Neftlə birlikdə ucuzlaşan manat, çökən nəhəng Çin və bahalaşan dollar... — TƏHLİL

Neftlə birlikdə ucuzlaşan manat, çökən nəhəng Çin və bahalaşan dollar...
15:04
11.01.2016
133613
Analitika
A

Qlobal iqtisadi böhran dərinləşməkdə davam edir.

Neftin qiymətlərinin kəskin şəkildə aşağı düşməsi məntiqlə onun əsas ixracatçılarına zərər vurmalı olduğuna baxmayaraq, dünya iqtisadiyyatında anlaşılmaz, qarışıq, xaosu xatırladan proseslər getməkdədir.

Başda Rusiya olmaqla bir çox neft ixracatçılarının iqtisadiyyatını ağır vəziyyətə salan "qara qızılın" qiymətləri nədənsə bu məhsuldan daha çox asılı olan və onu daha çox ixrac edən ölkələrin iqtisadiyyatına təsirsiz ötüşür. Son bir ildə devalvasiyanın az qala iflic etdiyi Rusiya, Venesuela, Azərbaycan, Qazaxıstan kimi ölkələrdə vəziyyət getdikcə pisləşməkdə, hökumətlər isə böhrandan çıxış yolları axtarmaqdadırlar.

Son həftə isə ekspertlərin və analitiklərin diqqəti çöküşün ən çox yaşandığı, qlobal iqtisadiyyatın yarıdan çoxuna sahib Asiya və Sakit Okean regionuna yönəldi. İqtisadiyyatı neftdən asılı olmayan, neftin dünyada ən böyük istehlakçısı sayılan Çin bu halda inkişaf etmək əvəzinə fond birjalarında baş verən dalbadal çöküşlərlə son bir ayda valyuta və qızıl rezervlərinin yarım trilyon dollardan çoxunu, yəni 512 milyard dollarını itirdi. Böyük həcmdə nefti hər barelinə görə 120-140 dollar ödəyərək aldığı dövrlərdə ən yüksək inkişaf həddinə çatan Çinin, indi əksinə, güclü sənayesi və neftin 30-33 dollar arasında dəyişən qiymətlərinə rəğmən çökməsi analitikləri çaş-baş salıb.

Rusiyanın əsas hədəf götürüldüyü beynəlxalq, qlobal fitnənin kökündə duran əsas məsələnin detallarının məlum olmamasına baxmayaraq, bu qlobal xaos planının planetimizi və bütövlükdə insanlığı fəlakətə sürüklədiyi göz önündədir. ABŞ-ın gücünü öz əlində cəmləmiş qlobal maliyyə gücləri dünyanın digər qütbünə qarşı amansız müharibəyə başlayıblar. Rusiyanın iqtisadi göstəricilərinin aşağı düşməsi prosesinin başlamasından sonra Moskvanın yardım üçün ümid bağladığı, hətta ABŞ və Avropaya belə meydan oxumağa başlayan, alınmaz qala kimi heybətli duran Çinin birdən-birə çökməsi, dünyanı lərzəyə salıb. Çalxalanmanın ABŞ birjalarında da hiss olunması Rusiya mediasında böyük sevinclə yayılmasına baxmayaraq hələlik bu ölkədə nə güclü bahalaşma, nə də daxili iqtisadi sıxıntı hiss olunmur. Əksinə, 2008-ci il qlobal maliyyə böhranın iflasa uğratdığı ABŞ avtomobil sənayesinin ürəyi Detroytun artıq canlandığı, ölkədə işsizliyin azaldığı, ÜDM-in artdığı, ixracatın çoxaldığı haqda xəbərlər onu göstərir ki, əslində çətin vəziyyətə düşən hansı ölkələrdir. Böhranın Asiyanın Çin, Hindistan, Tailand, Vyetnam, Myanma kimi ölkələrini pis vəziyyətə qoymasına baxmayaraq ABŞ-ın bu qitədə müttəfəqləri olan Yaponiya, Cənubi Koreya, Tayvan, Sinqapur kimi ölkələrdə iqtisadi göstəricilər artmaqdadır.

Düyanın belə bir kritik dönəmdən keçdiyi bir zamanda Yaxın Şərqdəki böhranlara daha bir ciddi siyasi böhran, həm də gələcəkdə hərbi toqquşmaya çevrilə biləcək siyasi böhran əlavə edildi. Səudiyyə Ərəbistanının, İslam dünyasının ən böyük və varlı dövlətlərindən biri, Ərəb liqası və OPEC-in aparıcı dövlətinin şiə alimini separatçılıq fəaliyyətinə görə edam etməsi İranı hiddətləndirdi. Səudiyyə Krallığının Tehrandakı səfirliyi və Məşhəddəki konsulluğuna hücuma edən kütlə binaları yararsız hala saldı. Ər-Riyadla Tehran arasındakı siyasi-diplomatik konfliktə çox keçmədən digər ölkələr də qarışdılar. İran yenidən siyasi müstəvidə təkləndi və bu böhran dünya bazarlarında neftin qiymətlərinin ucuzlaşmasını bir az da sürətləndirdi. Neftin əsasən dünya bazarlarında dollara satılması isə proporsional olaraq bu valyutanın qiymətə minməsinə gətirib çıxarır. Hazırda Azərbaycanda bəlkə də müstəqillik dövrünün ən ciddi xarici valyuta çatışmazlığı hökm sürür. Daxili bazarın 90%-nə yaxınını idxal mallarının tutduğunu nəzərə alsaq, iş adamlarının dollar və avro tələbatının ödənilməsinin vacibliyini bar daha dərk etmiş olarıq. Xarici valyuta ilə xaricdən mal alıb Azərbaycanda onu manata satmış biznesmenin yenidən mal gətirmək üçün əlindəki manata dollar alması böyük problemə çevrilib. Gecikmələr, növbələr və yüksək tələbat isə xarici valyutanın məzənnəsini qaldırmaqda davam edir.

Hazırda verilən son statistik rəqəmlərə görə Azərbaycanın dollara olan tələbatını, neftdən hazırda gələn gəliri tutuşduraraq sizdə baş verən iqtisadi kataklizmlər haqda təsəvvür yaratmağa çalışacağıq. Neftin son qiymətlərini 33 dollardan hesablasaq, Azərbaycana bu neftin hər bareli təxminən 11 dollara başa gəlir. Deməli Azərbaycan Neft Fonduna neftdən daxil olan xalis gəlir hər barelə görə təxminən 22 dollardır. 22 dolların isə 75%-i bizim payımıza düşür, bu da edir 16,5 dollar. Hər aya hasil etdiyimiz və ixracata göndərdiyimiz neftin həcminə pralel olaraq ayda Neft Fonduna 300 milyon dollar vəsait daxil olur. Daxili bazarda milli valyutanın məzənnəsini sabit saxlamaq üçün isə hər ay 1,3 - 1,5 milyard dollar lazımdır. Çünki vaxtında iqtisadi islahatlar apara bilməyən ölkəmiz xaricdən hər ay müxtəlif növlü və təyinatlı 1,5 milyard dollarlıq mal idxal edir. Bu da onu göstərir ki, neftin daha da ucuzlaşması yenə manatın qiymətdən düşməsinə, daxili bazarda bahalaşmaya, iş adamlarının müflisləşməsinə, işsizliyin artmasına və qıtlığa gətirib çıxaracaq.

P.S. Vəziyyətdən yeganə çıxış yolu yenə kəndə, torpağa qayıdışdır. Böhranın vurduğu əsas sektorlardan olan inşaat sektorundakı durğunluq isə əyalətdən gəlib Bakıda işləyən minlərlə vətəndaşımızı işsiz qoyacaq. Onların əyalətə dönüb təsərrüfatla məşğul olması isə bu vəziyyətdən yeganə çıxış yoludur.

Məsul redaktordan
Ölkə.az

ŞƏRH YAZ
0

ABŞ Türkiyəni Rusiyaya “qısqanır”

ABŞ Türkiyəni Rusiyaya “qısqanır”
21:37
17.11.2017
660
Analitika
A
ABŞ hərbi hava qüvvələri müşavirinin müavini Hydi Qrant Türkiyə ilə bağlı açıqlama verib.

“Ölkə.Az” xəbər verir ki, açıqlamaya əsasən, əgər Türkiyə Rusiyadan “S-400” raket hücumundan müdafiə sistemini alsa, NATO texnologiyalarıəldə etmə imkanı məhdudlaşdırılacaq. Qrant Türkiyəyə “S-400” sistemləri mövzusunda xəbərdarlıq edib: "Əgər Türkiyə “S-400” alsa, NATO texnologiyaları əldəetmə imkanı məhdudlaşdırılacaq. Növbəti mərhələdə isə Türkiyənin “F-35” tipli 5-ci nəsil bombardman təyyarələri əldə etmə və istifadə imkanlarına qarşı tədbirlər görülə bilər".

“S-400” müqaviləsinin Türkiyə ilə NATO arasındakı hərbi əməkdaşlığa ciddi təsir edəcəyini qeyd edən Haydi NATO strategiyasının “S-400”sistemlərilə əməkdaşlığa icazə vermədiyini vurğulayıb. Əgər Türkiyə "S-400"ləri alsa, ABŞ-ın necə davranacağını hələ müəyyənləşdirmədiyini deyən Qrant davam edib: "Əvvəlcə müqavilənin həyata keçirilib-keçirilməyəcəyinə, gələcəkdə bir yerdə necə işləyəcəyiməzə baxacağıq. Amma hazırda bu sistemlərlə əməkdaşlıq etməyəcəyimizi söyləyə bilərəm".

Yayılan xəbərlərlə bağlı Türkiyə və Rusiya mətbuatında müxtəlif şərhlər yazılır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ABŞ bu və ya digər addımlarla Türkiyəyə təzyiqlər edir ki, Rusiya ilə əlaqələrini genişləndirməsin. Azərbaycanlı siyasətçilər isə məsələyə birmənalı yanaşmırlar. Politoloq Elxan Şahinoğlu “Ölkə.Az”a açıqlamasında bildirib ki, əslində verilən bəyanatlar Türkiyəyə qarşı təhdid və təzyiqlər kimi qiymətləndirilməməlidir. Onun fikrincə, ABŞ Türkiyə kimi müttəfiqini itirəcəyindən ehtiyatlandığı üçün bu tip addımlar atır.

“ABŞ-dan Türkiyəyə elə güclü təzyiq olduğunu düşünmürəm. Çünki Türkiyə eyni tipli raketləri NATO-dan almaq istəyirdi. Onlar Türkiyəyə bu tipli silahları satmırdılar. Ona görə də, Türkiyə hökuməti havadan müdafiə raketlərini Rusiyadan almağa məcbur oldu. Bu səbəbdən də, hazırda Amerikanın tələbi məntiqli deyil. Türkiyə NATO-ya lazımdır. Ona görə də, Amerikada təzyiq yox, narahatlıq bildirirlər. Bütün hallarda Amerika Türkiyənin NATO-dan çıxmasının təşəbbüskarı olmayacaq”, - deyə E.Şahinoğlu bildirib.

Ekspertin fikrincə, NATO Türkiyəyə qarşı ikili münasibət bəsləyir: “Türkiyə Rusiya ilə hərbi əməkdaşlığı getdikcə artırmaq fikrindədir. NATO buna görə Türkiyəyə qarşı təzyiqləri artıra bilməz. Çünki Türkiyə NATO-ya lazımdır. Lakin onların Türkiyəyə ikili münasibəti var. NATO təlimlərində Norveçdə qoyulan stenddə düşmənlərin fotoları asılıb. Fotolar içində Mustafa Kamal Atatürkün və Ərdoğanın şəkli olub. Bu səbəbdən də, Ankara Norveçdə keçirilən NATO təlimlərindən 40 hərbçisini geri çağırıb. Türkiyə Qərblə əməkdaşlıqda böhran yaşayır. Amerika Suriya məsələsində radikal kürdlərə dəstək verir. Avropa Birliyi də üzvlüyə qəbul etmir. Ərdoğan hökuməti də məcbur olub alternativ istiqamətlərə yönəlir. Bu istiqamətlərdən biri də Rusiya ilə hərbi və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsidir”.

Ziya Səccad
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Putinlə Ərdoğan niyə tez-tez görüşür? — Prezidentlərin sirləri barədə POLİTOLOQ RƏYİ

Putinlə Ərdoğan niyə tez-tez görüşür?
22:27
16.11.2017
954
Analitika
A
Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğan 7-ci dəfə görüşəcək.

"Ölkə.Az" xəbər verir ki, bu barədə Rusiya mətbuatı məlumat yayıb. Verilən məlumata görə, Rusiyanın Soçi şəhərində İran, Türkiyə və Rusiya arasında üçtərəfli Suriya müzakirələri keçiriləcək. Türkiyəni görüşdə prezident Ərdoğan təmsil edəcək. Bu, Ərdoğanın Putinlə 6-cı görüşü olacaq. Prezidentlərin görüşü 22 noyabr tarixinə planlaşdırılıb. İranı isə görüşdə prezident Ruhani təmsil edəcək.

Qeyd edək ki, 2017-ci il ərzində Ərdoğan Putinlə 6 dəfə görüşüb. Onlar arasında bu ilin 11 ayı ərzində 13 dəfə telefon danışığı olub. Bu isə iki ölkə tarixində rekord sayılır. Dünya mətbuatında vurğulanır ki, iki ölkə rəhbəri bu ilin son aylarında daha sıx münasibətdə olublar. Dünya siyasətçiləri məsələyə müxtəlif aspektdən yanaşırlar. Azərbaycanlı mütəxəssislər də iki ölkə rəhbərinin tez-tez görüşməsinə birmənalı yanaşmırlar. Politoloq Adıgözəl Məmmədov “Ölkə.Az”a açıqlamasında bildirib ki, Putinlə Ərdoğanın tez-tez görüşü əslində bir neçə səbəbdən baş tutur.

“Birinci məsələ iki ölkə rəhbərinin arasında fikir ayrılıqlarını olmasıdır. Hələlik Putin Ərdoğanla ümumi rəyə gələ bilmir. İranın dövlət başçısının da artıq bu müzakirəyə qoşulması Rusiyanın mövqeyini gücləndirəcək. Burada Bəşər Əsəd rejiminin reanimasiyasında söhbət gedir. Faktiki olaraq İŞİD-in sonuna çıxılıb. Bundan sonra Suriyanın gələcək taleyi müzakirə olunur. Etiraf etmək lazımdır ki, Suriyada əsas söz sahib Rusiyadır. Düzdür Suriyada PKK və YPG kimi kürd qruplaşmaları ABŞ tərəfindən çıxış edirlər. Onları da, başqa regionda olduğu kimi neytrallaşdırmaq çox asandır. Putin də, bu səbəbdən ümumi razılaşmaya can atır. O, çalışır ki, Ərdoğan Bəşər Əsədlə kontakta girsin. Ola bilsin ki, Əsədi keçid dövrü üçün saxlayırlar. Sonradan ölkə rəhbərliyinə başqası gətirilə bilər. Lakin hazırda Suriyada əsas Rusiyaya bağlı rejimin taleyi müzakirə olunur”, - deyə A.Məmmədov bildirib.

Ziya Səccad
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA