Qərbin Qafqaz siyasəti və statusu müəyyən edilməmiş Ermənistan — TƏHLİL

Qərbin Qafqaz siyasəti və statusu müəyyən edilməmiş Ermənistan
17:19
04.08.2015
9988
Analitika
A

Foreign Policy: Ermənistan gec-tez Rusiyanın tapdağı altından çıxacaq

ABŞ ən nüfuzlu jurnallarından biri olan "Foreign Policy" Rusiyanın Qafqaz siyasəti və onun nəticələri haqqında material dərc edib.

Jurnalda dərc olunan məqalənin müəllifi tanınmış amerikalı analitik Maykl Sesir Ermənistanın Rusiya tərəfindən istismarını analiz edərək bu postsovet ölkənin tam olaraq Rusiyanın tapdağının altında olduğunu vurğulayıb.

Materialda Sesir Ermənistanda baş verən son hadisələri, elektrik enerjisinin bahalaşması və ölkədəki etiraz aksaiyalarını şərh edərkən problemin başında duran səbəb kimi Rusiya şirkətlərinin Ermənistanı demək olar ki, özəlləşdirməsini göstərib.

Onun sözlərinə görə, Ermənistan enerji şəbəkəsinin və digər iqtisadiyyat üçün strateji əhəmiyyət əhəmiyyət kəsb edən sahələrin Rusiyanın nəzarətində olması İrəvana müstəqil siyasət yürütmək, tarifləri müstəqil şəkildə tənzimləmək imkanı vermir və nəticədə bir dövlət olaraq Ermənistanın əhəmiyyətini həm daxili, həm də beynəlxalq məsələlərdə azaldır.

"Rusiyanın Ermənistana təsir etmək üçün əlində çox ciddi kartları var. Ermənistan iqtisadiyyatının tam olaraq Rusiyanın nəzarətinə keçməsində yerli siyasi elitanın böyük rolu var. Vətəndaş cəmiyyəti özü elitaya yerini göstərməli və onu ölkənin maraqlarına uyğun siyasət yürütməyə məcbur etməlidir", deyə amerikalı analitik məqaləsində bildirib.

Materialdan da göründüyü kimi, Qərb Ermənistanın Rusiyanın total nəzarəti altında olmasını həzm edə bilmir, Cənubi Qafqaz regionunda Moskvanın for-postunda siyasi hakimiyyətin dəyişməsində maraqlı olduğunu açıq şəkildə bəyan edir. Ermənistan iqtisadiyyatının tam olaraq Rusiya şirkətlərinin nəzarətində olduğunun xüsusi ilə vurğulanması isə İrəvanın Moskvadan asılılıq dərəcəsinin həddini göstərmək kimi də qiymətləndirilə bilər.

Analitikin xüsusi ilə diqqət çəkdiyi digər məqam isə yerli avtokratiyanın Rusiyanın dominantlığına boyun əyərək vassallığı qəbul etməsi, milli və dövlət maraqlarının ümumiyyətlə itməsidir. Ermənistan və Rusiya arasındakı "alyans" və ya "müttəfiqlik sazişi" kimi adlandırılan müqavilələr isə əslində İrəvan üzərində Moskvanın nəzarətinin gücləndirilməsindən başqa bir şey deyil.

İranla Qərb arasındakı saziş və gələcəkdə həyata keçiriləcək regional layihələrdən də bəhs edən məqalədə, analitik ermənilərə "yağlı vədlər" də verməyi unutmur. Əslində isə bu tip fikirlərin səslənməsi aclıqdan və dolanışıq cəhətdən əziyyət çəkən bir əhali üçün əsl göydəndüşmə bir şeydir. Yoxsulluqdan, imkansızlıqdan təngə gəlmiş xalq bu tip vədlərə tez inanır və rejimi dəyişmək istəyi daha tez qabarır.

Məqalədə Maykl Sesir İranla Qərbin iqtisadi münasibətlərinin genişlənməsindən Ermənistanın yararlana biləcəyindən, bu ölkənin İran neftinin və qazının Avropaya çıxarılması üçün dəhliz rolunu oynaya biləcəyindən danışır. Analitik əgər Rusiyanın vassalı olmayan bir erməni hökumətinin ölkəni idarə edəcəyi təqdirdə İranla Qərb yaxınlaşmasından Ermənistanın ən uduşlu çıxan ölkə ola biləcəyinə eyham vurur. Yəni erməni ictimaiyyətinə "əgər Rusiyanın dominantlığından imtina edilərsə, Ermənistan gələcək regional iqtisadi layihələrdən kənarda qalmayacaq" fikri aşılanır. Təbii bu fikir Ermənistanın gələcəyini düşünən qüvvələr tərəfindən ciddi qəbul olunur, çünki Rusiyanın tapdağı altında Ermənistan məhv olmağa, dünya xəritəsindən silinməyə məhkumdur. Rusiyanın isə Ermənistanı belə asanlıqla tərk edəcəyinə inanmaq sadəlövhlük olardı. Deməli bədxah qonşularımız öz ambisiyalarının, xəbisliklərinin və bitməyən iştahlarının girovuna, qurbanına çevriliblər. Onlar yə məhv olacaqlar, ya da ambisiyalarından əl çəkib qonşuları ilə sülh şəraitində yaşamağı öyrənəcəklər. Hazırki vəziyyətdə Ermınistan qarşısında duran bu iki yoldur.


Baş redaktordan
Ölkə.az

ŞƏRH YAZ
0

"Sözün varsa, gəl üzümə de" — Araz Əlizadə Orduxan Teymurxanı debata çağırdı

12:35
17.02.2018
8813
Analitika
A
Aprelin 11-də keçiriləcək prezident seçkilərinə namizəd, Azərbaycan Sosial-Demokrat Partiyasının (ASDP) sədri, Milli Məclisin deputatı Araz Əlizadə Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən azərbaycanlı videobloger Orduxan Teymurxan və digərlərini canlı debata çağırıb.

A.Əlizadə “Ölkə.Az”a açıqlamasında Orduxan Teymurxan və digər videoblogerlərlə birbaşa və yaxud canlı debata çıxmağa hazır olduğunu bildirib. 

“Amma bir şərtim var ki, debat canlı olmalıdır. Daha sonradan mənim fikirlərim kəsiləcək və yaxud ixtisar olunacaqsa, buna razı olmaram. Mən birbaşa yayım olan debatda istənilən şəxslə görüşməyə hazıram. Yetər ki, bu canlı olsun!”,-deyə Araz Əlizadə bildirib.

Deputat qeyd edib ki, son günlər internet vasitəsilə özlərini “qəhrəman” hesab edən videoblogerlərin Azərbaycan əleyhinə qarayaxma kampaniyası aparması insanlarda ikrah hissi yaradır:

“Mən nə Orduxanı, nə də digərlərini tanımıram. Amma eşidirəm ki, onlar prezidentliyə namizəd olan şəxsləri təhqir etməyə çalışırlar. Bilirsiniz, mən köhnə Bakılıyam. Biz Bakılıların da bir adəti vardı. Cavan vaxtı küçədə futbol oynaya bilməyən uşaqları qapıya qoyurdular. Qapıda dayanan həmin uşaqlar topu buraxan zaman deyirdik ki, yerə yıxıl, adın çıxsın. Digər tərəfdən isə məhəllədə döyülən qorxaq uşaqlar küçənin o biri başına qaçıb söyüş söyürdülər. Hamı da onlara qorxaq kimi baxaraq, fikir vermirdi. İndi Avropada gizlənən bu uşaqlar da mənim haqqımda nə deyirsə, hər bir söyüşlərini onların ailə üzvlərinin ünvanına göndərirəm. Sosial şəbəkələrdə mənim haqqımda nə mənfi fikirlər yazılırsa, onlara bir cavabım var: Əgər kişisənsə, gəl, üzümə de! Çünki gedib xaricdən nə isə yazanda, ona cavab verilə bilmir. Ümumiyyətlə, bu adamlar mücərrəd və qorxaq insanlardır. Mən onlara necə cavab verim? Bir daha deyirəm ki, mən köhnə Bakılyam. Bizdə adət budur ki, kişi sözünü kişinin üzünə deyər. Əgər onlar türklər demişdən, erkək olsaydılar, sözü gəlib üzümə deyib layiqli cavablarını alardılar. İş yerim və yaşadığım ünvan hamıya məlumdur. Əgər sözləri varsa, buyurub gəlsinlər, üzümə desinlər. Yoxsa ki, qaçıb xarici ölkədən söyüş söymək kişilikdən uzaq hərəkətdir”. 

Zaur Əziz
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
1

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir — ANALİTİKA

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir
18:03
06.01.2018
4341
Analitika
A
Ötən ilin avqust ayında Rusiya prezidenti Vladimir Putin Kalininqradda ölkənin şimal-qərb nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı keçirilən müşavirədə Belarusun neft şirkətlərinin üzərinə yerli neft məhsullarını Rusiya limanlarından, xüsusilə Ust-Luqa və Sankt-Peterburq limanları vasitəsilə ixrac etmək öhdəliyinin qoyulmasını təklif edib.

"Ölkə.Az" "Reporta"-a istinadən xəbər verir ki,  V.Putin bununla bağlı bəyanatında təklfini belə izah edib:

"Belarusun neft emalı zavodlarında bizim neftimiz emal olunur (orada başqa ölkələrin nefti yoxdur və çətin ki, bundan sonra da olsun), bu səbəbdən bunu vahid çərçivə halına salmaq lazımdır. Bizim neftimiz bilavasitə öz infrastrukturumuza bağlı olmalıdır”.

Rusiya prezidentinin bəyanatına Baltikyanı ölkələr dərhal reaksiya verib. Litvanın baş naziri Saulyus Skvernyalis bildirib ki, Belarus neft məhsullarının Rusiya limanları və Rusiya dəmir yolları vasitəsilə ixracı Belarus üçün əlverişsiz və təhlükəlidir. S.Skvernyalis qeyd edib ki, Rusiya limanları qışda donur və bu iqlim şəraiti neft məhsullarının daşınması üçün təhlükəli və həssas məsələdir. Litva baş nazirinin fikrincə, şərq dövlətlərinin rəhbərləri tez-tez iqtisadi maraqları nəzərdə tutmayan siyasi qərarlar qəbul edirlər. O, Litva siyasətçilərini Belarus yüklərinin Litva dəmir yolları vasitəsilə Klaypeda limanına tədarükünün davam etdirilməsini təmin etməyə çağırıb.

Lakin baş nazirin çağırışı qəzet yazılarından kənara çıxmayıb. Artıq 2017-ci ilin sonunda Belarus neft tranzitinin istiqamətinin dəyişməsi prosesi başlayıb: Belarus neft məhsullarının ilk 72 min tonu Baltikyanı ölkələrdən deyil, Rusiya vasitəsilə ixrac olunub.

Ötən ilin 8 dekabrında "Belneftxim” konsernin sədri İqor Lyaşenko bildirib ki, Belarus və Rusiya əlverişli şəraitin yaranacağı təqdirdə, 2018-ci ildə Rusiya limanları vasitəsilə ixrac həcminin 1 milyon tona çatdırılmasını razılaşdırıb.

Bu iqdisadi baxımdan əsaslandırılmış qərardırmı?

Qərb analitiklərinin fikrincə, nəqlin istiqamətinin dəyişdirilməsi Belarus neft emalı zavodları üçün ziyanlı olacaq. Çünki Ust-Luqa, Primorsk və Rusiyanın Leninqrad vilayətinin digər limanları Belarus neft emalı zavodlarından ən azı 800 kilometr aralıda yerləşir. Bu isə Ventspils, Riqa və Klaypeda limanları ilə müqayisədə kifayət qədər uzaqdır. Bunun nəticəsi kimi, nəql qiymətləri Baltikyanı ölkələrdən fərqli olaraq dəfələrlə çoxdur. 2017-ci ilə qədər Belarus neft məhsullarının hər bir tonunun Baltikyanı ölkələr vasitəsilə ixracı 6-8 dollara başa gəlirdisə, Rusiya vasitəsilə bu rəqəm 12-18 dollar təşkil edib.

Lakin Rusiya tarif rejiminə elə dəyişikliklər etdi ki, Belarusa artıq yükləri Baltikyanı ölkələr vasitəsilə deyil, Rusiya limanlarından ixrac etmək sərfəli oldu. Əvvəl Rusiya Dəmir Yolları yükdaşıma tariflərinə 25% endirim tətbiq edirdisə, sonra bu rəqəm 50%-ə çatdırıldı, hazırda isə kompleks tariflər tətbiq olunur.

Belarusun neft məhsullarına tətbiq olunan güzəştli şərtlər yüklərin Baltikyanı ölkələrdən deyil, məhz Rusiya limanları vasitəsilə daşınmasını daha əlverişli edib.

Nəql üçün vaxt itkisi ilə bağlı Rusiya maliyyə eksperti İqor Yuşkov bildirib ki, əgər bu, yekun gəlirə təsir göstərmirsə, nəqlin müddəti əhəmiyyətli deyil: "Əsas məsələ aparılan bütün əməliyyatlardan sonra hesabda nə qədər pulun qalmasıdır. Əgər Rusiya marşrutundan istifadə zamanı Baltikyanı ölkələrlə müqayisədə vəsait daha çox qalırsa, təbii ki, məhz Rusiya limanları seçiləcək. Bunun hansı müddətə başa gəlməsi isə elə də əhəmiyyətli deyil.”

İqor Lyaşenko

Nəticə etibarilə 2018-ci ildə Rusiya vasitəsilə daşınan neft məhsullarının həcminin 12 dəfə artırılması planlaşdırılır, ekspertlərin hesablamalarına görə, beş il sonra Belarusun neft nəqlinin əsas hissəsi Baltikyanı ölkələrdən yan keçəcək.

Bu qərarın siyasi məqamları nədən ibarətdir?

Vladimir Putinin avqust bəyanatından sonra Belarus KİV-lərində Baltikyanı ölkələrin limanlarının loqistika baxımından müəyyən müstəvidə daha rəqabətədavamlı olacağı barədə qeydlər yer alıb. Rusiyalı ekspertlərin bu məsələyə münasibəti özünü çox ləngitməyib: Belarusun Rusiya neftini hansı şərtlərlə əldə etdiyi kimi, vacib bir məsələni də unutmaq olmaz.

"Xam neftin Belarusa tədarükü məsələsini tranzitin hansı limanlar vasitəsilə həyata keçirilməsi ilə tam şəkildə əlaqələndirmək mümkündür. Xatırladım ki, Belarusun xeyrinə misli görünməmiş qərar qəbul edilib: Bu 20 milyon ton neft ixrac etmək hüququ verməklə yanaşı, "rekreasiya fəaliyyətinə" daha 6 milyon ayırmasını təmin edir. Bu səbəbdən, belaruslar riyazi hesablamalar apararaq onlara nəyinsə sərf etmədiyini deyərkən onu da unutmalı deyillər ki, bu şərtlər əsasında Belarusa tədarük bizə də sərf etmir. Bununla belə, biz bunu edirik”, - deyə Rusiya Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun rəhbəri Konstantin Simonov bildirib.

Konstantin Simonov

Sonda qeyd edək ki, Baltikyanı ölkələrdə 2017-ci ildə daha da şiddətlənən Qərbə və NATO-ya meyilli əhval-ruhiyyə öz "bəhrəsini verdi". Litva və Latviya Rusiyanın iştirakı ilə həyata keçirilən bütün iri strateji layihələrdən məhrum oldular, Rusiya bazarlarına çıxışı və Rusiyadan olan nəql imkanlarını itirdilər. İndi isə Belarus vasitəsilə həyata keçirilən tədarük imkanları da əllərindən çıxmaqdadır.

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA