Qarabağ sindromu: əcnəbi politoloqlar və konflikt ətrafındakı siyasi möhtəkirlik — SİYASİ ANALİZ

Qarabağ sindromu: əcnəbi politoloqlar və konflikt ətrafındakı siyasi möhtəkirlik
11:43
22.06.2016
13383
Analitika
A

Aprel döyüşlərindən sonra Rusiyanın vasitəçiliyi ilə təşkil olunmuş Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin, Putinin də iştirakı ilə Sankt-Peterburqda keçiriləcək görüşü bu həftə baş tutdu.

Bütün dünya mediasının diqqət mərkəzində saxladığı bu görüşün sonunda gurultulu bəyanatlar, hansısa razılıq gözlənilsə də, bunun tam əksinə olaraq görüşdə nədən danışıldığı, hansı razılıq əldə edildiyi haqda mətbuata heç bir açıqlama verilmədi.

Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan xarici siyasət idarələrindən, o cümlədən görüşün təşkilatçısı Kremlin mətbuat xidmətindən bildirildi ki, prezidentlər görüşləri və danışıqları davam etdirəcəklər, cəbhə xəttində atəşkəsin qorunması üçün döyüş bölgəsində müşahidəçilərin sayı artırılacaq və s.

Görüş başlamazdan əvvəl artıq bəzi media qurumları müxtəlif politoloqların, şərhçilərin və müstəqil siyasətçilərin subyektiv fikirlərini baş xəbər kimi dərc edərək cəmiyyətdə hansısa fikir formalaşdırmağa cəhd etdilər. Görüşün sonunda isə alınan açıqlamalar o qədər rəngarəng, haça fikirlərlə dolu, konkretləşməmiş oldu ki, bu haqda səbirsizliklə informasiya gözləyən oxucu auditoriyası sözün əsl mənasında çaş-baş qaldı.

Qarabağ problemi və Rusiya

Görüş haqqında verilən rəsmi məlumatın qısa, lakonik və heç bir konkret nəticəni özündə əks etdirməyən olması media orqanlarının özünü də çaşdırdı. Sonra manşetlər illərdir Qarabağ problemindən manipulyasiya edərək pul qazanan əcnəbi, xüsusən də rusiyalı politoloqların ziddiyyətli, konflikti daha dərinləşdirəcək şərhləri və analizləri ilə doldu. Erməni daşnak mediasının manşetə çıxardığı rus politoloqlar Azərbaycana qarşı psixoloji təzyiqlərə başladılar. Daşnak saytlarının manşetləri "Qarabağ Azərbaycanın olmayacaq", "Qarabağ Azərbaycandan birdəfəlik ayrılıb" və s. kimi başlıqlı açıqlamalarla doldu.

Ermənilərin muzdla illərdir saxladıqları rusiyalı politoloqlar yenidən Azərbaycana qarşı hücuma keçdilər. Buna cavab olaraq Azərbaycanı dəstəkləyən və ya dəstəkləməklə pul qazanmaq istəyən başqa rusiyalı politoloqlar da Azərbaycan saytlarına açıqlama verərək "Qarabağ Azərbaycan ərazisidir", "Qarabağ Azərbaycana qayıdacaq" kimi bəyanatlar verdilər. Göründüyü kimi görüşü təşkil edən ölkənin politoloqları da görüş ətrafında siyasi möhtəkirlik edərək hər iki cəmiyyəti bir daha "öz səngərlərində" saxladılar. Rusiyanın siyasəti Qarabağ problemini artıq region üçün sağalmaz bir sindrom halına salıb. Son danışıqların təşkilatçısı kimi Rusiyanın çıxış etməsi isə bu dəfə ABŞ və Avropanın siyasi dairələrini məsələdən uzaq durmağa məcbur etdi. Qərbdəki muzdlu politoloqlar bu dəfə susdular və məsələ ətrafında heç bir fikir və ya mülahizə yürütmədilər. Qarabağ problemi son görüşlər zamanı tam olaraq Rusiyanın və rusiyalı politoloqların monopoliyasında idi. Artıq Azərbaycan Rusiya üçün 1993-cü illərin Azərbaycanı deyil. Artıq ümumilikdə Qafqaz regionunun ticarət dövriyyəsi həcmində ticarət dövriyyəsi olan, kapital baxımından regionun ən böyük iqtisadiyyatı və strateji əhəmiyyəti ilə Rusiyanın cənubundə güclü bir Azərbaycan var. Rusiya Azərbaycanı itirməklə bütövlükdə Qafqazı itirə bilər və Yaxın Şərqdəki proseslərə təsir imkanları məhdudlaşa bilər. Artıq geosiyasi baxımdan Ermənistan da Rusiya üçün 1993-cü illərdəki əhəmiyyətdə deyil. Rusiyanın hərbi bazası bu ölkədə istədiyi vaxta qədər qalacaq, Ermənistan özü isə çoxmilyardlıq borcları ilə ömürlük Rusiyanın ətəyindən tutub sürünməyə məhkumdur.

Rusiyalı politoloqların əksəriyyətinin Ermənistanın xeyrinə verdikləri proqnozları isə sadəcə ermənilərə təskinlik kimi qəbul etmək lazımdır. Aprel döyüşlərinin acı məğlubiyyətinin təsirindən hələ çıxmamış ermənilərə ruslar ürək-dirək verərək arxalarında olduqlarını söyləyirlər. Oyunun baş rolunda isə regionun həm Rusiya, həm də Qərb üçün ən mühüm ölkəsi - Azərbaycandır. Görüşün məxfiliyi, görüşdə sadəcə üç prezidentin görüşü və müzakirə olunan məsələlər barədə heç bir informasiya verilməməsi yaxın gələcəkdə baş verəcək böyük siyasi hadisələrin göstəricisidir.

Qarabağ problemi və İran

Görüşlərin keçiriləcəyi ərəfədə qonşu İran yenidən Azərbaycan mediasının hədəfinə tuş gəldi. Prezidentlərin görüşündən bir gün əvvəl İran Ermənistanla viza rejimini ləğv etdi. Bundan əvvəl İran Qarabağ probleminin həlli üçün istənilən missiyanı yerinə yetirməyə hazır olduğunu bəyan etmişdi. Aprel döyüşləri ərəfəsində isə Azərbaycan-İran-Rusiya arasında çox mühüm nəqliyyat dəhlizi haqda müqavilə imzalandı. Azərbaycanı İranla düşmən kimi qələmə verən bizim bəzi media orqanlarının yazılarını tirajlayan erməni mətbuatı Bakı ilə Tehranın arasının soyuqluğundan maksimum dərəcədə istifadə etmək istəsə də, son siyasi proseslər onu göstərdi ki, 1979-cu ildən embarqoda olan İrana öz iqtisadi maraqları daha vacibdir. Ermənistanla ticarətin ona heç nə verə bilməyəcəyini dərk edən Tehran rejimi Azərbaycanla iqtisadi və mədəni sahədə əlaqələrini aktiv surətdə genişləndirir. Ermənistanla viza məsələsinə gəldikdə isə, bu, Azərbaycanın maraqlarını təhlükə altında qoymur. Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin səviyyəsini nəzərə alsaq, İranla hazırkı münasibətlərimizi yüksək qiymətləndirmək olar. Son illər ərzində İrandan Azərbaycana gələn turistlərin sayının 10 dəfəyə yaxın artması, Avropaya yük daşımalarında tranzit kimi İranın Azərbaycan ərazisini seçməsi ondan xəbər verir ki, Ermənistan da artıq İran üçün 1993-cü illərdəki əhəmiyyətini itirib. O dövrlər İrana qarşı açıq ərazi iddiaları və Rusiyaya atom bombası atmaq kimi sərsəm iddialarla çıxış edən başıpozuq bir Azərbaycan hakimiyyəti vardı. Son 15 ildə yürüdülən Azərbaycanın xarici siyasəti isə bütün qonşularına bir şeyi anlatdı ki, biz dostla dost, düşmənlə düşmən olmağı bacarırıq. Azərbaycanla dost olanlar qazanacaq, Azərbaycanla düşmənçilik edənlər isə itirəcəklər. Bunu Tehran gözəl başa düşür.

Qarabağ Problemi və Qərb

Analizimizin əvvəlində də qeyd etdiyimiz kimi Qərb Qarabağ münaqişəsinin həlli məsələsində hələlik məsafədən siyasət yürütməkdə davam edir. Birbaşa Rusiyanın maraq dairəsində yerləşən regiondan Gürcüstanı qoparan ABŞ, daha da irəli gedərək Rusiyanı qəzəbləndirmək istəmir. Qarabağ məsələsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyən ABŞ və Avropa bununla Rusiya ilə geosiyasi müstəvidəki düşmənçiliklərini qismən davam etdirirlər. Qərbin Azərbaycana siyasi dəstəyi, öz for postuna çevirdiyi Ermənistanın hər keçən il boşalması, öz daxilində getdikcə dərinləşən iqtisadi böhran Rusiyanı məcbur edir ki, Qarabağ problemini özünün yaratdığı kimi, eləcə də həll etsin və regiondakı hərbi gərginlik sakitləşsin. Rusiya gözəl başa düşür ki, Qarabağ probleminin həll edilməmiş qalması gələcəkdə özünün zəifləyəcəyi təqdirdə NATO-nun məhz bu boşluqdan istifadə edərək regiona daxil olması ilə nəticələnəcək. Bir vaxtlar Qarabağ problemini yaratmış Rusiya, bu problemi öz vassalı Ermənistana yerini göstərməklə və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi prinsipi ilə həll edə biləcəksə, onda onun maraqları bu bölgədə uzun illər təhlükə altında qalmayacaq və Azərbaycanın onilliklərə hesablanmış balanslaşdırma siyasətinin nəticəsində Cənubi Qafqaz regionu bütün böyük dövlətlər üçün iqtisadi və siyasi əməkdaşlıq sahəsində ən mühüm və təhlükəsiz zonaya çevriləcək.


P.S. Ermənistan artıq hərtərəfli uduzub və bunun üstünü örtmək üçün bir az da öz qəyyumuna, öz faktiki sahibi olan Rusiyaya daha sıx sığınıb. Əgər Rusiya bu tarixi məqamdan istifadə edərək Qarabağ probleminin həllini yenə yubatsa, yenə bu bölgədəki partlayışa həssas qaynar nöqtani olduğu kimi saxlasa, onda gələcəkdə bu problem ona bütövlükdə Qafqazın itirilməsi bahasına başa gələcək. Əgər Rusiya öz mövqeyindən, Ermənistana olan təsir rıçaqlarından istifadə edərək Qarabağ problemini qansız, müharibəsiz həll edəcəksə, onda öz maraqlarını Cənubi Qafqazda birdəfəlik təmin etmiş olacaq. Cənubi Qafqazda Azərbaycanın başçılığı altında həyata keçirilən və gələcəkdə reallaşması nəzərdə tutulan layihələrdən kənarda qalmaq Rusiya üçün milyardlarla ziyan deməkdir və Moskva bu ziyanı əbəs yerə işğalda saxladığı Ermənistan və Qarabağdan kompensasiya edə bilməyəcək.

Qafqaz Ömərov, Ölkə.Az-ın məsul redaktoru

ŞƏRH YAZ
0

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir — ANALİTİKA

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir
18:03
06.01.2018
800
Analitika
A
Ötən ilin avqust ayında Rusiya prezidenti Vladimir Putin Kalininqradda ölkənin şimal-qərb nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı keçirilən müşavirədə Belarusun neft şirkətlərinin üzərinə yerli neft məhsullarını Rusiya limanlarından, xüsusilə Ust-Luqa və Sankt-Peterburq limanları vasitəsilə ixrac etmək öhdəliyinin qoyulmasını təklif edib.

"Ölkə.Az" "Reporta"-a istinadən xəbər verir ki,  V.Putin bununla bağlı bəyanatında təklfini belə izah edib:

"Belarusun neft emalı zavodlarında bizim neftimiz emal olunur (orada başqa ölkələrin nefti yoxdur və çətin ki, bundan sonra da olsun), bu səbəbdən bunu vahid çərçivə halına salmaq lazımdır. Bizim neftimiz bilavasitə öz infrastrukturumuza bağlı olmalıdır”.

Rusiya prezidentinin bəyanatına Baltikyanı ölkələr dərhal reaksiya verib. Litvanın baş naziri Saulyus Skvernyalis bildirib ki, Belarus neft məhsullarının Rusiya limanları və Rusiya dəmir yolları vasitəsilə ixracı Belarus üçün əlverişsiz və təhlükəlidir. S.Skvernyalis qeyd edib ki, Rusiya limanları qışda donur və bu iqlim şəraiti neft məhsullarının daşınması üçün təhlükəli və həssas məsələdir. Litva baş nazirinin fikrincə, şərq dövlətlərinin rəhbərləri tez-tez iqtisadi maraqları nəzərdə tutmayan siyasi qərarlar qəbul edirlər. O, Litva siyasətçilərini Belarus yüklərinin Litva dəmir yolları vasitəsilə Klaypeda limanına tədarükünün davam etdirilməsini təmin etməyə çağırıb.

Lakin baş nazirin çağırışı qəzet yazılarından kənara çıxmayıb. Artıq 2017-ci ilin sonunda Belarus neft tranzitinin istiqamətinin dəyişməsi prosesi başlayıb: Belarus neft məhsullarının ilk 72 min tonu Baltikyanı ölkələrdən deyil, Rusiya vasitəsilə ixrac olunub.

Ötən ilin 8 dekabrında "Belneftxim” konsernin sədri İqor Lyaşenko bildirib ki, Belarus və Rusiya əlverişli şəraitin yaranacağı təqdirdə, 2018-ci ildə Rusiya limanları vasitəsilə ixrac həcminin 1 milyon tona çatdırılmasını razılaşdırıb.

Bu iqdisadi baxımdan əsaslandırılmış qərardırmı?

Qərb analitiklərinin fikrincə, nəqlin istiqamətinin dəyişdirilməsi Belarus neft emalı zavodları üçün ziyanlı olacaq. Çünki Ust-Luqa, Primorsk və Rusiyanın Leninqrad vilayətinin digər limanları Belarus neft emalı zavodlarından ən azı 800 kilometr aralıda yerləşir. Bu isə Ventspils, Riqa və Klaypeda limanları ilə müqayisədə kifayət qədər uzaqdır. Bunun nəticəsi kimi, nəql qiymətləri Baltikyanı ölkələrdən fərqli olaraq dəfələrlə çoxdur. 2017-ci ilə qədər Belarus neft məhsullarının hər bir tonunun Baltikyanı ölkələr vasitəsilə ixracı 6-8 dollara başa gəlirdisə, Rusiya vasitəsilə bu rəqəm 12-18 dollar təşkil edib.

Lakin Rusiya tarif rejiminə elə dəyişikliklər etdi ki, Belarusa artıq yükləri Baltikyanı ölkələr vasitəsilə deyil, Rusiya limanlarından ixrac etmək sərfəli oldu. Əvvəl Rusiya Dəmir Yolları yükdaşıma tariflərinə 25% endirim tətbiq edirdisə, sonra bu rəqəm 50%-ə çatdırıldı, hazırda isə kompleks tariflər tətbiq olunur.

Belarusun neft məhsullarına tətbiq olunan güzəştli şərtlər yüklərin Baltikyanı ölkələrdən deyil, məhz Rusiya limanları vasitəsilə daşınmasını daha əlverişli edib.

Nəql üçün vaxt itkisi ilə bağlı Rusiya maliyyə eksperti İqor Yuşkov bildirib ki, əgər bu, yekun gəlirə təsir göstərmirsə, nəqlin müddəti əhəmiyyətli deyil: "Əsas məsələ aparılan bütün əməliyyatlardan sonra hesabda nə qədər pulun qalmasıdır. Əgər Rusiya marşrutundan istifadə zamanı Baltikyanı ölkələrlə müqayisədə vəsait daha çox qalırsa, təbii ki, məhz Rusiya limanları seçiləcək. Bunun hansı müddətə başa gəlməsi isə elə də əhəmiyyətli deyil.”

İqor Lyaşenko

Nəticə etibarilə 2018-ci ildə Rusiya vasitəsilə daşınan neft məhsullarının həcminin 12 dəfə artırılması planlaşdırılır, ekspertlərin hesablamalarına görə, beş il sonra Belarusun neft nəqlinin əsas hissəsi Baltikyanı ölkələrdən yan keçəcək.

Bu qərarın siyasi məqamları nədən ibarətdir?

Vladimir Putinin avqust bəyanatından sonra Belarus KİV-lərində Baltikyanı ölkələrin limanlarının loqistika baxımından müəyyən müstəvidə daha rəqabətədavamlı olacağı barədə qeydlər yer alıb. Rusiyalı ekspertlərin bu məsələyə münasibəti özünü çox ləngitməyib: Belarusun Rusiya neftini hansı şərtlərlə əldə etdiyi kimi, vacib bir məsələni də unutmaq olmaz.

"Xam neftin Belarusa tədarükü məsələsini tranzitin hansı limanlar vasitəsilə həyata keçirilməsi ilə tam şəkildə əlaqələndirmək mümkündür. Xatırladım ki, Belarusun xeyrinə misli görünməmiş qərar qəbul edilib: Bu 20 milyon ton neft ixrac etmək hüququ verməklə yanaşı, "rekreasiya fəaliyyətinə" daha 6 milyon ayırmasını təmin edir. Bu səbəbdən, belaruslar riyazi hesablamalar apararaq onlara nəyinsə sərf etmədiyini deyərkən onu da unutmalı deyillər ki, bu şərtlər əsasında Belarusa tədarük bizə də sərf etmir. Bununla belə, biz bunu edirik”, - deyə Rusiya Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun rəhbəri Konstantin Simonov bildirib.

Konstantin Simonov

Sonda qeyd edək ki, Baltikyanı ölkələrdə 2017-ci ildə daha da şiddətlənən Qərbə və NATO-ya meyilli əhval-ruhiyyə öz "bəhrəsini verdi". Litva və Latviya Rusiyanın iştirakı ilə həyata keçirilən bütün iri strateji layihələrdən məhrum oldular, Rusiya bazarlarına çıxışı və Rusiyadan olan nəql imkanlarını itirdilər. İndi isə Belarus vasitəsilə həyata keçirilən tədarük imkanları da əllərindən çıxmaqdadır.

ŞƏRH YAZ
0

Məhərrəm Əliyev Heydər Əliyevdən yazdı

Məhərrəm Əliyev Heydər Əliyevdən yazdı
12:07
12.12.2017
1392
Analitika
A

Tarix sübut etmişdir ki, hər bir xalqın, dövlətin inkişafında dahi şəxsiyyətlərin, siyasi liderlərin çox böyük rolu olmuşdur. Siyasi müdriklik, dövlət idarəçiliyində yüksək səriştə, milli maraqların hər şeydən üstün tutulması, qətiyyətlilik və dəmir iradə liderlərin fəaliyyətinin ana xəttini təşkil edir. Azərbaycan xalqı xoşbəxtdir ki, onun belə keyfiyyətlərə malik, Vətəninə və millətinə əvəzsiz xidmətləri ilə əbədilik qazanmış ümummilli lideri – Heydər Əliyevi var. 

Azərbaycanın milli dövlətçiliyinin xilaskarı və müstəqilliyinin təminatçısı, bütöv bir xalqı böyük məhrumiyyətlərdən qorumağa və onun ən şərəfli tarixini yaratmağa nail olmuş ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi irsi, ölməz ideyaları, dövlət inkişafı kursu onun vəfatından sonra da yaşadı, uğurla davam etdirildi. Dahi öndərin Fəxri xiyabanda ucaldılmış abidəsi əbədi ziyarətgaha çevrildi. 
Heydər Əliyevi hər şeydən, hər kəsdən fərqləndirən cəhəti onun doğma xalqının qəlbini fəth etməsidir. Bu fəthi ilə o, xalqının, bugünkü və gələcək nəslin qəlbində əbədi yaşayır və yaşayacaqdır.

Heydər Əliyev şəxsiyyəti, irsi tam öyrənilməmiş bir salnamədir. Onu dönə-dönə oxumaq, öyrənmək, təbliğ etmək lazımdır, çünki Heydər Əliyevin ömrü elə yaşadığımız Azərbaycan tarixinin parlaq səhifələridir. Bu tarixin otuz ildən artıq dövrü məhz xalqını və vətənini canından artıq sevən ən böyük azərbaycanlı, ulu öndər Heydər Əliyevlə bağlı olmuşdur. 

İstər Azərbaycana rəhbərlik etdiyi sovet dönəmində, istər Moskvada SSRİ kimi nəhəng və qüdrətli bir dövlətin ən yuxarı eşalonunda yüksək rəhbər vəzifələr daşıdığı vaxtlarda Heydər Əliyev sadə adamlardan tutmuş ən böyük siyasi xadimlərin də etiraf etdiyi kimi əlahiddə dühası baxımından həmişə seçilmişdir.

Moskvada xüsusi orta milis məktəbində təhsil aldığım illərdə yaxşı xatirimdədir ki, hələ o dövrdə Heydər Əliyevə çox böyük maraq var idi, hər kəs onun iti zəkasına, idarəçilik məharətinə həsəd aparır, onun barəsində çox müsbət fikirlər səsləndirirdilər. Bu dahi şəxsiyyətə olan xüsusi rəğbətimin təzahürü idi ki, Ulu Öndərin çıxışlarını mütəmadi mütaliə edirdim. Hətta imtahanlar verərkən Heydər Əliyevdən sitatlar gətirməyim müsbət qiymətləndirilirdi. Bu ondan irəli gəlirdi ki, Heydər Əliyevin qüsursuz, anlaşıqlı, dolğun çıxışları onu ustad bir müəllim kimi xarakterizə edirdi. 

Baxmayaraq ki, Heydər Əliyevin o zaman sovet hakimiyyətində təmsil olunmasını hiddətlə qarşılayanlar ona qarşı paxıllıq, riyakarlıq nümayiş etdirərək, çirkin kampaniyalar apararaq 1987-ci ildə Ulu Öndəri məcburi istefaya göndərilmişdilər, onu tanıyanlar, sevənlər bununla heç cür barışmır, əksinə ona olan məhəbbətini, dəstəyini əsirgəmirdilər. Hələ 1988-ci ilin ilk mitinqlərindən başlayaraq, Azərbaycan xalqı üzləşdiyi ciddi problemləri həll etməyə qadir siyasətçini görür və onun yenidən Azərbaycan rəhbərliyinə qayıtmasını arzulayırdı. Lakin həmin vaxtlarda görkəmli siyasətçi, dövlət xadimi Heydər Əliyev ciddi təqib olunur, onun və tərəfdarlarının xalqla birləşməsinə hər vəchlə maneçilik törədilirdi. Minlərlə adamın mitinq və nümayişlərə Heydər Əliyevin portretləri ilə çıxması onu yenidən rəhbər görmək arzusunun ümumxalq miqyasında, açıq şəkildə ifadəsi idi. Bakı şəhəri Sabunçu (o vaxtkı Lenin) polis idarəsində cinayət-axtarış bölməsinin rəhbəri olduğum həmin illərdə dahi rəhbərin portretini iş otağında böyük fəxr hissi ilə saxlayırdıq.

Təsadüfi deyildi ki, xalqın öz qüdrətli rəhbəri ilə birləşəcəyindən qorxan imperiya Heydər Əliyevin hər vəchlə Azərbaycana qayıtmasına mane olurdu. Sovet rəhbərliyinin 1990-cı ilin yanvarında xalqımıza qarşı qanlı faciəni törətdiyi ən ağır vaxtda Heydər Əliyev həyatını təhlükə altına ataraq Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək, burada təşkil olunan etiraz mitinqində çıxış etmiş və 20 yanvar faciəsinə siyasi qiymət verərək, mərkəzin və respublika rəhbərliyinin hüquqazidd əməllərini ifşa etmişdir.
Tarixin bu məsuliyyətli və çətin, lakin şərəfli dövründə xalqı ilə olmağı, ona kömək etməyi vacib bilən Heydər Əliyev 1990-cı ilin iyulunda Bakıya gəlir və onu qarşılayanlardan biri kimi Ulu Öndərlə ilk tanışlığımız olur. Həmin vaxt qardaşı Cəlal Əliyevin evində qalan Heydər Əliyevə qarşı təhdidlər səngimir, onu Bakını tərk etmədiyi təqdirdə istənilən hadisənin baş verə biləcəyi ilə hədələyirlər. Heydər Əliyev Naxçıvana getmək məcburiyyətində qalır. Yaxşı xatirimdədir, Cəlal Əliyevlə görüşümüzdən sonra ertəsi günü Vasif Talıbovla (Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri) birgə Heydər Əliyevi Naxçıvana yola salmaq üçün aeroporta apardıq və onu təyyarənin salonunadək ötürdük. Sonralar Naxçıvanda olarkən də Ulu Öndərlə görüşlərimiz olmuşdur. Yaşının çox və səhhətində müəyyən problemlərin olmasına baxmayaraq hər zaman qamətli duruşu, daxili gücə və özünəgüvənə malik olması, simasında ifadə olunan möhkəm iradəlilik və qətiyyətlilik əlamətləri, səsindəki amiranəlik Ümummilli Lideri ilk görünüşdən məğrur sərkərdəyə bənzədir, onun bundan sonra da xalqına xidmət etmək iqtidarında olduğunu göstərirdi. Təbiətən çox təmkinli olsa da, baş verən haqsızlıqlara qarşı hər zaman barışmaz idi. O, güclü siyasi fəhmə, taleyüklü məsələləri həll etmək bacarığına, dəmir iradəyə və zəngin idarəçilik təcrübəsinə malik idi. 

Azərbaycançılıq məfkurəsinin parlaq daşıyıcısı olan Heydər Əliyev öz müdrik siyasəti, dönməz əqidəsi və tarixi uzaqgörənliyi sayəsində milli dövlətçilik ideyasının gerçəkləşdirilməsinə, müasir Azərbaycan dövlətinin qurulmasına və xalqımızın müstəqillik arzusuna çatmasına nail olmuşdur. 

1991-ci ildə öz dövlət müstəqilliyini bərpa edən xalqımız çox çətin sınaqlardan keçmiş, qanı bahasına qazandığı müstəqilliyi yenidən itirmək təhlükəsi ilə üzləşmişdi. Həmin dövrdə Azərbaycanda müstəqil dövlətçilik maraqları ilə üst-üstə düşməyən, bir çox hallarda isə onlara zidd olan qeyri-ardıcıl, səriştəsiz siyasətin aparılması, silahlı birləşmələrin özbaşınalığı, xaos və vətəndaş qarşıdurması, erməni təcavüzü bu təhlükəni daha da dərinləşdirirdi. Möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, "Əfsuslar olsun ki, müstəqilliyimizin ilk illərində Heydər Əliyev hakimiyyətdə deyildi. Əgər olsaydı, biz böyük itkilərlə üzləşməzdik". Məhz belə bir ağır dövrdə – 1993-cü ildə xalqımızın təkidli tələbi ilə ümummilli lider Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıdaraq müstəqilliyimizi məhv olmaqdan xilas etmək kimi çox çətin və şərəfli missiyanı öz üzərinə götürdü. O dövrdə təsəvvür etmək çətin idi ki, ömrünün müdrik çağında olan və çoxsaylı təhdidlərə məruz qalan Heydər Əliyev yenidən hakimiyyətə qayıtsın. Buna rəğmən bu güclü şəxsiyyətin heç nədən çəkinmədən, öz həyatını belə təhlükəyə ataraq, sözün əsl mənasında, "ömrümün qalan hissəsini də xalqıma bağışlayıram" deyib, meydana atılması xalqı və dövləti qarşısında misilsiz fədakarlığı idi. 

Məhz Ulu Öndərin apardığı müdrik siyasət nəticəsində müstəqilliyimiz qorunub saxlanılmış, atəşkəsə nail olunmuş, dövlətlə xalqın birliyi təmin edilmiş, bütün sahələrdə demokratik islahatlara başlanılmış, güclü dövlətin möhkəm təməli qoyulmuşdur.
Hamımızın yaxşı xatirindədir ki, müstəqilliyin ilk illərində olan vəziyyət dövlət qurumlarından da yan keçməmiş, respublikanın prokurorluq, ədliyyə, polis, milli təhlükəsizlik, gömrük orqanlarında kadr siyasəti ciddi şəkildə təhrif olunmuş, həmin orqanlar öz üzərlərinə düşən sabitlik və əmin-amanlığın qorunması, vətəndaşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi vəzifəsini unudaraq hərəsi bir siyasi qüvvəyə xidmət edirdi.

Respublikada cərəyan edən hadisələri dərindən təhlil edən Heydər Əliyev həm də yaxşı dərk edirdi ki, Azərbaycanın müstəqilliyini təmin etmək, onu möhkəmləndirmək, ölkədə demokratik hüquqi dövlət qurmaq, köklü islahatlar aparmaq üçün, ilk növbədə, ictimai-siyasi sabitlik, qanunçuluq, hüquq qaydası təmin edilməlidir. "Dövlət - dövlətçiliyi qorumalıdır" fikrini dönə-dönə vurğulayan Heydər Əliyev çox qəti və prinsipial mövqedən çıxış edərək ciddi intizam, tələbkarlıq və dövlət mənafeyi kimi amilləri ön plana çəkmişdi. Ölkədə geniş vüsət almış cinayətkarlığın bütün ünsürlərinə qarşı qəti mübarizə aparmaq üçün 1994-cü ilin avqustun 9-da imzaladığı xüsusi Fərman qanunçuluğun və hüquq qaydalarının möhkəmləndirilməsində əsaslı dönüş yaratmışdı. Eyni zamanda, milli dövlətçiliyin inkişafında korrupsiyanın aradan qaldırılmasının əhəmiyyəti nəzərə alınaraq bu ümumbəşəri sosial bəla ilə mübarizəyə başlanılmışdı.

Heydər Əliyev qətiyyətinin ifadəsi olan bu mühüm tədbirlərin həyata keçirilməsində iştirakımı daim xatırlayır, Ulu Öndərin fəaliyyətimə verdiyi dəyərdən böyük fəxarət duyuram. Həqiqətən, 10 ilə yaxın bir müddətdə bu dahi şəxsiyyətlə birgə çalışmaq, onun rəhbərliyi ilə keçirilən tədbirlərdə iştirak etmək qürurvericidir. Ümummilli liderin etimadı sayəsində 1993-cü ildən uzun müddət Bakı şəhəri Baş Polis İdarəsinin rəisi vəzifəsində fəaliyyət göstərmişəm.

1993-1998-ci illər Azərbaycanda ən gərgin illər idi. Bu illərdə Bakı şəhəri kimi böyük bir şəhərin təhlükəsizliyi, sözsüz ki, təmin olunmalı idi. Az qala hər gün mitinqlər keçirilir, müxtəlif təxribat xarakterli addımlar atılırdı. Bütün bunların öhdəsindən gəlmək isə asan iş deyildi. Dahi rəhbərin qarşımızda qoyduğu tapşırıqları yerinə yetirmək ən ümdə vəzifəmiz idi. 

1994-cü ilin oktyabrı və 1995-ci ilin martında baş vermiş dövlət çevrilişi cəhdləri, ölkə Prezidentinin fiziki məhvinə yönəldilmiş sui-qəsdlər görülmüş kompleks və çevik əməliyyat tədbirləri nəticəsində tamamilə aradan qaldırılmış, onların təşkilatçıları ifşa olunaraq, respublikada siyasi qarşıdurma yaratmaq cəhdlərinə qətiyyətlə son qoyulmuşdu.

1995-ci ildə Heydər Əliyevə sui-qəsd təşkil etmək istəyən cinayətkarlar işlədiyim dövrdə Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən aşkarlanaraq yaxalanmışdır. Hətta o zaman Heydər Əliyev bu cinayətin açılmasına görə bizə təşəkkür də etmişdi. 

"Hər bir insanın taleyi xalqın taleyinə çevrilməlidir" deyən Heydər Əliyev necə böyük qəlb və mənəviyyat sahibi olduğunu, şəxsiyyətcə böyüklüyünü sonrakı dövrdə öz cinayətkar əməllərini dayandıran, qanuna əməl edən qanunsuz silahlı birləşmələri də cinayət məsuliyyətindən azad etməsi ilə təsdiqlədi. 

Heydər Əliyevin böyüklüyü, dövlətçilik səriştəsi onda idi ki, o, hüquqi dövlət quruculuğu işində humanizm prinsiplərindən yerində və düzgün istifadə etməyi uzaqgörənliklə, müdrikliklə bacarırdı. 

Onun hər zaman xalqının yanında olduğuna, Heydər Əliyevi böyük bir izdihamın müşayiət etdiyinə, hər bir vətəndaşa qayğı ilə yanaşdığına şahid olmuşam, bir rəhbər kimi onunla birgə tədbirlərdə iştirak etmişəm. Ümummilli Lider Azərbaycanı bir xalq, Vətən, dövlət olaraq çox sevirdi. Azərbaycanlı olması ilə fəxr etməsi, "Azərbaycan" kəlməsini gözləri yaşara-yaşara söyləməsi Ulu Öndərin Vətənə olan sevgisinin sübutudur: "Hər bir insanın milli mənsubiyyəti onun qürur mənbəyidir. Mən həmişə fəxr etmişəm, bu gün də fəxr edirəm ki, mən azərbaycanlıyam!" 

Xalqın əbədi sevgisini qazanan ulu öndər Heydər Əliyev daxili və xarici qüvvələrin dövlət çevrilişi, sui-qəsd və təxribat cəhdlərinə baxmayaraq, öz həyatı, sağlamlığı bahasına gecəli-gündüzlü fədakar əməyi hesabına dövlət müstəqilliyimizi yenidən bərqərar etdi. Azərbaycan dağılmaqda olan ölkədən inkişaf edən, tərəqqiyə qoşulan ölkəyə, vətəndaş müharibəsi astanasında olan ölkədən vətəndaş həmrəyliyi olan ölkəyə çevrildi. 

Müasir Azərbaycan dövlətinin qurucusu və memarı, xalqımızın xilaskarı kimi Azərbaycanın müstəqillik tarixini yazan ümummilli liderimiz Heydər Əliyev qısa zamanda misilsiz xidmətləri ilə, köklü demokratik hüquqi dövlət quruculuğu, mütərəqqi hüquqi, o cümlədən məhkəmə-hüquq islahatları ilə tariximizin parlaq səhifələrini yazdı.

Azərbaycanın özü qədər əbədi olan dahi öndər Heydər Əliyevin ölkənin dərin ictimai-siyasi və iqtisadi böhrandan çıxarılmasında, vətəndaş müharibəsinin qarşısının alınmasında, Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin qorunmasında və möhkəmləndirilməsində, dövlətimizin beynəlxalq aləmdə böyük uğurlar qazanmasında, Azərbaycan dövlətçiliyinin nəaliyyətlərində müstəsna xidmətləri xalqımız tərəfindən sonsuz məhəbbət və dərin ehtiram hissi ilə yad edilir, onun əziz xatirəsi daim qəlbimizdə yaşayır.

Bu gün ölkəmizin sürətli hərtərəfli inkişafı onu deməyə əsas verir ki, ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulmuş uğurlarımız müstəqil dövlətçilik prinsipləri ilə daha da möhkəmlənir. Çünki bu iş, bu siyasi xətt müasir şəraitdə möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla həyata keçirilir, ölkəmizin tərəqqisinə və xalqımızın rifahına hesablanmış genişmiqyaslı və ardıcıl islahatlar bu gün öz real bəhrəsini verir.

Bizim isə ən böyük vəzifəmiz Heydər Əliyevin ideyalarının inkişafı və Azərbaycan tarixinin yeni şanlı səhifələrinin yazılması naminə möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin ətrafında sıx birləşərək, ona layiqli yardımçı olmaqdır.

Məhərrəm Əliyev,
Azərbaycan Respublikası
ədliyyə nazirinin müavini

ŞƏRH YAZ
2
BAĞLA