Nürnberq məhkəməsi — tarixin ən müəmmalı səhifəsi

Nürnberq məhkəməsi
12:11
14.10.2016
5011
Maraqlı
A

Bu ilin oktyabr ayında Üçüncü Reyxin ali rəhbərliyinin nümayəndələri üzərində keçirilən məhkəmədən 70 il keçdi. Bu məhkəmə "Tarixin məhkəməsi" adlandırılır.

Ölkə.Az saytında dünyanın ən maraqlı və ilk məhkəməsinin bilinməyən tərəflərini işıqlandırmaq qərarına gəldik.

Hər şey necə başladı

Hələ 1942-ci ildə Sovet Rusiyası nasist cinayətkarlarını mühakimə etmək üçün hərbi tribunal yaradılması barədə fikir bildirmişdi. Stalin isə bir neçə dəfə bildirmişdi ki, ikinci dünya müharibəsinə səbəb olan şəxslər beynəlxalq məhkəmədə əməllərinə görə cavab verməlidirlər.
Çerçil isə düşünürdü ki, əsas hərbi cinayətkarları əsir götürən kimi edam etmək lazımdır. 1945-ci ildə ABŞ və Böyük Britaniya əhalisinin 70 faizi bu fikri dəstəkləyirdi.

O dövr üçün beynəlxalq tribunal yenilik sayılırdı. Eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, 1914-1918-ci ildə birinci dünya müharibəsi zamanı törətdikləri cinayətlərə görə Almaniya ordusunun heç bir komandanı və zabiti cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməmişdi və cəzalandırılmamışdı.

İkinci düna müharibəsində qalib gələn dövlətlər 1945-ci ilin yay ayında keçirilən London konfransında beynəlxalq hərbi tribunalın yaradılması barədə razılığa gəldilər. 1945-ci il 29 avqust tarixində əsas hərbi cinayətkarların siyahısı dərc edildi. Bu siyahıda 24 nəfərin adı var idi.

Hərbi cinayətkarlara qarşı dörd müxtəlif istiqamətdə ittiham irəli sürüldü:

1. Müxtəlif ölkələrə qarşı aqressiv hərəkətlər
2. Dünyaya qarşı cinayət
3. Hərbi cinayətkarlıq
4. Bəşəriyyətə qarşı cinayət

Maraqlısı odur ki, sonuncu bənd alman hüquqşünasları tərəfindən əlavə edilib. Onların fikrinə görə, müttəfiqlər tərəfindən Drezdenin bombalanması, Xirosima və Naqasakiyə nüvə hücumunu da bu bəndə əlavə etmək olardı.

1945-ci ilin 18 oktyabr tarixində ittiham materialları artıq hazır idi. Məhkəmə prosesinə bir ay qalmış hər bir müttəhim bu materiallarla tanış oldu. Material ilə tanış olduqdan sonra nasist partiyasının funksioneri Robert Ley özünə qəsd etdi. Digər müttəhimlər isə hakim qarşısına çıxdı.

London sazişinə əsasən, beynəlxalq hərbi tribunal dörd dövlətin, yəni ABŞ, SSRİ, Böyük Britaniya və Fransanın nümayəndələrindən təşkil edilmişdi. Məhkəmənin sədri britaniyalı hüquqşünas Ceffri Lourens idi.

11 ilmə

Prosses başlayana qədər heç kəs şübhə etmirdi ki, məhkəmə hökmün oxunması ilə başa çatacaq. Hakimlərdən tələb edilən o idi ki, müttəhim kürsüsündə əyləşən hər bir cinayətkarın günah dərəcəsini müəyyən etsinlər. ABŞ və Böyük Britaniya tərəfi müttəhimlərə son söz vermək fikrində deyildilər. Amma fransız və sovet nümayəndələri bu fikrə etiraz etdilər.

Tribunal 217 günə başa çatdı. 403 dinləmə keçirildi. Bu dinləmələr ümumi olaraq 24 min saat demək idi. İclas stenoqramları yazılmış sənədlərin hündürlüyü 10 metr idi. 3 milyon sənəd və uzunluğu 2400 metr olan kinolent arxivə göndərildi. Məhkəmə zalına daxil olmaq istəyən 60 min nəfərə buraxılış vərəqəsi verildi. 116 şahid ifadəsi dinlənildi. Proses eyni anda 4 dildə keçirilirdi. Məhkəmə təcrübəsində ilk dəfə olaraq tərcüməçilərdən ibarət qrupdan istifadə edildi.

250 nəfər mətbuat nümayəndəsi məhkəmənin gedişatı barədə dünyanın müxtəlif dövlətlərinə xəbər ötürüb.

Sübut olaraq çoxsaylı şahid ifadələri, əsir düşərgələrinin sakinləri, foto və kino sənədlərdən istifadə edildi. Eyni zamanda, ittiham olunanlar tərəfindən imzalanmış və yazılmış əmrlər, raportlar da sübut kimi istifadə edilib.

Bu sənədlər və ifadələr əsasında məlum oldu ki, Üçüncü Reyxin hərbi və iqtisadi cinayətlərindən başqa digər planları da olub. Nasist rəhbərliyinin hərbi əsirləri və işğal edilmiş ölkə sakinlərinin kütləvi məhvi ilə bağlı ciddi planları da var imiş.

Müttəhimlər özlərini şux tutur, vaxtı uzadaraq cəzadan yayınmaq istəyirdilər. Onlar düşünürdülər ki, gərgin beynəlxalq vəziyyət onların lehinə işləyə bilər. 1946-cı il 5 mart tarixində Çerçil çıxışında soyuq müharibənin başladığı barədə siqnal verdi. Bu isə məhkəmənin öz mənasını itirəcəyi barədə fikir formalaşdırmışdı.

Amma müttəhimlərin arzusu reallaşmadı. 11 nəfər asılma yolu ilə edam cəzasına məhkum edildi. Martin Borman tapılmadığı üçün onun haqda çıxan hökm qiyabi idi. Qalan digər müttəhimlər barədə isə müxtəlif həbs cəzaları hökmü oxundu.

Yekun və nəticələr

Demək olar ki, Nürnberq prosesi beynəlxalq cinayət hüququnun başlanğıc tarixi oldu. 1950-ci ildə Nürnberq prinsipləri hazırlandı.

ABŞ-da gizli məhkəmə prosesi

ABŞ dövləti isə nasistlərin maliyyəçi və alimlərinin sirrini öyrənmək üçün 11 məhkumu gizli surətdə dindirib. Nürnberq prosesindən sonra dünyada belə bir fikir formalaşdı ki, Üçüncü Reyxin bəşəriyyətə qarşı cinayət işləyən bütün rəhbərliyi cəzalandırılıb. Amma əslində bir məsələ diqqətdən kənarda qalıb. Nürnberq məhkəməsində cinayətkarlarla yanaşı amerikalılarla əməkdaşlıq etməkdən boyun qaçıran, dövlət sirrlərini bölüşməkdən imtina edənlər də cəzalandırıldı.

Dirsəyə qədər qana bulaşan nasist cəlladları ya cəzadan yayına bildi, ya da minimum həbs müddətinə məhkum edildi. Bəzi müttəhimlər isə gizli surətdə yoxa çıxdı. Bir müddət sonra yoxa çıxan müttəhimlərin sorağı okeanın o tayından, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin gizli laboratoriyalarından gəldi.

Bu günə qədər də Sovet İttifaqının niyə birinci Nürnberq prosesində iştirak etdiyi, növbəti proseslərdə kənarda qaldığının məntiqli cavabı yoxdur. Qeyd etmək lazımdır ki, 12 proses keçirilib. Amerikalılar 16 proses tələb etsələr də, sonradan müxtəlif səbəblərə görə say azaldıldı. "Anenerbe" gizli cəmiyyətinin üzvlərinə qarşı keçirilən prosesi həkim-qatillər prosesi ilə birləşdirdilər. Üçüncü Reyxin nəhəng maliyyə maqnatları prosesi isə ləğv edildi. Hakim və ittihamçı qismində həmişə amerikalılar iştirak edirdi. SSRİ-nin Nürnberq məhkəməsində Aleksandr Volçkovun rəhbərliyi ilə iştirak edən nümayəndə heyəti ifadə verməkdən imtina edib.

Fransızların xidmətindən imtina edən amerikalılar bu işin öhdəsindən təkbaşına gəldilər. Vaşinqton və Moskva arasında nasist rəhbərliyinin cəzalandırılmasına aid gizli yazışmalar 2046-cı ildə açılacaq. Bu zaman isə SSRİ nümayəndə heyətinin proseslərdə niyə iştirak etmədiyi məlum olacaq.

Kiçik ittihamların hamısı amerikalılar tərəfindən həyata keçirilib. Bu məhkəmə prosesi 1946-cı ildən 1949-cu ilə qədər keçirilib. Amerikalı hakimlər qarşısına 185 müttəhim çıxarıldı. Onlardan 142-si günahkar elan edildi. 24 nəfərə ölüm hökmü oxunsa da, 11 nəfər əhf edildi və 13 nəfər edam edildi. Henrix Gimmler, Valter Vyüst və Volfram Ziversin rəhbərlik etdiyi gizli "Anenerbe" təşkilatının rəhbərliyi üzərində də məhkəmə keçirildi. İttiham edilənlərdən cəmi dörd nəfər həkim idi. Bu siyahıda fürerin şəxsi həkimi Karl Brandt da var idi. Digər müttəhimlər isə "məxfi alim" elan edilmişdi.

Gizli təşkilatın adminstrativ idarəetməsini həyata keçirən Zivers edam edildi. Vyüst isə sərbəst buraxıldı. Zivers amerikalılarla əməkdaşlıq etməkdən boyun qaçırmış, yeni silah texnologiyalarının gizlədildiyi yeri deməmişdi. Vyüst isə amerikalılara bildiyi hər şeyi demiş, gizli laboratoriyaların ünvanını bildirmiş və orada işləyən alimlərin siyahısını vermişdi.

"Anenerbe" təşkilatına qarşı keçirilən prosesin ümumi nəticəsi belə idi: 7 nəfər edam edildi, 5 nəfər ömürlük həbsə məhkum edildi. 4 nəfər isə 10-20 il arası həbs cəzası aldı. 7 nəfər isə bəraət aldı.

Bəraət alan 7 nəfərin 3-nün dəqiq ölüm tarixi məlumdur. Konrad Şefer, Ziqqi Ruff, Adolf Pokornıy və Georq Velts hara yoxa çıxdı? Velts, Şefer və Ruffun izlərinə 70-ci illərdə ABŞ-da rast gəlindi. Amma hakimiyyət tərəfindən susdurulan mətbuat bu mövzuya bir də qayıtmadı.

Qeyd etmək lazımdır ki, "Anenerbe" gizli təşkilatında 50-yə yaxın idarə var idi. Amma maraqlısı odur ki, bu qədər işçidən cəmi 7 nəfər edam edildi, 9 nəfər həbs cəzası aldı. Qalanları hara yoxa çıxdı? Ölkə.Az-ın oxucularına bildirmək istəyirik ki, bu sualın cavabı yenə ABŞ kəşfiyyat orqanlarındadır. Amma narahat olmayın, araşdırmalarımız davam edir. Yəqin ki, yaxın vaxtlarda bu barədə də araşdırmanı Ölkə.Az saytının oxucularına təqdim edəcəyik.

Hikmət
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Osmanlı imperiyasının tarixini dəyişən Hürrəm Sultanın nəvəsi Parisdə tapıldı — FOTOLAR

Osmanlı imperiyasının tarixini dəyişən Hürrəm Sultanın nəvəsi Parisdə tapıldı
10:16
Bu gün
3006
Maraqlı
A
Lara Adra Osmanoğlu adını ilk dəfə eşidirik.

“Ölkə.Az” xəbər verir ki, Lara Adra Osmanlı İmperiyası tarixini dəyişən qadın Hürrəm Sultanın yaşayan nəvələrindən biridir.

Parisdə yaşayan və Osmanlının ən gənc qadın üzvlərindən biri olan Lara Adra 1986-cı ildə Parisdə anadan olub. Amma ailəsi o dövrdə Livandaydı. Müharibə səbəbindən Fransaya qayıdan rus əsilli anası Nadya Boqayevski doğuşdan sonra Livana qayıtdı. Amma ölkədəki problemlər ucbatından Parisə köçmək məcburiyyətində qaldı.

Onun atası Cemil Adra Sultan II Əbdülhəmidin oğlu Şahzadə Mehmed Səlimin qızı Nemika Sultanın qızı Fatma Fethiye Hanımsultanın oğludur. Livanda yaşayanda atası Cemil Adranın ofisi bombalandı və ailə çətin günlər keçirdi. Bu səbəbdən Fransaya köçdülər. İki yaşından bu yana Fransada yaşayan və bir fransız kimi böyüyən Lara Adra özünü “qautre quart” adlı fransız keksinə bənzədir: “Bu keks kərə yağı, süd, şəkər və qatıqdan hazırlanır. Mən də beləyəm. Fransız, livanlı, rus və türkəm”.

Osmanlı imperiyası qalsaydı, Lara Adra şahzadə ünvanı alacaqdı və sarayda yaşayacaqdı. Amma bu gün adi bir gənc kimi yaşayır və bankda işləyir. Lara Adra sürgünə gedən sultan ailəsinin yaşadıqlarını dinləyərək böyüyüb. Fransada iqtisadiyyat üzrə təhsil alıb və ABŞ-da magistr dərəcəsinə yiyələnib. Parisdə bir bankda işləyir. Fransada onun kim olduğunu sadəcə yaxın dostları bilir. Şahzadə soyundan gəldiyi üçün qürur duyur. Amma Osmanlı tarixini bilməyən avropalıların ittihamlarını da eşitmək istəmir.

Lara Adra Osmanlı nəslindən olduğu üçün qürur duyur:

“Buna dəyər verdiyim üçün danışmıram. Mənim üçün çox önəmli və bununa qürur duyuram. Osmanlı imperiyası qalmasa da, hazırda sadəcə tarix olsa da, yenə də qürur duyuram. Ailəyə mənim kimi önəm verməyən bir insanla danışmaq istəmirəm. Çünki Fransada insanlar türk və Osmanlı tarixini bilmirlər. Sadəcə Avropa tarixini bilirlər”.

Lara Adra eyni zamanda Sultan II Əbdülhəmidin nəvəsi olan nənəsi Fethiye Hanımsultana da heyranlığını dilə gətirib: “Sarayda yaşadığı halda sürgünə getdi və evinin xərclərini ödəmək üçün zinət əşyalarını satdı”. 

Fethiye Sultan 12 yaşında sürgünə göndərilib. O, Fransada ailə qurub və ailəsini dolandırmaq üçün zinət əşyalarını satmaq məcburiyyətində qalıb.
“Müstəqil insan olub. İki əri ölüb dul qalıb və üç uşağını böyüdüb. Beyrutda qaynının evinin birinci mərtəbəsində yaşayıb. Uşaqlarını istədiyi kimi böyüdüb. Qadınlara at minmək qadağan edildiyi dövrdə nənəm at çapıb”, - deyə Lara Adra nənəsindən bəhs edib.

Evdə fransız dilində danışdıqları üçün türk dilini öyrənə bilməyən Lara Adra 12 yaşında ilk dəfə Türkiyəyə səfər edib. Bütün sarayları gəzib və Topkapı sarayını çox bəyənib:

“Türkiyə hər şeydən əvvəl mənim bir parçamdır. Havasını, günəşini, hər şeyini sevirəm. Sürgündən əvvəl vətəndaşı idik. Qəlbimiz, tariximiz, hər şeyimiz Türk”.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Sevdiyiniz insanla təmaslarda aqressiv olmayın — Günün qoroskopu

Sevdiyiniz insanla təmaslarda aqressiv olmayın
01:18
Bu gün
3415
Maraqlı
A
"Ölkə.Az" milli.az-a istinadla günün ulduz falını təqdim edir:

Qoç - ciddi müzakirə və önəmli insanla görüş üçün əlverişli zaman deyil. Zərurət yarandığınız düşünsəniz belə, kimsəni nəyəsə inandırmağa çalışmayın. Münaqişəli situasiyalar yaratmayın. Mübahisələrə qatılmayın.

Günün ikinci yarısında istək və niyyətlərinizin əsiri olmayın. Mənfi təmayüllərin təsiri güclənsə də, sakit şəraitə can atın. Ünsiyyəti məhdudlaşdırın, müstəqil işləyin. Sevdiiyniz insanla təmaslarda aqressiv olmayın.

Axşam saatlarına yaxın belinizdə və oynaqlarınızda ağrılar hiss edə bilərsiniz.

Buğa - inadkar və qətiyyətli olun. Günün mənfi təsirlərini azaltmağa yönəlmiş addımlar atın. İşgüzar tərəfdaşlarla təmaslarda kompromis variant arayın. Mühüm qərarların qəbulunu daha münasib zamana qədər ertələyin.

Günün ikinci yarısında yaxınlarınızdan birindən yaxşı məsləhət alacaqsınız. Sevdiyiniz insanla ünsiyyətdə anlaşılmazlıqlar ola bilər. Axşam saatları üçün nəzərdə tutulmuş romantik görüşü təxirə salın.

Yaşam enerjinizinizin səviyyəsi aşağı düşəcək. Yorğunluq hiss edəcəksiniz.

Əkizlər - taleyüklü, çox önəmli məsələlərlə bağlı qərar verəndə əsla tələsməyin. Çoxsaylı auditoriyanın qarşısında olanda özünüzü itirməyin. Peşəkar fəaliyyət sahəsində ən yaxşı məziyyətlərinizi nümayiş etdirin. Karyeranızda irəliləyişlər ola bilər.

Günün ikinci yarısında yaxın ətrafınızdakı insanlardan birinin paxıl və ya bədxah olduğunu anlamağa çalışın. Səhhətinizə fikir verin. İstirahəti, axşam saatlarında dincəlməyi unutmayın.

Dəyər verdiyiniz insanların arasında olun.

Xərçəng - passivlik, süstlük işlərə əngəllər yarada bilər. Qüvvələrinizi bərabər, dürüst paylaşdırın. Genişmiqyaslı işə, mürəkkəb layihəyə başlamayın. Uzunmüddətli səfəri təxirə salın. Həllini gözləyən problemi çözün.

Günün ikinci yarısında şəxsi münasibətləri harmonik edin. Yaxınlarınız sizinlə qayğıkeş, səmimi davranacaqlar. Onların dediklərinə qulaq assanız, situasiyadakı dəyişiklikləri anlayacaqsınız. Axşam saatlarında sağlamlıq prosedurlarına başlamaq olar. Mənasız xərclərə yol verməyin.

Şir - ailə üzvlərinin problemlərini həll etmək, yaxınlarınız və dostlarınızla münasibətləri normallaşdırmaq üçün əlverişli zamandır. Tərəfdaşınızla əlaqələri bərpa edin. Müttəfiqlərlə şübhə ilə davranmayın. Əlaqələri intensivləşdirin.

Günün ikinci yarısında yaradıcılıq potensialının səviyyəsi yüksələcək. Çətinliklərin həllində yaradıcı davranın. Uzun müddətdən bəri həllini gözləyən problemi yada salın. Pozitiv fikirləriniz və məhsuldar ideyalarınız durumunuzu yaxşılaşdıra bilər.

Qız - münaqişəli vəziyyəti və mübahisəni sərt qərarla çözməyə çalışmayın. Yaxın ətrafınızdakı insanlarla münasibətlərdə soyuqqanlı və təmkinli olmalısınız. İşdə rəhbərliklə danışığı və ya şikayəti təxirə salın.

Günün ikinci yarısı vacib sənədlər, anlaşma və müqavilənin imzalanması üçün yaxşı zamandır. Yeni ideyalar peşəkar inkişafınıza təkan verəcək.

Sevdiklərinizə xüsusi diqqət ayırın. Bəzən kobud davrana bilərlər. Qıcıqlansanız da, əsəblərinizə nəzarət edin. Davranışın səbəbini ayrıd etməyə can atın.

Tərəzi - hadisələrin axarında olun, nələrin baş verdiyini diqqətlə müşahidə edin. Gün ərzində kiçik, amma önəmli işlər görülməlidir. Elektrik əşyası sıradan çıxa bilər. İşdə kobud səhvlərə yol verməyin.

Günün ikinci yarısında prosesləri nəzarətdə saxlayın. Maliyyə problemlərinin həll olunma zamanıdır.

 

Axşam saatlarında enerjiniz azalacaq, yorulacaqsınız. Pozitiv emosiyalar üçün qohumlarla görüşmək pis deyil.

Əqrəb - günün yaratdığı problemlərin öhdəsindən gəlmək üçün sadə, ənənəvi metodlar işlək deyil. Çoxgedişli strategiya düşünün. Sonucda problemləri həll etməklə yanaşı, özünüz barədə xeyli yeni məqamlar öyrənə bilərsiniz.

Günün ikinci yarısında mövqelərinizi möhkəmləndirmək üçün soyuqqanlı və gülərüz olun. Alış-veriş pis keçməyəcək.

Təklifiniz diplomatik şəkildə səslənərsə, yaxınlarınız tərəfindən dəstəklənəcəksiniz. Axşam saatları relaks, qüvvələrin bərpası zamanıdır. Əzələlərdə ağırlıq hiss edə bilərsiniz.

Oxatan - sakit olun, təmkinli davranın. Gün ərzində stressli situasiyalar yaranacaq. Maliyyə problemləri yaransa da, yaxınlarınızın yardımlarına çox güvənməyin.

Problemlərinizi müstəqil həll etməyə can atın.

Günün ikinci yarısında nəqliyyat vasitəsi almaq fikri yarana bilər. Nağd pul imkanlarınızı sayıq dəyərləndirin, kredit şərtlərini diqqətlə nəzərdən keçirin.

Sevdiyiniz insanlarla münasibətlərinizdəki sərinliyi aradan qaldırın. İti və kəsici alətlərlə ehtiyatlı olun.

Axşam saatlarında normal istirahət edin.

Oğlaq - tərəfdaşlar və şəriklərlə münasibətləri aydınlaşdıranda ifrata varmayın. Emosiyalarınıza ciddi nəzarət edin. Dəyər verdiyiniz insanların qəlbini qırmayın. Qıcıqlı olsanız da, irad və tənqidlərə sərt cavab verməyin.

Günün ikinci yarısında köhnə umu-küsülər yada düşə bilər. İradların səbəbini anlayın, kor-koranə müdafiəyə çəkilməyin. Münasibətləri möhkəmləndirin. Axşam saatlarında sevdiyiniz insanı sevindirin. Enerji potensialı orta səviyyədədir.

Dolça - yaşam şərait sizin üçün əlverişlidir. Fəqət, hadisələri tələsdirməyin. Maliyyə məsələlərindən savayı bütün sahələrdə irələləyiş mümkündür. Səyahət və ya ezamiyyət planlaşdırmayın. Qərarlarınızla əməllərinizi təhlil edin. Belədə yaxın gələcəkdə yeni səhvlərin qarşısını ala bilərsiniz.

Günün ikinci yarısında yarımçıq işləri tamamlayın. Çətin vəziyyətdən çıxışda tələsməyin. Düşünüb-daşınandan sonra mövqeyinizi açıqlayın.

Yaxınlarınızdan biri ilə axşam saatlarında gəzintiyə çıxmaq olar. Evə gec qayıtmayın. Qüvvənizi bərpa etməlisiniz.

Balıqlar - adi günlərdən fərqli olaraq bu gün irəliləyiş imkanları az deyil. Danışıqlar aparmaq, görüş keçirmək olar. Ən yaxşı məziyyətlərinizi nümayiş etdirin. Alış-veriş, nəqliyyat vasitəsi və ya bahalı nəsnə almaq üçün əlverişli zamandır.

Günün ikinci yarısında şəxsi münasibətlərdə ziddiyyətli situasiya yarana bilər. Yaxınlarınızdan biri ilə fikir ayrılığı yaranacaq. İradlar və inciklik ola bilər. Münasibətlərin aydınlaşdırılmasını ertələyin.

Axşam saatlarında normal istirahət edin.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA