşunların təmas xəttində təxribatlar törədir və bunu davam etdirməkdə maraqlıdır: “Ermənistan müharibəni yenidən başlamaq və işğal etdiyi əraziləri genişləndirmək istəyir. Düşünürəm ki, dövlətimizin keşiyində duran Azərbaycan Ordusu da bu təxribatlara cavab verməyə tam hazırdır. Cavabımız elə ağır olacaq ki, Ermənistan tərəfi bunu çətin unuda bilsin”.

Hərbi ekspert Ramil Məmmədli isə hesab edir ki, iqtisadi imkanlarını, daxili siyasi vəziyyətini analiz etdikdə birmənalı şəkildə Ermənistanın müharibə edəcək gücdə olmadığı üzə çıxır:

“Təbii ki, ermənilər adətləri üzrə təxribat xarakterli əməliyyatlar keçirə bilərlər. Əgər belə bir cəhd olarsa, əlbəttə ki, Azərbaycan Ordusu bunun qarşısını almağa və əks-hücumla Ermənistan ordusunu yerində oturtmağa qadirdir. İnanmıram ki, Ermənistanın hazırkı hərbi-siyasi rəhbərliyi 2016-cı ilin aprelində baş verənləri yenidən yaşamaq istəsinlər. Onların ordusunun şəxsi heyətinin sayını, texniki imkanlarını Azərbaycan Ordusu ilə müqayisə edəndə, işğalçı ölkənin yenidən müharibəyə başlamasının mümkün olmadığı aydın olur”.

Ramil Məmmədli

R.Məmmədlinin fikrincə, müharibəni başlayan ölkənin maliyyə imkanları güclü olmalıdır: “Bununla yanaşı, daxili siyasi sabitliyi olmalıdır. Ermənistanda isə nə iqtisadiyyat güclüdür, nə də daxili siyasi vəziyyətləri sabitdir. Sadə bir nümunə deyim: texniki təchizat vasitələri istisna olmaqla, müharibədə döyüşə göndərilən hər bir əsgərin üzərindəki silah-sursat və geyiminin məbləği 10-20 min ABŞ dolları arasında dəyişir. Ermənistanın şəxsi heyətini bu formada geyindirib hücuma göndərməyə gücü çatmaz”.

Qeyd edək ki, Gürcüstan mətbuatı Rusiyanın Ermənistana növbəti dəfə külli miqdarda silah-sursat göndərdiyini yazıb. Belə ki, hərbi mənbələr son günlər Rusiyanın mülki hava xəttlərindən istifadə edərək Ermənistana silahlar, həmçinin “Qrad” reaktiv-yaylım atəşi sistemləri çatdırdığını bildirir.

Mənbə silahların Ermənistana İran hava məkanından istifadə edərək gizlin çatdırıldığını bildirib. report

ŞƏRH YAZ
0

Azərbaycan Ordusunda islahatlar yeni müstəviyə keçib — Ekspertlər

Azərbaycan Ordusunda islahatlar yeni müstəviyə keçib
15:11
17.05.2020
2857
Analitika
A
“Ordunun modernləşdirilməsi ən vacib məsələlərdəndir, bu gün ordumuza ən müasir silahlar alınıb”.

"Ölkə.Az" bildirir ki, bunu “Report”a açıqlamasında orduda aparılan islahatları şərh edərkən Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin üzvü Aqil Abbas deyib.

O bildirib ki, əvvəllər orduda vəziyyət acınacaqlı idi. Deputat tez-tez hərbi hissələrə baş çəkdiyini və son illərdə ordunun maddi-texniki bazasının gücləndirildiyinin şahidi olduğunu söyləyib.

A.Abbas qeyd edib ki, son illərdə xeyli sayda yeni hərbi hissələr tikilərək istifadəyə verilib: “Əsgərlərə ən yüksək səviyyədə kalorisi olan yeməklər verilir. Əvvəllər əsgərlər paltarlarını yuyurdular, yemək bişirirdilər, indi bunu mülki insanlar edir. Əsgərin işi ancaq vətəni müdafiə etməkdir. Daha hərbi maşınları 18-19 yaşlı əsgərlər sürmür, əvvəllər buna görə tez-tez qəzalar olurdu. İndi isə hərbi maşınları idarə etməyə mülki insanlar cəlb olunub deyə, qəzaların sayı da azalıb. Azərbaycan Ordusunda böyük islahatlar aparılıb. Təbii ki, müəyyən problemlər ola bilər, heç bir ölkənin ordusu bundan uzaq deyil”.

Azərbaycan Ordusunun mayın 18-dən 22-dək keçiriləcək genişmiqyaslı əməliyyat-taktiki təlimlərindən danışan deputat bunu şəxsi heyətin döyüş qabiliyyətinin artırılması kimi qiymətləndirib.

“Bütün təlimlər döyüş qabiliyyətini artırmağa hesablanıb. Təlimlər həm də əsgərin, gizirin, müddətdən artıq xidmət edən hərbi qulluqçuların, zabit heyətinin döyüş ruhunu artıraraq onları daha da səriştəli edir. Praktiki məşqlərdə bütün nöqsanlar, çatışmazlıqlar aşkarlanaraq aradan qaldırılır. Ordumuza alınan yeni hərbi texnikaların, silah-sursatın, döyüş vasitələrinin istismarı yoxlanılır və şəxsi heyətə daha mükəmməl öyrədilir. 

Təlim ordunu döyüşə hazırlamaq deməkdir. Azərbaycan Ordusu mütəmadi genişmiqyaslı təlimlər keçirir. Bu da döyüş taktikasını, döyüş ruhunu, ümumiyyətlə döyüş qabiliyyətini artırmaq üçün ən önəmli məsələdir”, - A.Abbas vurğulayıb.

Hərbi ekspert Ramil Məmmədli isə Azərbaycan Ordusunda islahatlarla bağlı köklü dəyişikliklərin 2005-ci ildən başlandığını, lakin 2013-2014-cü illərdən bu dəyişikliklərin başqa bir müstəviyə keçdiyini deyib.

O bildirib ki, bu dəyişikliklərin əsasında əsgər-zabit münasibətləri ilə bağlı yeniliklər dayanır: “2014-cü ilə kimi mətbuatda və cəmiyyətdə əsgər-zabit münasibətlərində bir çox narahatlıq və nizamnamədən kənar hadisələrin olmasına dair xəbərlər yer alırdısa, bu gün övladını hərbi xidmətə göndərən Azərbaycan vətəndaşı rahatdır. O bilir ki, oğlunun komandiri – zabiti ona öz övladı, qardaşı, dostu kimi yanaşacaq. Bu, birinci və vacib məsələdir. İslahatlarla bağlı növbəti məsələ maddi-texniki bazanın gücləndirilməsi ilə bağlıdır. 

Burada əsas yeri əsgərlərin yataqxanaların (kazarma) müasirləşdirilməsi, hərbi hissələrdə müasir tələblərə cavab verən işlərin görülməsi, zabit, gizir və müddətdən artıq xidmət edən hərbi qulluqcuların sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması idi. Əvvəlcə onların maaşlarının artırılması məsələsi təmin olundu. Eyni zamanda onların mənzillərlə təminat məsələsi həll edildi. Bu gün də bu proses mərhələli formada davam edir. Xidmət müddətinə uyğun olaraq zabitlər və gizirlər evlərlə, torpaq sahələri ilə təmin olunurlar”.

Silah və hərbi texnika parklarının yenilənməsini islahatların davamı kimi qiymətləndirən hərbi ekspert bu sahədə köklü dəyişikliklərin olduğunu bildirib: “Hava hücumundan müdafiə sistemi yenidən quruldu, Hərbi Hava Qüvvələrinin texniki imkanlarının gücləndirilməsi üçün müasir təyyarələrin alınmasına başlanıldı. Bu proseslə Qərbin modern texnologiyalarının mənimsənilməsinə start verildi. Bu, bir neçə günə həll olan məsələ deyil, buna görə də islahatlar davamlı şəkildə aparılır. 

Quru Qoşunlarda Azərbaycan Ordusunun istifadəsində olan texnikalar yeniləndi, çoxlu sayda zirehli maşınlar alındı, artilleriya qurğuları, atıcı silahların yeniləşməsi prosesinə başlanıldı. Bununla yanaşı Azərbaycan Ordusunda təlimlərinin sayının artdığının şahidi olduq.

İslahatlara kadr dəyişiklikləri məsələsini də aid etmək olar. Uzun illər Müdafiə Nazirliyinin rəhbər strukturlarında vəzifə tutan şəxslər işdən uzaqlaşdırıldı. Onların yerinə daha gənc və perspektivli zabitlər gətirildi”. 

Ekspertin sözlərinə görə, təəssüf ki, bəzi şəxslər düşünmədən ordu ilə bağlı bəzi şayiələr yayırlar: "Bu da daim internet pusqusunda duran düşmənin işinə yarayır. Fəaliyyəti nə zamansa hərb ilə bağlı olan şəxslərin isə ordu ilə bağlı hər hansı neqativ açıqlamaları hərbçilər arasında ruh düşkünlüyü yarada bilər. Bu səbəbdən həm xidmət keçən, həm ehtiyatda olan hərbçilər öz bəyanat və açıqlamalarında maksimum diqqətli olmalıdırlar və gördüyü istənilən neqativ halla bağlı dövlətin müvafiq qurumlarına müraciət etməlidirlər". 

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA