Osmanlı imperiyasını idarə edən və buna görə ölüm fərmanı verilən Qarabağlı şeyxülislam — TARİXİ FAKT

Osmanlı imperiyasını idarə edən və buna görə ölüm fərmanı verilən Qarabağlı şeyxülislam
09:37
11.02.2019
15926
Maraqlı
A
Osmanlı dövlətində Şeyxülislam Feyzullah Əfəndinin rolu və əhəmiyyəti danılmazdır. Amma yerli oxucuların əksəriyyəti bu tarixi şəxsiyyət haqqında məlumata o qədər də sahib deyillər.

Bu səbəbdən tarixçi-alim Əkbər Nəcəfin məsələ ilə bağlı kiçik qeydlərini “Ölkə.Az” oxucularına çatdırırıq.

1695-1703-cü illər arasında sultan olan II Mustafa zamanında Osmanlı dövlətinin gerçək idarəçisi Şeyxülislam Feyzullah Əfəndi idi. Türkçəni Azərbaycan ləhçəsi ilə danışdığı üçün İstanbul camaatı onu “qızılbaş”, “əcəmi” ləqəbləri ilə tanıyırdı.

Feyzullah Əfəndinin nəsli Cəlaləddin Mövlananın mürşidi Şəms Təbriziyə gedib çıxır. Özü isə Qarabağın məşhur “Qara pirlər” ailəsindən idi.

Feyzullah Əfəndinin Qarabağda yaşamış ulu babaları Şeyx Cüneyd və Şeyx Əhməd idi. Feyzullahın ulu babası Sultan Əhmədin oğlu Pir Məhəmməd Qarabağda vəfat etmiş və “Qara Şeyx” olaraq böyük bir sufi olmuşdur. Ailənin Qarabağdakı pirlik dərgahına daha sonar Vəliyəddin Məhəmməd, Həbib Məhəmməd, daha sonar da Həbibin oğlu Mustafa şeyx olaraq başçılıq etmişdir. Onların qəbirlərinin Qarabağda olduğu qeyd edilir.

Feyzullahın ailəsi daha sonra meydana gələn qarışıqlıq ucbatından Qarabağdan Ərzuruma köçmüşdür.

Feyzullah Əfəndi 1662-ci ildə Ərzurumdan İstanbula gəlmiş, Vani Əfəndinin qızı ilə evlənmiş, Vani Əfəndinin ölməsi səbəbindən 1669-cu ildə Osmanlı sultanı IV Mehmetin oğlu şahzadə Mustafanın xocası olmuşdur. Xocalıq zamanı şahzadəyə dərindən təsir göstərən Feyzullah Əfəndi, gənc Mustafanın taxta çıxması ilə də dövlətin əsas idarəçisinə çevrilmişdir. Belə ki, Sultan II Mustafa ondan xəbərsiz qərar almır və bütün dövlət məsələlərini onunla məsləhətləşirdi. Şeyxülislamın nəzarətində hərəkət etməsi II Mustafanın sonunu gətirmişdir. II Mustafadan sonra da Feyzullah Əfəndi öldürülmüşdür. Ancaq Osmanlıda elmiyyə sinifinə mənsub olanların edamı qadağan olduğu üçün onu əvvəlcə sancaqbəyi təyin etmişlər, sonra da sancaqbəyi kimi edamına fərman almışlar.

Feyzullah Əfəndi 1688-ci ildə şeyxüslislamlığa gətirilmiş və Osmanlı tarixində edam olunan şeyxülislamlardan üçüncüsü olmuşdur.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

"Tələsməyin, kəmhövsələlik etməyin" — Günün qoroskopu

01:30
Bu gün
575
Maraqlı
A
"Ölkə.Az" Milli.Az istinadən dünyanın nüfuzlu və məşhur ulduz falları portalları "Horoscope" və "Astrology"yə istinadən bu günün qoroskopunu təqdim edir.

Qoç - hisslər və hissiyat günüdür. İntuisiyanızı işə salın, yaşamınızdakı qəfil dəyişiklikləri anlamağa çalışın.

Bu yeniliklərin perspektivdə işlərə təsir miqyasını dəyərləndirməyə cəhd göstərin. Gərgin təmaslar, emosiyalı ünsiyyət, xoşagəlməz hadisələr anlaşılmazlıq yarada bilər. Amma bütün bunlarla yanaşı, fikirlərinizi dürüst istiqamətə yönəldin və problemləri tədricən həll edin.

Yeni simalar görmək üçün müxtəlif yerlərdə olun. İnformasiya arayırsınız, amma sırf praktik məqamlarla maraqlanın.

Axşam saatlarında yaxşıca dincəlin, sabahkı günə hazırlaşın. Çünki sabah gün asan olmayacaq.

Buğa - nəticənin bütünlüklə sizdən asılı olduğu gündür. Cari işlərlə məşğul olun, böyük planlar qurmayın. Rutin proseslər sizi usandırsa belə, kəmhövsələlik etməyin. Tənbəlliyə və ətalətə, süstlüyə və apatiyaya qapılmayın. Aktiv olun.

Hisslərlə yaşam arealınızı qaydaya salın, məkanı və emosiyaları pozitiv yeniliklər üçün təmizləyin.

Axşam saatlarında xoş ünsiyyət günün yorğunluğunu unutdurar.

Əkizlər - seçim və konkret qərar günüdür. Perspektivləri müəyyənləşdirin, addımlarınızı tərəfdaş və ya şəriklə razılaşdırın. İmkanlar genişlənir. Lakin indi gördüyünüz və ya sizə təklif olunan işi bəyənməsəniz də, daha çox xaosun yaranmasının səbəbkarı olmayın.

Əksinə, işləri sistemləşdirin, gərəksiz nəsnə və ünsürlərdən qurtulun, əməllərinizi və istəklərinizi yerbəyer edin. Belədə hisslərdə də aydınlıq yaşanacaq.

Baş verənlərə dərhal, tələsik qiymət verməyin. Tənqidə qapılmayın, indiyədək demədiyiniz sözləri yaxın insana söyləməyin. Yaşananları məntiqlə dəyərləndirməyə emosiyalar mane ola bilər. Münaqişə yaranmamalıdır.

Axşam saatları ev işləri, ailə ünsiyyəti üçündür.

Xərçəng - rəvan gündür. Günün ilk yarısında təcili işləri müəyyənləşdirin, ilk növbədə onlarla məşğul olun. Mühüm nüansların diqqətdən yayınmasına imkan verməyin.

Təmkinli, soyuqqanlı olun, emosiyalara qapılmayın. Sonrakı peşmançılıq hissinin yaranmaması üçün düşünülmüş addımlar atın.

Səhhətinizə fikir verin. Sizə uyğun və əlverişli olan profilaktika variantlarından birini gerçəkləşdirə bilərsiniz.

Gün bol təəssüratlar vəd edir. Mühüm mövzulardan birini inkişaf etdirmək üçün təməl hazırlayın.

Şir - yaxşı gündür. Əla formadasınız və hadisələrin ritmindən, intensivlik və sayından bəhrələnə bilərsiniz. Hər şey sürətlə dəyişir, yaxın ətrafınızdakı insanlar təmaslara hazırdır. Emosiya və dəyərləndirmələrinizdə sayıq olun.

Narazı qaldığınız məsələlərdən qurtulmaq və yeni planlarınızın təməlini qoymaq üçün əlverişli vaxtdır. Şansdan yararlanın, ətalətli olmayın, hadisələri öz məcrasına buraxaraq laqeyd müşahidəçi olmayın.

Günün ikinci yarısında baş verəcək hadisələr sizi təbdən çıxararaq qıcıqlandıra bilər. Ənənəvi dəyərlərə yenidən baxış və ya konkret nəticənin əldə olunması - sonuc sizdən asılıdır.

Aktiv olun. Qüvvənizi dəyərləndirin, istənilən söz və ya hərəkətinizin sonrakı əks-sədasını təxminləməyə çalışın.

Qız - gələcək günlərin bünövrəsinin qoyulduğu vaxtdır. Yeni işlərə mənəvi və fiziki baxımdan hazırlaşın. Sizdə razılıq hissi yaradan işlərdə çalışın, amma tapşırıq və göstərişləri də unutmayın. Yaxın insanlarla ünsiyyətdə diqqətli olun.

Dayanıqlı münasibətləri emosiyalar və qıcıqla imtahana çəkməyin.

Səhhətinizi unutmayın. Açıq havada gəzinti məsləhətdir.

İzafi çəki probleminiz varsa, bu gün tamahınızın öhdəsindən gəlin. Fiziki yükü artırın.

Tərəzi - çətin gündür. Gözləntiləriniz miqyaslı olmasın. Təşəbbüs və ideyanız tərəfdaş, iş yoldaşı və ya şərikiniz tərəfindən qəbul olunmur. İstənilən işdə yalnız öz qüvvənizə və imkanlarınıza bel bağlayın.

Ciddi, qəti addım atmaq üçün münasib gün deyil. Əlavə gərginlik olmadan çalışın, qayğıların sayını azaltmağa çalışın.

Axşam saatlarında istirahət edin, ev işləri ilə məşğul olun. Qonaq getmək olar.

Heç nəyi mürəkkəbləşdirməyin. Amma sizin üçün önəmli olan insanlarla ünsiyyətdə yaranan mühüm anlardan da yan keçməyin.

Çoxdan bəri diqqət izharınızı gözləyən insanı yada salın.

Əqrəb - aydın gündür. Başqalarının səhvlərini yaxşı görürsünüz, amma öz yanlışlıqlarınızı da sezməyə, anlamağa çalışın. Sizinlə yeni ritmdə çalışmaq istəməyən insana qarşı iddialarla çıxış etməyin.

Günün ilk yarısında ifrat intensivliklə çalışmayın. Pozitiv ola biləcək xəbərlər istisna deyil. Lakin stresslər, əlavə yük, tapşırıq və iş də istisna deyil. İndi olmasa da, yaxın perspektivdə genişmiqyaslı iş vəd edən olaylar yaşanır.

Yaranan problemləri həll etmək üçün həll yollarını arayın, fikir və ideyalarınızı qaydaya salın. Ehtiyac varsa, yarımçıq qalmış işi bərpa edərək başa çatdırın.

Görüşlərdən birində səslər yüksələ bilər. Çalışın, boş söhbətlərə və mənasız mübahisələrə vaxt ayırmayın. Yanınızdakı insanların da vaxtlarını işə sərf etməsinə can atın.

Oxatan - hadisələrin ildırım sürətilə yaşanacağı gündür. Baş verənləri anlayırsınız, amma bir sıra məqamlar sizi gərginlikdə saxlayır.

Yeni ideyaları reallaşdırmağa tələsməyin. Hətta yeni mərhələyə hesablanmış planlar belə, çətinliklərlə qarşılaşa bilər. Malik olduğunuz ünsürlərlə məqamları dəyərləndirin.

Aktiv olun, tənbəllik etməyin.

Fəal iş və gərgin çalışmaq günün sonunda uğurlu nəticə ilə başa çata bilər. Ötən həftədən bəri yığılıb qalan stresslərdən qurtulmağa çalışın.

Yardıma ehtiyacı olan insana kömək edin. Şəxsi işlərinizdən birini sürəkli təxirəsalmalardan qurtarın.

Oğlaq - yaxın bildiyiniz insanlar üçün gördüyünüz işlər uğurla başa çatacaq. Xüsusi diqqət və məsuliyyət tələb edən sahələrdə sayıq olun, səhvlərə yol verməməyə çalışın.

Tələsməyin, kəmhövsələlik etməyin, işlərinizdə və sizi əhatə edən məkanda qayda yaradın.

Sözləriniz və işləriniz estetik komponentli olsun.

Təmasları və ünsiyyəti elə seçin ki, onlar sizə yük olmasın. Yaşamınızda baş verən və ilk baxışdan sırf təsadüf təsiri bağışlayan hadisələri təhlil edin.

Mümkün problemləri əvvəlcədən təxminləməyə, onları ilkin mərhələdə həll etməyə çalışın.

Dolça - asan, kommunikasiyalar yaratmağın əlverişli olduğu bir gündür. Yaxın ətrafınızdakı insanlarla ünsiyyət qurmaq çətin olmayacaq.

Lakin həmsöhbətinizin emosional durumunun incəliklərinə və təfərrüatlarına fikir verin. Əks təqdirdə iddialarla, tələbkarlıqla qarşılaşacaqsınız. Çoxsaylı tapşırıqlar və ən başlıcası mənasız məsləhətlərdən qurtulmaq üçün bütün vaxtınızı işə sərf edin.

Yaradıcılıq, ünsiyyət, həmfikirlərlə söhbət üçün yaxşı gündür. Hərəkətdə olun, məlumat arayın.

Alış-veriş üçün düşərli vaxtdır. Hobbi və maraqlarınız üçün gərəkli əşyaları ala bilərsiniz.

Balıqlar - maliyyə məsələlərindəki anlaşılmazlıq və qeyri-müəyyənlik indi sizi ciddi narahat edir. Hansısa məsələ ilə bağlı qayığlar çoxdursa, bu mövzunu inkişaf etdirməkdə əmin deyilsinizsə - məsələdən, ümumiyyətlə, imtina edin.

Bu imtinadan sonra hansısa başqa məsələdə inkişaf istisna deyil.

Planlarınız və gözləntilərinizdən asılı olmayan kənar siqnallar diqqət yetirməli olduğunuz məqamı göstərəcək. Ən müxtəlif hadisələr, ən fərqli sürətdə yaşanacaq olaylar mümkündür.

Şəxsi məsələlərdə soyuq məntiqi bu gün unudun, ürəyinizin hökmünə qulaq asın.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Telefon və kompüterdən istifadə edənlər — VACİB XƏBƏRDARLIQ

Telefon və kompüterdən istifadə edənlər
00:18
Bu gün
1154
Maraqlı
A
Günəşin ultrabənövşəyi A və B şüaları ilə yanaşı, infraqırmızı şüa buraxan Floresan işığı və kompüter, mobil telefon kimi cihazlar da insan dərisinə ciddi zərər verir. Bu səbəbdən, sadəcə yay aylarında çölə çıxarkən deyil, qapalı məkanlarda da Günəş şüalarından qoruyan kremlərdən istifadə etmək lazımdır.

"Ölkə.Az" Milli.Az-a istinadən xəbər verir ki, Günəş dərinin qocalmasının ən əsas səbəblərindəndir. İnsan dərisi zamana uduzduğu kimi, Günəş şüalarına məruz qaldıqca da illərlə toplanan zərərlər gözlə görünən təsirə malik olur.

Aparılan araşdırmalar göstərir ki, bir insanın dünyaya gəlməsindən etibarən ilk 20 ilində qəbul etdiyi Günəş şüası həyatı boyunca aldığı Günəş şüasının 80%-ni təşkil edir. Bu səbəbdən, xüsusilə, körpə çağlarından etibarən Günəşdən qorunmağın əhəmiyyəti vurğulanır.

Günəş işıqlarından qorunmaq sadəcə dərinin yaşlanmasının qarşısını almaq məqsədilə deyil, digər dəri xəstəliklərinin yaranmasını əngəlləmək üçün də vacibdir. Günəş bəzi dəri xəstəliklərini və sızanaq kimi problemlərin böyüməsində təsirlidir. Günəşdən yetəri qədər qorunmamaq dərinin rəng tonunun müxtəliflərşməsinə, ləkələrin yaranmasına və kapilyar damarların genişlənməsinə gətirib çıxarır.

Hər şəhərin Günəş işığının maksimum olduğu bəlli saatlar vardır. Məsələn, Bakı üçün bu saat 11:00-dır. Bu zaman insan dərisinin 10-15 dəqiqə Günəş şüası qəbul etməsi gündəlik D vitamininin təmin olunmasına kifayət edir. Bundan sonra gün ərzində istifadə olunan Günəş kremləri D vitamini çatışmazlığı yaratmaz.

Uşaqlarda mütləq 6 aylığından sonra Günəş kremindən istifadə edilməlidir. Krem açıq havaya çıxmadan 20 dəqiqə öncə çəkilməlidir. Təsiri bir müddət sonra keçdiyi üçün 3 saatdan sonra yenilənməlidir.

Günəş kremləri üzün bütün nahiyələrinə, həmçinin, qulaq, ənsə, dodaqlar və boğaz bölgələrinə eyni qaydada çəkilməlidir. Saç tökülməsindən əziyyət çəkən insanlar da saçların çıxmadığı yerə mütləq Günəş kremi çəkməlidir. Mütəxəssislər Günəş kremindən istifadə zamanı qulaq-burun-dodaq faktorunu xüsusilə vurğulayır. Çünki dəri xərçənginin yaranmasının ən çox risk daşıdığı yerlər məhz bu bölgələrdir.

Günəş kremlərinin xərçəng riskini artırması məsələsi də insanları narahat edən problemlərdən biridir. Lakin Günəş şüalarından qoruyan kremlər satışa çıxarılmadan öncə dəfələrlə dermo-kosmetik testlərdən keçirilir. Buna görə də bu riskin olması aşağı faizlə qiymətləndirilir.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA