“Məqsəd Türkiyəni zəiflətməkdir” — Kürd referendumunun gizlin məqamları

“Məqsəd Türkiyəni zəiflətməkdir”
21:47
25.09.2017
338
Analitika
A
Bu gün Şimali İraq Kürd Muxtariyyatının müstəqillik referendumu keçirilib.

"Bu referendum bir çox dövlətlərin suvernliyi üçün təhlükəlidir".

Bu barədə azərbaycanlı politoloq İlqar Altay “Ölkə.Az”a açıqlamasında bildirib. Onun sözlərinə görə, bu referendum Türkiyə, İran, İraq və Suriya üçün təhlükədir.

Referendum indiyə qədər niyə keçirilmirdi?

“Referendum kürd müstəqil dövlətinin yaradılması deməkdir. Bu da Türkiyə, İran, İraq və Suriya üçün təhlükədir. Bu referendumun İraqda keçirilməsinə şərait yarandı. Onlar da İraqın zəifləməsindən istifadə edərək bu addımı atdılar. Maraqlıdır ki, ruslar və Qərb dövlətləri kürdləri dəstəkləyirlər. Ruslar elə Sovet dövründən kürdləri dəstəkləyiblər. Təkcə Amerika buna qarşı idi. Çünki bu Türkiyə üçün zərərlidir. Bir NATO dövləti və yaxşı müttəfiq olaraq Türkiyəyə zərər dəyməsi ABŞ üçün xoş deyildi. Lakin son illər iki dövlət arasında yaranmış problemlər və müttəfiqlikdə soyumalar Amerik və Qərb ölkələri tərəfindən kürdlərə referendum keçirtmək üçün şərait yaradıldı”, - deyə politoloq bildirib.

Ruslar kürdlərə kömək etməyə həmişə hazırdılar.

İ.Altay deyir ki, Amerika nə qədər kürdlərə kömək etsə də, onlar daha çox Rusiyaya yaxındılar. Onun sözlərinə görə, Moskva tarixən kürdlərin arxasında dayanıb.

Azərbaycanın xalq və dövlət olaraq bu referenduma qarşı çıxması borcudur.

Siyasətçi əlavə edib ki, Azərbaycan dövləti gözlənilən kimi bu referenduma qarşı çıxıb: “Azərbaycan separatçılıqdan əziyyət çəkir. Əgər biz separatçılığı dəstəkləsək, yaxud buna yox deməsək, bizim üçün ayıb olar. Çünki 25 ildən çoxdur Qarabağ separatçıların əlindədir. Ona görə də, cənab prezident və hökumət nümayəndələri, eləcə də cəmiyyət İraq dövlətində kürdlərin separatçı formada dövlət qurmasına qarşıdır”. 

Şimali İraq Kürd Muxtariyyatının müstəqilliyini heç kim tanıyan deyil. 

İlqar Altayın fikrincə, kürdlər özləri üçün referendum keçiriblər: “Referendumdan sonra kürdlər öz sərhədlərini müəyyən edəcəklər. Onlar milli xüsusiyyələrini rüşeym halında saxlayacaqlar. Öz dövlətçilik sxemlərini yaradacaqlar. Gözləyəcəklər ki, münbit vəziyyət yaranan kimi dövlətlərini elan etsinlər”.

Hansı hallarda kürdlər dövlətlərini elan edə bilər?

İ. Altay deyir ki, iki halda kürdlər dövlətlərini elan edə bilərlər: “Birinci halda İraq dövləti buna rəsmi razılıq verməlidir. İkinci hal isə, fövqəladə vəziyyət yarandıqda, Təhlükəsizlik Şurası bu işə qoşulur. Onda da, gərək bu məsələyə bütün üzv dövlətlər yekdil olaraq razılıq versinlər. Məsələyə veto qoyan olmasın. Bir sözlə, bu referendum kürdlərin güclənməsinə imkan yaratdı. Yəni dövlətçiliyin rüşeymi yaradıldı. Regionda olan bəzi dövlətlərin buraxdığı səhv bu məsələdə mühüm rol oynadı. Bunun da gələcəkdə ağır nəticələri ola bilər”. 

Kürd dövlətinin yaradılmasına kimlər əngəl yarada bilər?

İlqar Altayın fikrincə, artıq bunun qarşısı alına bilməz: “Bura başqa dövlətlər girə bilməzlər. Ancaq İraq qoşunları məsələyə müdaxilə edə bilər. Hazırda İraq qoşunlarının gücü yoxdur ki, prosesə müdaxilə etsin. Böyük dövlətlərin qəbul etdiyi qərarla, artıq kürdlərin dövlətini yaratması üçün əsas zəmin hazırlanıb”.

Kürd dövlətinin yaranmasında ABŞ ilə Rusiyanın maraqları üst-üstə düşür.

Siyasətçi son olaraq bildirib ki, kürdlərin referendum keçirtməsində Abş və Rusiyanın öz maraqları var:

“Fikir versək görərik ki, bu məsələdə Amerika ilə Rusiyanın maraqları çarpışmır. Onlar heç bir-birilərini də bu məsələdə günahlandırmırlar. Çünki kürdlərin suverenliyi hazırda hər iki dövlətə sərf edir. Lap dərinə getsə, burada məqsəd Türkiyəni zəiflətməkdir”.

Ziya Səccad
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

"Sözün varsa, gəl üzümə de" — Araz Əlizadə Orduxan Teymurxanı debata çağırdı

12:35
17.02.2018
7801
Analitika
A
Aprelin 11-də keçiriləcək prezident seçkilərinə namizəd, Azərbaycan Sosial-Demokrat Partiyasının (ASDP) sədri, Milli Məclisin deputatı Araz Əlizadə Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən azərbaycanlı videobloger Orduxan Teymurxan və digərlərini canlı debata çağırıb.

A.Əlizadə “Ölkə.Az”a açıqlamasında Orduxan Teymurxan və digər videoblogerlərlə birbaşa və yaxud canlı debata çıxmağa hazır olduğunu bildirib. 

“Amma bir şərtim var ki, debat canlı olmalıdır. Daha sonradan mənim fikirlərim kəsiləcək və yaxud ixtisar olunacaqsa, buna razı olmaram. Mən birbaşa yayım olan debatda istənilən şəxslə görüşməyə hazıram. Yetər ki, bu canlı olsun!”,-deyə Araz Əlizadə bildirib.

Deputat qeyd edib ki, son günlər internet vasitəsilə özlərini “qəhrəman” hesab edən videoblogerlərin Azərbaycan əleyhinə qarayaxma kampaniyası aparması insanlarda ikrah hissi yaradır:

“Mən nə Orduxanı, nə də digərlərini tanımıram. Amma eşidirəm ki, onlar prezidentliyə namizəd olan şəxsləri təhqir etməyə çalışırlar. Bilirsiniz, mən köhnə Bakılıyam. Biz Bakılıların da bir adəti vardı. Cavan vaxtı küçədə futbol oynaya bilməyən uşaqları qapıya qoyurdular. Qapıda dayanan həmin uşaqlar topu buraxan zaman deyirdik ki, yerə yıxıl, adın çıxsın. Digər tərəfdən isə məhəllədə döyülən qorxaq uşaqlar küçənin o biri başına qaçıb söyüş söyürdülər. Hamı da onlara qorxaq kimi baxaraq, fikir vermirdi. İndi Avropada gizlənən bu uşaqlar da mənim haqqımda nə deyirsə, hər bir söyüşlərini onların ailə üzvlərinin ünvanına göndərirəm. Sosial şəbəkələrdə mənim haqqımda nə mənfi fikirlər yazılırsa, onlara bir cavabım var: Əgər kişisənsə, gəl, üzümə de! Çünki gedib xaricdən nə isə yazanda, ona cavab verilə bilmir. Ümumiyyətlə, bu adamlar mücərrəd və qorxaq insanlardır. Mən onlara necə cavab verim? Bir daha deyirəm ki, mən köhnə Bakılyam. Bizdə adət budur ki, kişi sözünü kişinin üzünə deyər. Əgər onlar türklər demişdən, erkək olsaydılar, sözü gəlib üzümə deyib layiqli cavablarını alardılar. İş yerim və yaşadığım ünvan hamıya məlumdur. Əgər sözləri varsa, buyurub gəlsinlər, üzümə desinlər. Yoxsa ki, qaçıb xarici ölkədən söyüş söymək kişilikdən uzaq hərəkətdir”. 

Zaur Əziz
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
1

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir — ANALİTİKA

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir
18:03
06.01.2018
3642
Analitika
A
Ötən ilin avqust ayında Rusiya prezidenti Vladimir Putin Kalininqradda ölkənin şimal-qərb nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı keçirilən müşavirədə Belarusun neft şirkətlərinin üzərinə yerli neft məhsullarını Rusiya limanlarından, xüsusilə Ust-Luqa və Sankt-Peterburq limanları vasitəsilə ixrac etmək öhdəliyinin qoyulmasını təklif edib.

"Ölkə.Az" "Reporta"-a istinadən xəbər verir ki,  V.Putin bununla bağlı bəyanatında təklfini belə izah edib:

"Belarusun neft emalı zavodlarında bizim neftimiz emal olunur (orada başqa ölkələrin nefti yoxdur və çətin ki, bundan sonra da olsun), bu səbəbdən bunu vahid çərçivə halına salmaq lazımdır. Bizim neftimiz bilavasitə öz infrastrukturumuza bağlı olmalıdır”.

Rusiya prezidentinin bəyanatına Baltikyanı ölkələr dərhal reaksiya verib. Litvanın baş naziri Saulyus Skvernyalis bildirib ki, Belarus neft məhsullarının Rusiya limanları və Rusiya dəmir yolları vasitəsilə ixracı Belarus üçün əlverişsiz və təhlükəlidir. S.Skvernyalis qeyd edib ki, Rusiya limanları qışda donur və bu iqlim şəraiti neft məhsullarının daşınması üçün təhlükəli və həssas məsələdir. Litva baş nazirinin fikrincə, şərq dövlətlərinin rəhbərləri tez-tez iqtisadi maraqları nəzərdə tutmayan siyasi qərarlar qəbul edirlər. O, Litva siyasətçilərini Belarus yüklərinin Litva dəmir yolları vasitəsilə Klaypeda limanına tədarükünün davam etdirilməsini təmin etməyə çağırıb.

Lakin baş nazirin çağırışı qəzet yazılarından kənara çıxmayıb. Artıq 2017-ci ilin sonunda Belarus neft tranzitinin istiqamətinin dəyişməsi prosesi başlayıb: Belarus neft məhsullarının ilk 72 min tonu Baltikyanı ölkələrdən deyil, Rusiya vasitəsilə ixrac olunub.

Ötən ilin 8 dekabrında "Belneftxim” konsernin sədri İqor Lyaşenko bildirib ki, Belarus və Rusiya əlverişli şəraitin yaranacağı təqdirdə, 2018-ci ildə Rusiya limanları vasitəsilə ixrac həcminin 1 milyon tona çatdırılmasını razılaşdırıb.

Bu iqdisadi baxımdan əsaslandırılmış qərardırmı?

Qərb analitiklərinin fikrincə, nəqlin istiqamətinin dəyişdirilməsi Belarus neft emalı zavodları üçün ziyanlı olacaq. Çünki Ust-Luqa, Primorsk və Rusiyanın Leninqrad vilayətinin digər limanları Belarus neft emalı zavodlarından ən azı 800 kilometr aralıda yerləşir. Bu isə Ventspils, Riqa və Klaypeda limanları ilə müqayisədə kifayət qədər uzaqdır. Bunun nəticəsi kimi, nəql qiymətləri Baltikyanı ölkələrdən fərqli olaraq dəfələrlə çoxdur. 2017-ci ilə qədər Belarus neft məhsullarının hər bir tonunun Baltikyanı ölkələr vasitəsilə ixracı 6-8 dollara başa gəlirdisə, Rusiya vasitəsilə bu rəqəm 12-18 dollar təşkil edib.

Lakin Rusiya tarif rejiminə elə dəyişikliklər etdi ki, Belarusa artıq yükləri Baltikyanı ölkələr vasitəsilə deyil, Rusiya limanlarından ixrac etmək sərfəli oldu. Əvvəl Rusiya Dəmir Yolları yükdaşıma tariflərinə 25% endirim tətbiq edirdisə, sonra bu rəqəm 50%-ə çatdırıldı, hazırda isə kompleks tariflər tətbiq olunur.

Belarusun neft məhsullarına tətbiq olunan güzəştli şərtlər yüklərin Baltikyanı ölkələrdən deyil, məhz Rusiya limanları vasitəsilə daşınmasını daha əlverişli edib.

Nəql üçün vaxt itkisi ilə bağlı Rusiya maliyyə eksperti İqor Yuşkov bildirib ki, əgər bu, yekun gəlirə təsir göstərmirsə, nəqlin müddəti əhəmiyyətli deyil: "Əsas məsələ aparılan bütün əməliyyatlardan sonra hesabda nə qədər pulun qalmasıdır. Əgər Rusiya marşrutundan istifadə zamanı Baltikyanı ölkələrlə müqayisədə vəsait daha çox qalırsa, təbii ki, məhz Rusiya limanları seçiləcək. Bunun hansı müddətə başa gəlməsi isə elə də əhəmiyyətli deyil.”

İqor Lyaşenko

Nəticə etibarilə 2018-ci ildə Rusiya vasitəsilə daşınan neft məhsullarının həcminin 12 dəfə artırılması planlaşdırılır, ekspertlərin hesablamalarına görə, beş il sonra Belarusun neft nəqlinin əsas hissəsi Baltikyanı ölkələrdən yan keçəcək.

Bu qərarın siyasi məqamları nədən ibarətdir?

Vladimir Putinin avqust bəyanatından sonra Belarus KİV-lərində Baltikyanı ölkələrin limanlarının loqistika baxımından müəyyən müstəvidə daha rəqabətədavamlı olacağı barədə qeydlər yer alıb. Rusiyalı ekspertlərin bu məsələyə münasibəti özünü çox ləngitməyib: Belarusun Rusiya neftini hansı şərtlərlə əldə etdiyi kimi, vacib bir məsələni də unutmaq olmaz.

"Xam neftin Belarusa tədarükü məsələsini tranzitin hansı limanlar vasitəsilə həyata keçirilməsi ilə tam şəkildə əlaqələndirmək mümkündür. Xatırladım ki, Belarusun xeyrinə misli görünməmiş qərar qəbul edilib: Bu 20 milyon ton neft ixrac etmək hüququ verməklə yanaşı, "rekreasiya fəaliyyətinə" daha 6 milyon ayırmasını təmin edir. Bu səbəbdən, belaruslar riyazi hesablamalar apararaq onlara nəyinsə sərf etmədiyini deyərkən onu da unutmalı deyillər ki, bu şərtlər əsasında Belarusa tədarük bizə də sərf etmir. Bununla belə, biz bunu edirik”, - deyə Rusiya Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun rəhbəri Konstantin Simonov bildirib.

Konstantin Simonov

Sonda qeyd edək ki, Baltikyanı ölkələrdə 2017-ci ildə daha da şiddətlənən Qərbə və NATO-ya meyilli əhval-ruhiyyə öz "bəhrəsini verdi". Litva və Latviya Rusiyanın iştirakı ilə həyata keçirilən bütün iri strateji layihələrdən məhrum oldular, Rusiya bazarlarına çıxışı və Rusiyadan olan nəql imkanlarını itirdilər. İndi isə Belarus vasitəsilə həyata keçirilən tədarük imkanları da əllərindən çıxmaqdadır.

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA