Məcburi köçkün məsələsi ölkənin çiyinindəki ən ağrılı problemlərdəndir — Orxan Fikrətoğlunun “ZORXANA”sı

Məcburi köçkün məsələsi ölkənin çiyinindəki ən ağrılı problemlərdəndir
11:53
14.02.2017
44
Analitika
A
Tanınmış jurnalist Orxan Fikrətoğlunun “ZORXANA” layihəsini bu gündən sonra hər həftə Ölkə.Az saytında oxuya bilərsiniz.

Orxan FİKRƏTOĞLU


PREZİDENT TRAMPA QARŞI AKSİYALARIN NƏTİCƏSİ OLACAQMI?

Bu zamana kimi Amerikanı daha çox “Amerika arzusu” arealında düşünürdük. Tramp Amerika gerçəkliyidir. Üç əsr ərzində formalaşmış Amerika insanının bu gün həqiqətən Trampa ehtiyacı yaranmışdı. Çünki ABŞ maliyyəsini, iqtisadi-siyasi maraqlarını ölkə xaricinə çıxarmış Obama administrasiyası və ondan öncəki illərdə ABŞ-ı idarə edən hakim elita artıq xalqını deyil, dünyanı düşünürdü. Bu tip olaylar zaman-zaman təkrarlanır. Haradasa hansısa hakim elita ölkə daxilini yaddan çıxırıb, dünyaya ağalıq etmək iddiasına düşür. ABŞ-ın xaotik demokratiya təpkisi erası artıq bitdi. İqtisadi eksransiya yolu ilə hər hansı bir ölkə dünyada öz iqtisadiyyatını qura bilməz. Amerika xalqının siyasi maraqları dəyişib. Bu ölkə dünyanın 1 nömrəli iqtisadiyyatına malikdir. Tramp kimi insanın bu dövlətin başında durması birmənalı şəkildə bütün dünyada dəyişikliklərə səbəb olacaq. Buna Azərbaycan da hazır olmalıdır. Tramp Asiya iqtisadi zonasında Çini yox, Yaponiyanı dəstəkləyəcək, bu ölkəni ön plana çıxaracaq. Bu isə Çin ilə ABŞ arasında iqtisadi savaşların başlamasına səbəb olacaq. Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar da olacaq. Avropa ittifaqının da Tramp dönəmi asan olmayacaq.

ABŞ SURİYA SINDƏ HANSI VQEDƏ OLACAQ?

Əgər Tramp hakimiyyətdə qalsa, İranda siyasi dəyişikliklər olacaq. Bu sifariş Trampı hakimiyyətə gətirənlərin siyasi sifarişidir. Suriya qarşıdurmasının əsas oyunçularından biri İrandır. Əsədi hakimiyyətdə elə İran saxlayır. İranın Trampla siyasi və iqtisadi zəmində toqquşması təbii ki, Suriyada baş verən prosesləri də sürətləndirəcək. Bu savaşdan Türkiyə və Rusiyanın qalib ayrılacağını da deyə bilmərik. Türkiyənin dünya gücləri ilə bir zamanlar bağladığı yüz illik müqavilə bitir. Ərdoğan referendumdan uğurla çıxa bilsə, Türkiyə real güc olaraq Suriyada öz maraqlarını ortaya qoyacaq. Təbii ki, bunu nə ABŞ, nə Rusiya, nə də İran istəmir.

RUSİYA-RKİQARŞIDURMASI ZLƏRMİ?

Suriya zəminində Rusiya və Türkiyə arasında qarşıdurma da ola bilər. Hal-hazırda yaxındırlar, müttəfiq rolundadırlar. Nə zamansa bir-birilərinin ayaqlarına bassalar, maraqlarına toxunsalar, bu da olacaq. Türkiyə dünyanı idarə etmək istəyənlərə bir nömrəli başağrısıdır.

TRAMPIN QƏRARLARI AZƏRBAYCANA HANSI FORMADA TƏSİRİNİ GÖSTƏRƏCƏK?

Azərbaycanda bütün sahələrdə peşəkarlara ehtiyac duyulur. Dünya siyasətində olanları izləyib ondan nəticə çıxartmağı bacarmaq azdır, qabaqcadan nələrin ola biləcəyini düşünə bilən analitiklər lazımdır. Təəssüf ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı da bütün dünyanın yaşadığını yaşayır. Dollar problemi bizdə də var. Azərbaycan aqrar ölkə potensialına malik olsa da ərzağı hələ də xaricdən alır. Bunlar da dollarla alınır və iqtisadiyyatımıza təsir edir. Bu fikri illərdir deyirəm ki, kənd təsərrüfatı dirçəlməlidir, aqrar siyasət əməldə tənzimlənməlidir, kəndli real kəndə qayıtmalıdır.  

İQTİSADİ VƏZİYYƏT NƏ YERDƏDİR?

Hər bir ölkə öz iqtisadi potensialını bilməlidir. Prespektiv layihələr düşünüb onları real olaraq icra etməlidir ki, gələcəkdə iqtisadi eksransiyalara məruz qalmasın. Bizi neft amili tənbəl etdi. Bir də bankların səriştəsizliyi və asan pul qazanmaq tamahı. Azərbaycanda bank sektorunun nələr etdiyi göz önündədir. Bu tamahdan ən yüksək dairələr də, xalq da narahatdır. Amma sonda təəssüflər olsun ki, hesabı xalq ödəyir. Məmurlar, naşı bankirlər hansı musiqini, havanı özləri üçün sifariş verirlər versinlər, sonda bunun hesabını xalq ödəməli olur. Mən istəməzdim ki, xalq hansısa məmurun səhvindən hesab ödəsin. Dolların qalxıb-düşməsi isə zaman məsələsidir. Azərbaycan iqtisadiyyatı gücləndikcə manat da güclənəcək. Manatın əvvəlki vəziyyətə qayıdışı gec-tez bərqərar olmalıdır. Yeni iş yerlərinin açılışına da ehtiyac var. Xüsusən də maaşların artırılması aktuladır.

MƏCBURİ KÖÇKÜNLƏR NİYƏ NARAZIDIRLAR?

Bu müşkül  Azərbaycanın çiyinində olan ən ağrılı problemlərdən biridir. Artıq 25 ildir ki dediyiniz zümrəyə aid vətəndaşlar cəmiyyətdə oturuşmuş, formalaşmış və Azərbaycan iqtisadiyyatında, mənəviyyatında, siyasətində müəyyən izlər buraxmış vətəndaşlardır. Onları bizdən ayırmaq artıq düz deyil. Bu vəziyyət hamı kimi onlara da təsir edir. Kəndlinin zamanında kənd təsərrüfatı sahəsinə yönəldilməməsi bizim ən böyük səhvlərimizdən biridir. Bir vaxtlar Ermənistanı öz zəhmətləri ilə dolandıran əhali, təəssüflər olsun ki, Azərbaycanda kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmadı. Olsaydı bu gün biz öz məhsullarımızı yeyirdik.

ZİYALILAR XALQIN YANINDA NECƏ DURMALIDIR?

Ziyalı xalqına təmənnasız xidmət edəndir. Öz marağını deyil, dövlətinin və xalqının marağını düşünən, yeri gələndə olanları özünə ziyan olduqda belə üzə deyən insandır. Ziyalı dövlətin problemi olanda dövlətin, xalqın problemi olanda xalqın yanında olmalıdır. Qarabağda savaş  problemi qalxarsa, Orxan Fikrətoğlu bu prosesə qatılmazsa, özünə ziyalı deyə bilərmi? Mən ali məktəbdə illərdir dərs demişəm və övladım bu gün orta məktəbdə oxuyur. Ali və orta məktəb dərsliklərini oxuyan insan yazıldığı kimi anlasa, azərbaycanlı olmamalıdır. Bu gün ziyalı qədər cəmiyyətin adi dərsliyə belə ehtiyacı var. Jurnalistika bir institut olaraq Azərbaycanda təəsüf ki, formalaşmadı. Jurnalistlərin 90%-i bu gün peşəyə pul qazanmağa gəlib. Bunların içində hətta reketlik edənlər də var. Sən həyatında təmənnasız olan çoxmu ziyalı görmüsən? Mən çox az ziyalı görmüşəm. Onlar da artıq dünyasını dəyişiblər.

ALEKSANDR LAPŞİNİN EKSTRADİSİYASI NƏYİN GÖSTƏRİCİSİDİR?

Bizə qarşı cinayət törətmiş hər bir şəxs gec-tez öz cəzasını almalıdır. Ermənistan bilməlidirlər ki, Azərbaycan gec-tez  hüququ ərazilərini bərpa edəcək. Beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində bütün dünya anlamalıdır ki, Qarabağ Azərbaycan torpaqlarıdır. Onun blogger olmasına da şübhə edirəm. 3 ölkənin vətəndaşıdır, yəqin ki kəşfiyyatçıdır. Ona görədə  Lavrovun timsalına Rusiya narahatdır və deyir ki, bloggerimi özümə qaytarın. Lavrova qulaq asmaq siyasi özgürlüyümüzə təhdiddir. Onu mühakimə etmək lazımdır.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

ABŞ Türkiyəni Rusiyaya “qısqanır”

ABŞ Türkiyəni Rusiyaya “qısqanır”
21:37
17.11.2017
660
Analitika
A
ABŞ hərbi hava qüvvələri müşavirinin müavini Hydi Qrant Türkiyə ilə bağlı açıqlama verib.

“Ölkə.Az” xəbər verir ki, açıqlamaya əsasən, əgər Türkiyə Rusiyadan “S-400” raket hücumundan müdafiə sistemini alsa, NATO texnologiyalarıəldə etmə imkanı məhdudlaşdırılacaq. Qrant Türkiyəyə “S-400” sistemləri mövzusunda xəbərdarlıq edib: "Əgər Türkiyə “S-400” alsa, NATO texnologiyaları əldəetmə imkanı məhdudlaşdırılacaq. Növbəti mərhələdə isə Türkiyənin “F-35” tipli 5-ci nəsil bombardman təyyarələri əldə etmə və istifadə imkanlarına qarşı tədbirlər görülə bilər".

“S-400” müqaviləsinin Türkiyə ilə NATO arasındakı hərbi əməkdaşlığa ciddi təsir edəcəyini qeyd edən Haydi NATO strategiyasının “S-400”sistemlərilə əməkdaşlığa icazə vermədiyini vurğulayıb. Əgər Türkiyə "S-400"ləri alsa, ABŞ-ın necə davranacağını hələ müəyyənləşdirmədiyini deyən Qrant davam edib: "Əvvəlcə müqavilənin həyata keçirilib-keçirilməyəcəyinə, gələcəkdə bir yerdə necə işləyəcəyiməzə baxacağıq. Amma hazırda bu sistemlərlə əməkdaşlıq etməyəcəyimizi söyləyə bilərəm".

Yayılan xəbərlərlə bağlı Türkiyə və Rusiya mətbuatında müxtəlif şərhlər yazılır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ABŞ bu və ya digər addımlarla Türkiyəyə təzyiqlər edir ki, Rusiya ilə əlaqələrini genişləndirməsin. Azərbaycanlı siyasətçilər isə məsələyə birmənalı yanaşmırlar. Politoloq Elxan Şahinoğlu “Ölkə.Az”a açıqlamasında bildirib ki, əslində verilən bəyanatlar Türkiyəyə qarşı təhdid və təzyiqlər kimi qiymətləndirilməməlidir. Onun fikrincə, ABŞ Türkiyə kimi müttəfiqini itirəcəyindən ehtiyatlandığı üçün bu tip addımlar atır.

“ABŞ-dan Türkiyəyə elə güclü təzyiq olduğunu düşünmürəm. Çünki Türkiyə eyni tipli raketləri NATO-dan almaq istəyirdi. Onlar Türkiyəyə bu tipli silahları satmırdılar. Ona görə də, Türkiyə hökuməti havadan müdafiə raketlərini Rusiyadan almağa məcbur oldu. Bu səbəbdən də, hazırda Amerikanın tələbi məntiqli deyil. Türkiyə NATO-ya lazımdır. Ona görə də, Amerikada təzyiq yox, narahatlıq bildirirlər. Bütün hallarda Amerika Türkiyənin NATO-dan çıxmasının təşəbbüskarı olmayacaq”, - deyə E.Şahinoğlu bildirib.

Ekspertin fikrincə, NATO Türkiyəyə qarşı ikili münasibət bəsləyir: “Türkiyə Rusiya ilə hərbi əməkdaşlığı getdikcə artırmaq fikrindədir. NATO buna görə Türkiyəyə qarşı təzyiqləri artıra bilməz. Çünki Türkiyə NATO-ya lazımdır. Lakin onların Türkiyəyə ikili münasibəti var. NATO təlimlərində Norveçdə qoyulan stenddə düşmənlərin fotoları asılıb. Fotolar içində Mustafa Kamal Atatürkün və Ərdoğanın şəkli olub. Bu səbəbdən də, Ankara Norveçdə keçirilən NATO təlimlərindən 40 hərbçisini geri çağırıb. Türkiyə Qərblə əməkdaşlıqda böhran yaşayır. Amerika Suriya məsələsində radikal kürdlərə dəstək verir. Avropa Birliyi də üzvlüyə qəbul etmir. Ərdoğan hökuməti də məcbur olub alternativ istiqamətlərə yönəlir. Bu istiqamətlərdən biri də Rusiya ilə hərbi və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsidir”.

Ziya Səccad
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Putinlə Ərdoğan niyə tez-tez görüşür? — Prezidentlərin sirləri barədə POLİTOLOQ RƏYİ

Putinlə Ərdoğan niyə tez-tez görüşür?
22:27
16.11.2017
954
Analitika
A
Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğan 7-ci dəfə görüşəcək.

"Ölkə.Az" xəbər verir ki, bu barədə Rusiya mətbuatı məlumat yayıb. Verilən məlumata görə, Rusiyanın Soçi şəhərində İran, Türkiyə və Rusiya arasında üçtərəfli Suriya müzakirələri keçiriləcək. Türkiyəni görüşdə prezident Ərdoğan təmsil edəcək. Bu, Ərdoğanın Putinlə 6-cı görüşü olacaq. Prezidentlərin görüşü 22 noyabr tarixinə planlaşdırılıb. İranı isə görüşdə prezident Ruhani təmsil edəcək.

Qeyd edək ki, 2017-ci il ərzində Ərdoğan Putinlə 6 dəfə görüşüb. Onlar arasında bu ilin 11 ayı ərzində 13 dəfə telefon danışığı olub. Bu isə iki ölkə tarixində rekord sayılır. Dünya mətbuatında vurğulanır ki, iki ölkə rəhbəri bu ilin son aylarında daha sıx münasibətdə olublar. Dünya siyasətçiləri məsələyə müxtəlif aspektdən yanaşırlar. Azərbaycanlı mütəxəssislər də iki ölkə rəhbərinin tez-tez görüşməsinə birmənalı yanaşmırlar. Politoloq Adıgözəl Məmmədov “Ölkə.Az”a açıqlamasında bildirib ki, Putinlə Ərdoğanın tez-tez görüşü əslində bir neçə səbəbdən baş tutur.

“Birinci məsələ iki ölkə rəhbərinin arasında fikir ayrılıqlarını olmasıdır. Hələlik Putin Ərdoğanla ümumi rəyə gələ bilmir. İranın dövlət başçısının da artıq bu müzakirəyə qoşulması Rusiyanın mövqeyini gücləndirəcək. Burada Bəşər Əsəd rejiminin reanimasiyasında söhbət gedir. Faktiki olaraq İŞİD-in sonuna çıxılıb. Bundan sonra Suriyanın gələcək taleyi müzakirə olunur. Etiraf etmək lazımdır ki, Suriyada əsas söz sahib Rusiyadır. Düzdür Suriyada PKK və YPG kimi kürd qruplaşmaları ABŞ tərəfindən çıxış edirlər. Onları da, başqa regionda olduğu kimi neytrallaşdırmaq çox asandır. Putin də, bu səbəbdən ümumi razılaşmaya can atır. O, çalışır ki, Ərdoğan Bəşər Əsədlə kontakta girsin. Ola bilsin ki, Əsədi keçid dövrü üçün saxlayırlar. Sonradan ölkə rəhbərliyinə başqası gətirilə bilər. Lakin hazırda Suriyada əsas Rusiyaya bağlı rejimin taleyi müzakirə olunur”, - deyə A.Məmmədov bildirib.

Ziya Səccad
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA