"İqlim dəyişkənliyi sonrakı illərdə də davam edəcəksə..." — EKSPERT

06:14
10.08.2019
8966
Analitika
A
Dünyada gedən qlobal iqlim dəyişmələrinin əlamətlərini bu il daha aydın müşahidə edirik. İlin aqrometeroloji analizi deməyə əsas verir ki, qış fəslində baş vermiş quraqlıq, fəsilə xarakterik olmayan isti hava kütlələrinin axını ilkin yazda öz yerini kəskin qeyri-sabitliyə vermiş, yaz fəsli kəskin temperatur dəyişmələri, dolu, yağıntıların baş verməsi ilə müşayət olunmuşdu. Aramsız yağışlar nəticəsində ilkin yazda ərik, gilas, alça kimi tez çiçəkləyən ağaclarda tozlanma prosesi tam başa çatmamış, ağacların potensial məhsuldarlığı aşağı düşmüşdü. Son üç gündə havaların kəskin dəyişməsi də yay fəslinə xarakterik deyil, bu cür qeyri-sabit hava şəraiti nadir hadisə kimi qiymətləndirilə bilər.

"Ölkə.Az" bildirir ki, bunu azərtac-a açıqlamasında kənd təsərrüfatı mütəxəssisi Nicat Nəsirli deyib.

Onun sözlərinə görə, illər üzrə meteroloji təhlillər göstərir ki, qışda temperatur ampilitudlarının yüksək, yayda isə aşağı düşməsi iqlim amilləri ilə birbaşa əlaqəli olan kənd təsərrüfatı bitkiləri üçün müxtəlif risk və stres amilləri yaradır. Belə görünür ki, illər üzrə bitkilər üçün stres faktorları daha da güclənməkdədir.

Son günlər baş verən yağıntılar meyvəçilik üzrə ən mənfi təsirlərini üzüm bağlarına göstərə bilər. Üzümçülük, xəstəlik və zərərvericilərə sirayətlənmə baxımından meyvəçilikdə ən zəif bitki sayıla bilər. Temperaturun qəflətən aşağı düşməsi üzüm tinglərində su və metobolizm balansını pozur, məhsulun keyfiyyət göstəricilərinə - şəkərlilik və turşululuğuna mənfi təsir göstərir. Yağıntıların baş verməsi üzümçülükdə təhlükəli xəstəlik olan "boz çürümə" xəstəliyinin yayılmasına münbit şərait yaradır. Suvarılmayan sahələrdə, dəmyə əkinlərində yağış yağması nəticəsində gilələrdə partlama əmələ gəlir və nəticədə məhsulun əmtəə görünüşü korlanır, fermerə iqtisadi ziyan dəyir.

Nicat Nəsirli deyib: "Bu cür qeyri-sabit iqlim amillərinin baş verməsi meyvədə yetişmə dinamikasının pozulması ilə müşayət olunur. İyul-avqust-sentyabr ayları meyvədə şəkər toplama, vegetasiyanın başa çatması dövrü olduğu üçün temperatur sabit olmalı, gecə-gündüz temperaturu arasında ampilitut normal həddə tərəddüd etməlidir. Gündüzlər kəskin isti, axşamlar isə soyuq olması, o cümlədən gündüzlə gecə temperaturu arasında fərqin az olması yetişməyə mənfi təsir göstərir. Bu cür hallar daha çox üzüm, əncir, nar meyvələrinə aiddir. Nəticədə adıçəkilən meyvələr öz bioloji xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq vaxtında yetişməyəcək, bağlarda kütləvi gecyetişmə prosesi müşayət olunacaq".

Yay aylarında yağıntıların düşməsi alma, armud kimi meyvələrin xarici səthində kiçik zədələnmələr əmələ gətirir ki, bu zədələr sonradan havaların qızması nəticəsində çürüntü bölgəsi əmələ gəlir və məhsulun böyük hissəsi bağdaca itirilir. Bu barədə danışan ekspert bildirib ki, yalnız düzgün aqrotexniki qulluq göstərilmiş, zərərverici və ziyanvericilərə qarşı sistemli mübarizə aparılmış bağlarda bu zədələr fəsada yol açmır, ağacın qüvvətli immuniteti sayəsində zədələr qısa vaxtda aradan qalxır. Tədbirlər aparılmayıbsa, bağ xəstəliyə sirayətlənibsə, yağışların əmələ gətirdiyi zədələr irihəcmli itkilərə aparıb çıxarır.

Həmsöhbətimiz qeyd edib ki, meyvəçiliklə məşğul olan fermerlər yay aylarında düşən yağıntılardan sonra sahələrdə aktivləşən "qırmızı gənə"nin hərəkətini və göbələk xəstəliklərini nəzarətdə saxlamalı, on gündən bir bağlarda kimyəvi mübarizə tədbirləri həyata keçirməlidirlər.

Qeyri-sabit hava şəraitində tərəvəzçilik istiqaməti üzrə əsas diqqət açıq sahədə əkilmiş pomidor şitillərinə yönəlməlidir. Pomidorun "avqust-sentyabr xəstəliyi" adlandırılan fitovtora nəm havaların, axşamlar soyuq, gündüzlər isə kəskin istilərin təsiri ilə sahəni bürüyür, nəticədə barın yuxarı hissəsində qaralma əmələ gəlir və çürümənın əhatə dairəsi genişlənərək məhsulun zay olmasına gətirib çıxarır. Torpaq adamları məhz bu iki ayda pomidor sahələrini fitovtoranın mənfi təsirlərindən qorumalıdırlar.

Əkinçilikdə - mövsümi becərmə işləri gedən qarğıdalı, şəkər çugunduru sahələrində güclü küləklə müşayiət olunan qeyri-sabit hava şəraiti bar orqanlarının zədələnməsinə, tam qırılmasına gətirib çıxarır ki, bu da sahədən əldə olunan məhsuldarlığı aşağı salır.

Onun sözlərinə görə, son becərmə işləri gedən pambıqçılığa yağıntılı havaların mənfi təsiri yoxdur. Qozalar hələki çiçəkləmə dövrünü başa çatdırmadığı üçün nəm havalar lifin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilməz. Yalnız normativlərə uyğun əkilməyən, sıx səpilmiş sahələrdə nəmlik nəticəsində göbələk xəstəliyi formalaşa bilər ki, bunu da seyrəltmə aparmaqla aradan qaldırmaq lazımdır.

Heyvandarlıq yeganə sahədir ki, belə havalar iri və xırdabuynuzlu heyvanlarda, eyni zamanda, quşçuluqda idealdır. Bu barədə də məlumat verən Nicat Nəsirli bildirib ki, heyvanlarda bədən temperaturunun aşağı düşməsi nəticəsində yemin həzmə gediciliyi artır, daha iştahla yeyir və özünü bir növ komfort hiss edir. Heyvandarlığın ən həssas sahəsi olan arıçılıq üçün də avqust yağıntılarının mənfi təsiri yoxdur. Əksinə, balvermə dövrü başa çatdığı üçün arıların qüvvəli yem bazasına ehtiyacı var, yağışlar nəticəsində təbiət canlanır, bitkilərdə erkən inkişaf baş verdiyi üçün arılar üçün nektarin bazası güclənir.

"İqlim qeyri-sabitliyi bundan sonrakı illərdə də davam edəcəksə, pereventiv tədbirlərin həyata keçirilməsi vacibdir. İstehsalçılar əkin materiallarının keyfiyyət göstəricilərinə diqqət yetirməlidirlər. Təsadüfi əldə olunmuş, sort və bioloji xüsusiyyətləri təsdiqlənməmiş toxum və tinglər əkinlərdə tətbiq edilməməlidir. Əkinçilikdə yerli iqlimə uyğnlaşmış, stres amillərinə (quraqlıq, soyuq, xəstəlik və s.) dözümlü toxum və tinglərdən istifadə olunmalıdır. Bununla bərabər, bitki mühafizə tədbirlərinin texnoloji xəritəyə uyğun həyata keçirilməsi ilə potensial məhsuldarlıq qorunmalıdır", - deyə ekspert əlavə edib.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Özünü oyundankənar vəziyyətə salanlar — Mürtəza Bünyadlı

Özünü oyundankənar vəziyyətə salanlar
14:10
09.12.2019
938
Analitika
A
Fevralın 9-da keçiriləcək növbədənkənar parlament seçkilərinə start verilməsi ilə ölkənin ictimai-siyasi həyatında bir canlanma müşahidə olunmaqdadır. Artıq seçkidə iştirak etmək istəyən siyasi qüvvələr, birliklər və müstəqil şəxslər seçkiyə hazırlaşır. Hətta bir çoxları namizədliklərini irəli sürməklə bağlı Dairə Seçki Komissiyalarına müraciət ediblər. Bəzi siyasi partiyalar isə partiya olaraq qatılmaq niyyətində olduğundan bu günlərdə Mərkəzi Seçki Komissiyasına müraciət edəcəklər və işlərini bu istiqamətdə qurub hazırlıqlarını görürlər. Ancaq ənənəvi müxalifətin radikal qanadı olan AXCP və Milli Şura seçkilərdə iştiraka tərəddüd edir. Özünü Azərbaycanın aparıcı və ya “ana müxalifəti” hesab edən bu kəsimi daha çox boykota köklənib.

Baxmayaraq ki, siyasi partiyanın əsas  məramı seçkilərdə iştirak etməklə öz siyasi iddiasını  təmin etməkdən ibarətdir. Demokratik, sivil  mübarizə yolu ilə hakimiyyətə gəlişini və yaxud da qanunverici orqanda uğur əldə etməyin yeganə yolu seçkidən keçir. Qeyri-demokratik və qeyri-sivil metodlar, inqilablar isə qəbuledilməzdir. Biz son iki onillikdə qeyri-sivil, qeyri-demokratik və yaxudda rəngli inqilablar adı altında ölkələrdə baş verən hakimiyyət dəyişikliklərinin xalqlara və dövlətlərə  necə baha başa gəldiyinin şahidi olmaqdayıq. Görürük ki, həmin ölkələrdə xaos, böhranlar dava hələ də davam etməkdədir. Odur ki, hakimiyyətə gəlməyin yeganə yolu seçkidir. Bunun üçün də yetərli siyasi gücə malik olmalısan. 

 AXCP və Milli Şura seçkinin guya demokratik olmayacağını bəhanə edib, daha çox boykot taktikasına meyllənməsinin bir adı var - uğursuzluğunu bu taktika ilə ört-basdır etmək. Ancaq ilk olaraq onu  qeyd etmək lazımdır ki, hansısa siyasi qüvvə özünü ölkənin aparıcı  qüvvəsi hesab edirsə, deməli, həmin qüvvənin ictimai-siyasi proseslərə yetərincə təsiretmə  imkanına malik olmalıdır. Lakin bu gün Azərbaycanda uzun illərdir ki, real ictimai-siyasi proseslərə təsir gücünə malik  yeganə siyasi qüvvə varsa, o da hakim Yeni Azərbaycan Partiyasıdır.  Azərbaycan müxalifəti uzun illərdir ki, ölkədəki ictimai-siyasi proseslərə təsir imkan və mexanizmlərini itiriblər. Bunun da əsas səbəbi müxalifət düşərgəsinin düzgün taktika seçib mübarizə apara bilməməsidir. Müxalifətin  son 20 ildən artıq müddətdə yürütdüyü səhv  taktika nəticəsində hər zaman uğursuzluğa düçar olub. Biz bu gün də bu taktikanı müşahidə etməliyik. Amma müxalifətin seçkini boykot etməsi onun iflası, gücüzlüyü, uğrusuzluğunu bu başdan boynuna almaq deməkdir.
Ümumiyyətlə, bir məsələni xatırlamaq yerinə düşər ki, Azərbaycanda boykot taktikası mümkün deyil, Bunun üçün  nə siyasi, nə də ki, hüquqi mexanizmlər mövcud deyil. Boykot taktikası o zaman  effektiv ola bilər ki, seçki qanunvericiliyinə görə, seçkidə seçicinin 50 faizindən çox və ya hansısa digər konkret seçici iştirakını göstərən rəqəm göstərilsin.  Azərbaycanın mövcud seçki qanunvericiliyinə əsasən  belə bir tələb yoxdur. Yəni seçkinin baş tutması üçün  neçə faiz seçicinin iştirakı nəzərdə tutulmur. Seçki qanunvericiliyinə görə, seçkidə iştirak  edib daha çox səs toplayan şəxs deputat seçilir. Sadəcə, əgər seçkidə iki namizəd eyni səs toplayıbsa, o zaman DSK  2 həftə ərzində təkrar seçki keçirir və  təkrar seçkidə daha çox səs toplayan şəxs deputat olur. Yəni, qanunvericilik və hüquqi cəhətdən seçkinin boykot edilməsi qeyri-mümkündür.
İkinci variant kimi siyasi gücdən istifadə edib, seçkini boykot etməyə gəlincə bu  proses də elə asan deyil. Əgər müxalifətin belə gücü varsa,  elə seçkidə iştirak edəb uğur əldə etməsi, boykotdan daha asandır. Çünki boykot mexanizmi daha çox  insan və digər resurlar tələb edir. Müxalifətin isə belə bir gücü olmadığından, aktiv boykot taktikasını da qeyri- mümkün edir.
Aktiv boykotu mümkünsüz edən ikinci əsas digər amil isə Azərbaycanda parlament seçkisinin proporsional seçki sistemi ilə deyil, mojaritar sistem əsasında keçirilməsidir. Çünki bu sistemdə siyasi partiyalar iştirak etsə də, daha çox fərdi iştiraka üstünlük verilir. Belə olan halda seçkini boykot edən partiyanın təmsilçisi təmsil etdiyi təşkilatın qərarına uymayaraq   seçkidə iştirakda qərarlı ola bilər. Bu da  yuxarıda  qeyd etdiyimiz kimi boykot taktikasını imkansız edir.
Burada passiv boykotdan söhbət gedə bilər ki, bu da ancaq siyasi qüvvənin uğur qazana bilməyəcəyini əvvəlcədən bildiyindən bir bəhanə ilə belə taktikaya üstünlük verir. AXCP seçkini boykot taktikasını seçərsə, bu həmin qüvvənin seçkidə məğlubiyyətini, iflasını hansıa formada sığortalaması deməkdir. Hətta passiv boykot belə effekt verə bilməyəcək. Çünki əksər müxalifət qüvvələrinin iştirak etdiyi seçkini passiv boykot etmək heç bir nəticə vermir. Bu əksinə boykot taktikası seçən qüvvənin iflasının sürtələndirilməsinə və oyundankənar vəziyyətə düşməsinə gətirib çıxarır. Belə demək mümkünsə, hansı siyasi qüvvə özünü bu seçkidən kənarda qoyacaqsa, nəticə etibarə ilə ən çox itirən və uduzan da həmin partiya olacaq.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Amerikadan ermənilərə “soyuq duş” - "Erməni soyqırımı"na Senatda niyə veto qoyuldu? — TARİXÇİ PROFESSORUN TƏHLİLİ

Amerikadan ermənilərə “soyuq duş” -
17:03
06.12.2019
1178
Analitika
A
ABŞ Senatında “erməni soyqırımı” qanununa 3 dəfə veto qoyulub. Mətbuatın yazdığına görə bu dəfə respublikaçı senator Kevin Kramer “erməni soyqırımını” tanınması qərarının səsverməsini veto edib. Bundan əvvəl senatorlar Lendsi Qrem və Devid Perdue “soyqırımı” qərarını veto edib. Türkiyənin ABŞ-la münasibətinin pisləşməsindən sevinən erməni lobbisinin növbəti dəfə Vaşinqtonda qondarma soyqırımı rəsmiləşdirməyə çalışması cəhdi uğursuzluğa düçar olub. Bu, onu göstərir ki, praqmatik siyasət lobbi gücünü üstələyib.

Məsələ ilə bağlı “Ölkə.Az” açıqlama verən tarixçi professor Fəzail İbrahimli deyib ki, hələ ötən əsrin 20-ci illərində İtaliyanın baş naziri Francesko Nikkonun belə fikir var. “Avropa ölkələri nə zaman Türkiyədən nəsə qoparmaq və yaxud nəyisə vermək istəməyəndə,  uydurma erməni soyqırımı yada düşür. Bax, bu gün də həmin düşüncə tərzi ABŞ-da hökm sürməkdədir. “Soyqırım” məsələsi necə oldu ki, yada düşdü. Təbii ki, ABŞ-ın Türkiyənin küncə sıxıb, istədiyini ona diqtə etdirmək üçün bu addımı atıldı. ABŞ-ın bu məsələdə sərgilədiyi mövqeyin tarixinə nəzər salsaq, o zaman bunun kökünün 1918-ci ilə gedib çıxdığını görərik. Hələ 1920-ci ildə ABŞ prezidenti Vilson erməni “soyqırım”ı ilə bağlı siyasi qərar vermək istəyir, ancaq əlində əsas olmur. Amerika Prezidenti Vilsonun rəhbərliyi ilə Türkiyəni dünya ictimaiyyətinin nəzərindən salmaq,  rüsvay etmək və ermənilərin çirkin  istəyini reallaşdırıb özlərinin siyasi qərarlarını gerçəkləşdirmək üçün bir missiya təşkil edərək Anadoluya göndərdilər. General Harvordun rəhbərliyi altında fəaliyyətə başlayan missiya Harvord missiyası kimi tarixə daxil olub. Missiyanın tərkibində digər komissiya üzvləri də var idi. Artur Saferlan, Naylon və digərləri. İstədikləri nəticəni əldə edə bilmək üçün qəbirdən ölən insanları çıxararaq yoxlayan missiya üzvləri istədikləri nəticə ilə qarşılaşa bilmirlər.  Bu, onların siyasi istəklərini ödəmədi və  məlum  oldu ki, ölənlər ermənilər deyil, əksinə, ermənilərin öldürdükləri türklərdir. Ona görə də Harvord Missiyasının verdiyi qərar heç bir sübut olmadığı üçün tarixin arxivinə atıldı. 

ABŞ arxivi araşdırılarsa  və o zaman Harvord misisiyasının sənədləri üzə çıxsa, ermənilər peşmançılıqla üzləşərlər.  Təəssüf ki, sənədlər məxfi sənədlər kimi gizlədilir. Bax, məsələ o zamandan gündəmdədir. Türkiyəni əzmək”- deyə F.İbrahimli deyib.

Son hadisəyə gəldikdə isə F.İbrahimli deyib ki, bu da son illərdə Türkiyənin müstəqil siyasət yürütməsi, Rusiya ilə yaxınlaşması, ondan ən müasir silahlar alması, Suriya məsələsində fərqli və düzgün mövqe nümayiş etdirməsi ilə bağlıdır. “Ona görə də ABŞ Türkiyəni  yenə də “erməni soyqırımı” kartından istifadə edib geri otuzdurmaq istədi, ancaq istəyinə nail ola bilmədi. Gördülər ki, Türkiyəni qorxutmaqla nəyəsə nail olmaq mümkün deyil. Nəticədə bu iddiadan vaz keçmək zorunda qaldılar. Əksinə gördülər ki, bu yolla Türkiyəni özlərindən daha çox uzaqlaşdırırlar.  Türkiyənin uzaqlaşamsı isə  NATO-nun cənub-şərq cinahında ciddi problemlərə yol aça bilər. Bütün hallarda Türkiyə NATO üzvü olduğundan, onun incitmək, küsdürmək olmaz. Odur ki, ABŞ məcburiyyət qarşısında qalıb Konqresdə “erməni soyqırımı” ilə bağlı qəbul etdiyi qərara Senatda veto qoydurdu. Bununla da “erməni qoyqırımı” bir sabun köpüyü effektini verdi”- F.İbrahimli qeyd edib.

Professor onu da bildirib ki, bu məsələdə Azərbaycan hər zaman Türkiyənin yanında olub və bundan sonra da olacaq: “Azərbaycan və Türkiyə hər zaman bir birlərinin yanında olub və olacaqlar. Yadınızdadırsa, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Ərdoğan olmayan tədbirdə Türkiyə ünvanına səsləndirilən fikrə reaksiya verərək demişdi ki, Türkiyə burada yoxdursa da,  mən burdayam. Türkiyə də hər zaman Azərbaycanın yanında olub və müdafiə edib. Türkiyə bütün platformalarda Qarabağ məsələsində Azərbaycanı dəstəkləyir. Bax ,bu, iki ölkə arasındakı münasibətlərin düsturudur. Türkiyəyə qarşı atılan bütün addımlar bizə qarşıdır, bizə qarşı olan münasibət də Türkiyiyə  qarşıdır.  Hesab edirəm  ki, bu birlik  məğlubedilməzdir və haqq-ədalət sonda qələbə çalacaq”.

Mürtəza
Ölkə.Az

 

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA