Osmanlı imperiyasını idarə edən və buna görə ölüm fərmanı verilən Qarabağlı şeyxülislam — TARİXİ FAKT

Osmanlı imperiyasını idarə edən və buna görə ölüm fərmanı verilən Qarabağlı şeyxülislam
09:37
11.02.2019
15647
Maraqlı
A
Osmanlı dövlətində Şeyxülislam Feyzullah Əfəndinin rolu və əhəmiyyəti danılmazdır. Amma yerli oxucuların əksəriyyəti bu tarixi şəxsiyyət haqqında məlumata o qədər də sahib deyillər.

Bu səbəbdən tarixçi-alim Əkbər Nəcəfin məsələ ilə bağlı kiçik qeydlərini “Ölkə.Az” oxucularına çatdırırıq.

1695-1703-cü illər arasında sultan olan II Mustafa zamanında Osmanlı dövlətinin gerçək idarəçisi Şeyxülislam Feyzullah Əfəndi idi. Türkçəni Azərbaycan ləhçəsi ilə danışdığı üçün İstanbul camaatı onu “qızılbaş”, “əcəmi” ləqəbləri ilə tanıyırdı.

Feyzullah Əfəndinin nəsli Cəlaləddin Mövlananın mürşidi Şəms Təbriziyə gedib çıxır. Özü isə Qarabağın məşhur “Qara pirlər” ailəsindən idi.

Feyzullah Əfəndinin Qarabağda yaşamış ulu babaları Şeyx Cüneyd və Şeyx Əhməd idi. Feyzullahın ulu babası Sultan Əhmədin oğlu Pir Məhəmməd Qarabağda vəfat etmiş və “Qara Şeyx” olaraq böyük bir sufi olmuşdur. Ailənin Qarabağdakı pirlik dərgahına daha sonar Vəliyəddin Məhəmməd, Həbib Məhəmməd, daha sonar da Həbibin oğlu Mustafa şeyx olaraq başçılıq etmişdir. Onların qəbirlərinin Qarabağda olduğu qeyd edilir.

Feyzullahın ailəsi daha sonra meydana gələn qarışıqlıq ucbatından Qarabağdan Ərzuruma köçmüşdür.

Feyzullah Əfəndi 1662-ci ildə Ərzurumdan İstanbula gəlmiş, Vani Əfəndinin qızı ilə evlənmiş, Vani Əfəndinin ölməsi səbəbindən 1669-cu ildə Osmanlı sultanı IV Mehmetin oğlu şahzadə Mustafanın xocası olmuşdur. Xocalıq zamanı şahzadəyə dərindən təsir göstərən Feyzullah Əfəndi, gənc Mustafanın taxta çıxması ilə də dövlətin əsas idarəçisinə çevrilmişdir. Belə ki, Sultan II Mustafa ondan xəbərsiz qərar almır və bütün dövlət məsələlərini onunla məsləhətləşirdi. Şeyxülislamın nəzarətində hərəkət etməsi II Mustafanın sonunu gətirmişdir. II Mustafadan sonra da Feyzullah Əfəndi öldürülmüşdür. Ancaq Osmanlıda elmiyyə sinifinə mənsub olanların edamı qadağan olduğu üçün onu əvvəlcə sancaqbəyi təyin etmişlər, sonra da sancaqbəyi kimi edamına fərman almışlar.

Feyzullah Əfəndi 1688-ci ildə şeyxüslislamlığa gətirilmiş və Osmanlı tarixində edam olunan şeyxülislamlardan üçüncüsü olmuşdur.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Depressiya beyini 10 il tez qocaldır — Alimlərdən xəbərdarlıq

Depressiya beyini 10 il tez qocaldır
21:23
Bu gün
1960
Maraqlı
A
Depressiya beyinin qocalması prosesini sürətləndirir.

“Ölkə.Az”ın “Trend”ə istinadən məlumatına görə, bu barədə Yel Universitetinin alimləri xəbərdar edirlər.

İlkin araşdırmalar göstərib ki, depressiyalı insanlarda beyin 10 il tez qocalmağa başlayır. Belə ki, depressiyalı pasiyentlərdə beyinin qocalması prosesi 40, digər insanlarda isə 50 yaşında başlayır.

Tədqiqatçıların fikrincə, bu araşdırmanın nəticəsi kişilərlə müqayisədə depressiyadan iki dəfə artıq əziyyət çəkən qadınlarda qocalıqla əlaqədar əqli zəifliyin inkişafının hansı səbəbdən 3 dəfə çox olmasını anlamağa kömək edir.

Cəmi 10 nəfərin iştirak etdiyi ilkin araşdırmanın gələcəkdə daha geniş şəkildə aparılması nəzərdə tutulub.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

30 yaşdan sonra dəriyə parlaqlıq qazandırmağın YOLLARI

30 yaşdan sonra dəriyə parlaqlıq qazandırmağın YOLLARI
15:31
Bu gün
7908
Maraqlı
A
Dərinizin 20 yaşınızda olduğu kimi parlaq və gənc görünməyini istəyirsiniz?

Bunun üçün 30 yaşdan sonra lazım olan qulluq qaydaları barədə yazını “Ölkə.Az” oxucularına təqdim edirik.

30 yaşdan sonra dərimizdə də dəyişikliklər başlayır. 35 yaşdan sonra isə hər il keçdikcə həssaslaşan dərimizi sağlam saxlamaq üçün bunları etməliyik.

1. Qızıl qayda: Dərini nəmləndirmək

Stabil nəmləndirmə dəriyə qulluğun qızıl qaydalarındandır. Dərinizin gəncliyini, elastikliyini və sağlamlığını qorumaq üçün əsas addım keyfiyyətli nəmləndirici kremdən istifadə etməkdir. Dəri növünüzə ən uyğun məhsulu tapdıqdan sonra, dərinizin nəm balansını qorumaq üçün gün ərzində 2-3 dəfə istifadə edin. Bundan əlavə dərinizin içəridən də nəmlənməsi üçün bol miqdarda su içməyi də unutmayın. 

2. Dəriyə qulluq üçün ən uyğun vaxtın yuxu saatından əvvəl olduğunu unutmayın!

Araşdırmalara görə, dəri dəriyə  qulluq məhsullarının içindəki aktiv maddələri biz yuxuda olarkən özünə daha çox sovurur. Buna görə də ən yaşxı qulluq vaxtı yatmazdan əvvəl sayılır. İlk olaraq üzünüzü su ilə yaxşıca təmizləyin. Ardından tonika ilə canlandıraraq gecə kreminizi çəkin. 

3. Hər mövsümdə günəşdən qorunun!

Dərinizin yaşlı görünməsinin ən vacib səbələrindən biri də piqment ləkələrdir. Ləkələrin qarşısını almaq üçün sadəcə yaz və yayda deyil, ilboyu günəş şüalarından qorumaq lazımdır. Gün kremləri günəşin zərərli UV şüalarının dərimizə hopması və hüceyrələrə zərər verməsinin qarşısını alır. Gün kremlərinin müntəzəm istifadəsi sadəcə qırışların və ağrıverən günəş yanıqlarının görünməsinin qarşısını almaqla yanaşı bizi dəri xərçəngindən də qoruyur. 

4. Ruhunuzu da qidalandırın!
 
Yaşadığımız psixoloji  vəziyyətlər, stress də dərimizdə xoşagəlməz izlər buraxır. Gün ortasında bir müddət istirahət etmək ruhumuzu dincəldəcək və rahatlaşmağımıza kömək edəcək. Mütəxəssislərin fikrincə, meditasiya yaşlanma ilə mübarizədə bu günə qədər ən güclü ayin sayılır. Qırışsız, gənc və parlaq görünən bir dəriyə sahib olmaq istəyirsinizsə, hər gün özünüzə zaman ayıraraq meditasiya etməyə çalışın. 

5. Şəkərdən uzaq durun! 

Həddən artıq şəkər qəbul etmək erkən qocalmaya səbəb ola bilər. Yüksək səviyyədə şəkər və sadə karbohidratlarla (xəmir yeməkləri, şirniyyat və.s) zəngin qidalar qanda insulin səviyyəsini artırır. Qan dövranındakı şəkər molekulları kollagen və elastinin ifrazı lifləri kimi proteinlərə yapışaraq zamanla dərimizin elastikliyini itirməsinə səbəb olur. Bu da dərimizin sürətlə qocalmasına, qırışlara və piqment ləkələrinin yaranmasına səbəb olur. Şəkərdən uzaq durmağınız sizin sürətli maddələr mübadiləsinə və gözəl dəriyə sahib olmağınıza kömək edəcək.

Səbinə Cavadova
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA