Qlobal güclərin maraq savaşı və Azərbaycanın müasir geosiyasətdəki yeri — TƏHLİL

Qlobal güclərin maraq savaşı və Azərbaycanın müasir geosiyasətdəki yeri
11:40
22.08.2016
3039
Analitika
A

2016-cı ilin yayı havaların isti keçməsindən əlavə beynəlxalq siyasətdə də ciddi proseslərin getdiyi bir mövsüm kimi yadda qaldı.

Xüsusilə avqust ayı istər dünya, istərsə də regional siyasət baxımından çox mühüm bir ay oldu. Avqust ayı Türkiyədə çevriliş sonrası baş verən proseslər, Türkiyə-ABŞ münasibətlərinin gərginləşməsi, Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin yaxşılaşması, Qafqaz regionunun geosiyasətdəki əhəmiyyətinin üzə çıxması baxımından yadda qaldı.

Avqust ayında Rusiya və İran prezidentlərinin Bakıya səfəri, Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayevin Türkiyəyə səfəri, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Rusiyaya səfəri, Ankara ilə Vaşinqton və Brüssel arasında münasibətlərin gərginləşməsi geosiyasi proseslərdə yeni səhifə açdı. ABŞ-dan Fəthullah Gülənin ekstradisiyasını tələb edən Türkiyənin rədd cavabı alması hətta NATO yaranandan bu alyansa üzv olan yeganə müsəlman ölkəsinin hərbi blokdan çıxması məsələsini belə gündəmə gətirdi. Ankara ABŞ-a Gülən məsələsində nə qədər ciddi olduğunu ən yüksək səviyyədə çatdırdı. Avqust ayının sonlarında Vaşinqtonla Ankara arasındakı problemlərin həlli məqsədi ilə ABŞ-ın vitse-prezidenti Co Baydenin Türkiyəyə səfəri planlaşdırılır. Artıq dünyanın diqqət mərkəzi Avrasiyanın Yaxın və Orta Şərq regionlarına yönəlib. Suriya və İraqda getdikcə qızışan konflikt, Qərblə Şərqin artan qarşıdurması, hegemoniya uğrunda mübarizə planetimizi növbəti qlobal fəlakətlə üz-üzə qoyub.

Baş verən bu proseslərdə qlobal və regional güclərlə bərabər səviyyədə gesosiyasi oyunların mərkəzində yer alan Azərbaycan bu günlərdə əksər strateqlərin diqqət mərkəzindədir. Avropanın enerji təhlükəsizliyi məsələsində öz qətiyyətli və müstəqil mövqeyini ortaya qoyan Azərbaycan, Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin gərginləşdiyi dövrdə də çox incə düşünülmüş siyasət həyata keçirərək regionda baş verə biləcək yeni və çox ciddi bir konfliktin alovlanmasının qarşısının alınmasında mühüm rol oynadı. Bölgənin əsas enerji və strateji əhəmiyyətli nəqliyyat dəhlizinin üzərində yerləşən Azərbaycanda bütün qlobal güclərin maraqlarının toqquşmasına baxmayaraq düzgün seçilmiş xarici siyasət nəticəsində bu güclərə Qafqaz regionunda toqquşmaq üçün hər hansı bir əsas verilmədi. Maraqları qismən təmin olunmuş böyük dövlətlər incə və ağıllı düşünülmüş Azərbaycan xarici siyasətinin nəticəsində regionun ən stabil ölkəsinin milli və dövlət maraqları ilə barışmalı oldular. İllər öncə müstəqilliyin zəifliyindən, dövlətin yeni və bərkiməmiş olmasından istifadə edərək Azərbaycanla ultimatumlar dili ilə danışan bəzi xarici qüvvələr regionda sülhün, əmin-amanlığın və stabilliyin saxlanmasında Azərbaycanın həlledici rolunu dərk edərək ölkəmizlə bərabərhüquqlu dövlət və layiqli tərəfdaş kimi davranmaq məcburiyyətində qaldılar.

Azərbaycan, Rusiya və İran prezidentlərinin son Bakı görüşü zamanı bağlanmış müqavilələr Moskva ilə Tehranın geosiyasi məkanda mövqelərini daha da möhkəmləndirmək üçün Azərbaycanla yaxşı münasibətlərinin olmasının vacibliyini dərk etməsi və dövlətimizin maraqlarına hörmət etmələri nəticəsində baş tutdu. Yaxın Şərq və Cənubi Qafqaz regionunda hegemoniya uğrunda həmişə mübarizə aparmış Rusiya və İran Azərbaycansız heç bir regional ittifaqın, nəqliyyat dəhlizinin və iqtisadi əlaqələrin yaradılmasının mümkün olmayacağını dərk edərək, Bakıya tam və bərabər hüquqlu tərəfdaşlıq təklifi etdilər. Gürcüstanın Avropaya meyillənməsi, Ermənistanın isə faktiki olaraq Rusiyanın nəzarətində olması regionda yeganə müstəqil dövlət kimi Azərbaycanın rolunu önə çıxarır. Bir tərəfdan Azərbaycana Avropanın Rusiyadan enerji asılılığını aradan qaldırmaq üçün yeganə ümid yeri kimi baxması, digər tərəfdan Türkiyə ilə strateji, qardaşlıq əlaqələri, başqa bir tərəfdan isə Moskva ilə Tehran arasında körpü rolunu oynaması ölkəmizi regiondakı geosiyasətin episentri halına gətirir.

Bu proseslərdən sonra artıq Rusiyanın Kremlə yaxınlıqları ilə bilinən nüfuzlu politoloqları, ekspertləri və siyasi strateqləri "müttəfiq Ermənistanı" arxa plana ataraq Azərbaycanın əhəmiyyətindən, prezident İlham Əliyevin geosiyasi həmlələrindən və Qarabağın Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsi olmasından danışmağa başladılar. Aprel döyüşləri zamanı geniş auditoriyanın izlədiyi rus politloqları konfliktin dondurulmasının vacibliyindən və status-kvonun saxlanmasından danışırdılarsa, prezidentlərin son Bakı görüşündən sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasının vacibliyindən və ilkin mərhələdə 5 və ya 7 rayonun qeyd-şərtsiz Azərbaycana qaytarılmasından danışmağa başladılar. Yürütdüyü incə siyasətlə Azərbaycan elitası ölkəmizi regionda davam edən və getdikcə qızışan konfliktlərdən sığortalamaqla yanaşı, həm də ölkəmizin müstəqil siyasətindən heç bir vəchlə əl çəkməyəcəyini, qətiyyətlə milli maraqların heç bir siyasi oyuna və ambisiyaya qurban verilməyəcəyini dünyaya bəyan etdi. Azərbaycana hansısa yollarla və metodlarla təzyiq göstərərək öz maraqlarının ziddinə nə isə qəbul etdirmək istəyən qlobal güclər rəsmi Bakı tərəfindən seçilmiş düzgün yol və tutulmuş düzgün mövqeni görüb fakt qarşısında qaldılar. Azərbaycanla onun maraqları çərçivəsində əməkdaşlıqdan başqa yolun olmadığını və təzyiqlərin artacağı təqdirdə regionda hansı neqativ proseslərin gedəcəyini analiz edən böyük güclərin ölkəmizlə əməkdaşlıqdan başqa yolları qalmadı.

Geosiyasi proseslərin Azərbaycanın xeyrinə dəyişdiyini görən ermənilər artıq məğlubiyyətlərinin uzaqda olmadığını anlayaraq isteriya və panika içərisində gah Rusiyanı, gah Qərbi, gah da quldur, bandit və terrorçulardan ibarət olan Sarkisyan hakimiyyətini lənətləməyə başladılar. İrəvanda vəziyyət gərginləşdi. Silahlı daşnaklar aktivləşdilər. Polisə hücumlar edildi, girovlar götürüldü, İrəvanda kütləvi aksiyalar və polislə toqquşmalar başladı. Qeyri-adekvat, kriminal elementlərdən ibarət bandit dəstəsinin idarə etdiyi erməni cəmiyyətinin aradan keçən illər ərzində kütləvi psixoza yoluxduğu ortaya çıxdı. Erməni cəmiyyətinin yaxşı tanıdığı və fikirləri ölkədə rəy formalaşdırmağa qadir olan siyasətçilərin və politoloqların son bir neçə ayda verdikləri sərsəm bəyanatlar, Sarkisyan və nazirlərinin ağıla və məntiqə sığmayan eybəcər idarə metodları bir də onu göstərdi ki, erməni xalqı illərdir məruz qaldığı zərərli təbliğatın nəticəsində əqli tarazlığını və reallığı dərk hissini itirib. Bunun erməni cəmiyyətinə vuracağı zərbə isə Ermənistanın bir dövlət kimi məhvi ola bilər. Daşnak təbliğatının özləri haqda ən yüksək fikir formalaşdırması və ermənilərə dünyanın "ən qədim", "ən böyük", "ən istedadlı", "ən qəhrəman" xalqı olmaları haqda fikir aşılaması erməni cəmiyyətini ruhi xəstə kütləsinə çevirib. Ermənilərin qeyri-adekvat və sərsəm bəyanatları artıq bütün dünyada bu mənşəyi məlum olmayan etnosa qarşı nifrət yaratmaqdadır.

P.S. Azərbaycanın dünya siyasətində artan rolu ölkəmizin problemlərinin həllində mühüm olan amillərdən biridir. Aradan keçən illər ərzində öz potensialı, öz imkanları hesabına qısa müddətdə dövlətçiliyini möhkəmləndirən Azərbaycanın bundan sonra da yürüdəcəyi və həyata keçirəcəyi siyasət çox həssas və incə olmalıdır. Regionumuzdakı siyasi burulğanın ortasına düşüb məhv olmamaq üçün bu burulğanı yaradan qlobal güclər arasında böyük həssaslıq və ehtiyatla manevr etmək lazımdır. Geosiyasətdə Azərbaycanın tərəf-müqabili olan dövlətlərin ölçüsü, gücü və potensialı nəzərə alındığında ölkəmizin üzərinə necə böyük və ağır bir məsuliyyət götürdüyünü dərk etmiş olarıq. Həm hakimiyyət, həm cəmiyyət və xalq olaraq bunu unutmamalı, dövlətçiliyimizin davamı və xalqımızın azadlığı üçün qlobal inkişafdan geri qalmamalı, maariflənməliyik. Hazırda qarşımızda duran ən əsas məsələ budur. Elm və texnologiya əsrində müasir dünyanın öncülləri arasında yer tutmanın yeganə yolu ictimai şüurun və insan təfəkkürünün maariflənməsi yolu ilə inkişafıdır.

Qafqaz Ömərov, Ölkə.Az-ın məsul redaktoru

ŞƏRH YAZ
0

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir — ANALİTİKA

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir
18:03
06.01.2018
842
Analitika
A
Ötən ilin avqust ayında Rusiya prezidenti Vladimir Putin Kalininqradda ölkənin şimal-qərb nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı keçirilən müşavirədə Belarusun neft şirkətlərinin üzərinə yerli neft məhsullarını Rusiya limanlarından, xüsusilə Ust-Luqa və Sankt-Peterburq limanları vasitəsilə ixrac etmək öhdəliyinin qoyulmasını təklif edib.

"Ölkə.Az" "Reporta"-a istinadən xəbər verir ki,  V.Putin bununla bağlı bəyanatında təklfini belə izah edib:

"Belarusun neft emalı zavodlarında bizim neftimiz emal olunur (orada başqa ölkələrin nefti yoxdur və çətin ki, bundan sonra da olsun), bu səbəbdən bunu vahid çərçivə halına salmaq lazımdır. Bizim neftimiz bilavasitə öz infrastrukturumuza bağlı olmalıdır”.

Rusiya prezidentinin bəyanatına Baltikyanı ölkələr dərhal reaksiya verib. Litvanın baş naziri Saulyus Skvernyalis bildirib ki, Belarus neft məhsullarının Rusiya limanları və Rusiya dəmir yolları vasitəsilə ixracı Belarus üçün əlverişsiz və təhlükəlidir. S.Skvernyalis qeyd edib ki, Rusiya limanları qışda donur və bu iqlim şəraiti neft məhsullarının daşınması üçün təhlükəli və həssas məsələdir. Litva baş nazirinin fikrincə, şərq dövlətlərinin rəhbərləri tez-tez iqtisadi maraqları nəzərdə tutmayan siyasi qərarlar qəbul edirlər. O, Litva siyasətçilərini Belarus yüklərinin Litva dəmir yolları vasitəsilə Klaypeda limanına tədarükünün davam etdirilməsini təmin etməyə çağırıb.

Lakin baş nazirin çağırışı qəzet yazılarından kənara çıxmayıb. Artıq 2017-ci ilin sonunda Belarus neft tranzitinin istiqamətinin dəyişməsi prosesi başlayıb: Belarus neft məhsullarının ilk 72 min tonu Baltikyanı ölkələrdən deyil, Rusiya vasitəsilə ixrac olunub.

Ötən ilin 8 dekabrında "Belneftxim” konsernin sədri İqor Lyaşenko bildirib ki, Belarus və Rusiya əlverişli şəraitin yaranacağı təqdirdə, 2018-ci ildə Rusiya limanları vasitəsilə ixrac həcminin 1 milyon tona çatdırılmasını razılaşdırıb.

Bu iqdisadi baxımdan əsaslandırılmış qərardırmı?

Qərb analitiklərinin fikrincə, nəqlin istiqamətinin dəyişdirilməsi Belarus neft emalı zavodları üçün ziyanlı olacaq. Çünki Ust-Luqa, Primorsk və Rusiyanın Leninqrad vilayətinin digər limanları Belarus neft emalı zavodlarından ən azı 800 kilometr aralıda yerləşir. Bu isə Ventspils, Riqa və Klaypeda limanları ilə müqayisədə kifayət qədər uzaqdır. Bunun nəticəsi kimi, nəql qiymətləri Baltikyanı ölkələrdən fərqli olaraq dəfələrlə çoxdur. 2017-ci ilə qədər Belarus neft məhsullarının hər bir tonunun Baltikyanı ölkələr vasitəsilə ixracı 6-8 dollara başa gəlirdisə, Rusiya vasitəsilə bu rəqəm 12-18 dollar təşkil edib.

Lakin Rusiya tarif rejiminə elə dəyişikliklər etdi ki, Belarusa artıq yükləri Baltikyanı ölkələr vasitəsilə deyil, Rusiya limanlarından ixrac etmək sərfəli oldu. Əvvəl Rusiya Dəmir Yolları yükdaşıma tariflərinə 25% endirim tətbiq edirdisə, sonra bu rəqəm 50%-ə çatdırıldı, hazırda isə kompleks tariflər tətbiq olunur.

Belarusun neft məhsullarına tətbiq olunan güzəştli şərtlər yüklərin Baltikyanı ölkələrdən deyil, məhz Rusiya limanları vasitəsilə daşınmasını daha əlverişli edib.

Nəql üçün vaxt itkisi ilə bağlı Rusiya maliyyə eksperti İqor Yuşkov bildirib ki, əgər bu, yekun gəlirə təsir göstərmirsə, nəqlin müddəti əhəmiyyətli deyil: "Əsas məsələ aparılan bütün əməliyyatlardan sonra hesabda nə qədər pulun qalmasıdır. Əgər Rusiya marşrutundan istifadə zamanı Baltikyanı ölkələrlə müqayisədə vəsait daha çox qalırsa, təbii ki, məhz Rusiya limanları seçiləcək. Bunun hansı müddətə başa gəlməsi isə elə də əhəmiyyətli deyil.”

İqor Lyaşenko

Nəticə etibarilə 2018-ci ildə Rusiya vasitəsilə daşınan neft məhsullarının həcminin 12 dəfə artırılması planlaşdırılır, ekspertlərin hesablamalarına görə, beş il sonra Belarusun neft nəqlinin əsas hissəsi Baltikyanı ölkələrdən yan keçəcək.

Bu qərarın siyasi məqamları nədən ibarətdir?

Vladimir Putinin avqust bəyanatından sonra Belarus KİV-lərində Baltikyanı ölkələrin limanlarının loqistika baxımından müəyyən müstəvidə daha rəqabətədavamlı olacağı barədə qeydlər yer alıb. Rusiyalı ekspertlərin bu məsələyə münasibəti özünü çox ləngitməyib: Belarusun Rusiya neftini hansı şərtlərlə əldə etdiyi kimi, vacib bir məsələni də unutmaq olmaz.

"Xam neftin Belarusa tədarükü məsələsini tranzitin hansı limanlar vasitəsilə həyata keçirilməsi ilə tam şəkildə əlaqələndirmək mümkündür. Xatırladım ki, Belarusun xeyrinə misli görünməmiş qərar qəbul edilib: Bu 20 milyon ton neft ixrac etmək hüququ verməklə yanaşı, "rekreasiya fəaliyyətinə" daha 6 milyon ayırmasını təmin edir. Bu səbəbdən, belaruslar riyazi hesablamalar apararaq onlara nəyinsə sərf etmədiyini deyərkən onu da unutmalı deyillər ki, bu şərtlər əsasında Belarusa tədarük bizə də sərf etmir. Bununla belə, biz bunu edirik”, - deyə Rusiya Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun rəhbəri Konstantin Simonov bildirib.

Konstantin Simonov

Sonda qeyd edək ki, Baltikyanı ölkələrdə 2017-ci ildə daha da şiddətlənən Qərbə və NATO-ya meyilli əhval-ruhiyyə öz "bəhrəsini verdi". Litva və Latviya Rusiyanın iştirakı ilə həyata keçirilən bütün iri strateji layihələrdən məhrum oldular, Rusiya bazarlarına çıxışı və Rusiyadan olan nəql imkanlarını itirdilər. İndi isə Belarus vasitəsilə həyata keçirilən tədarük imkanları da əllərindən çıxmaqdadır.

ŞƏRH YAZ
0

Məhərrəm Əliyev Heydər Əliyevdən yazdı

Məhərrəm Əliyev Heydər Əliyevdən yazdı
12:07
12.12.2017
1436
Analitika
A

Tarix sübut etmişdir ki, hər bir xalqın, dövlətin inkişafında dahi şəxsiyyətlərin, siyasi liderlərin çox böyük rolu olmuşdur. Siyasi müdriklik, dövlət idarəçiliyində yüksək səriştə, milli maraqların hər şeydən üstün tutulması, qətiyyətlilik və dəmir iradə liderlərin fəaliyyətinin ana xəttini təşkil edir. Azərbaycan xalqı xoşbəxtdir ki, onun belə keyfiyyətlərə malik, Vətəninə və millətinə əvəzsiz xidmətləri ilə əbədilik qazanmış ümummilli lideri – Heydər Əliyevi var. 

Azərbaycanın milli dövlətçiliyinin xilaskarı və müstəqilliyinin təminatçısı, bütöv bir xalqı böyük məhrumiyyətlərdən qorumağa və onun ən şərəfli tarixini yaratmağa nail olmuş ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi irsi, ölməz ideyaları, dövlət inkişafı kursu onun vəfatından sonra da yaşadı, uğurla davam etdirildi. Dahi öndərin Fəxri xiyabanda ucaldılmış abidəsi əbədi ziyarətgaha çevrildi. 
Heydər Əliyevi hər şeydən, hər kəsdən fərqləndirən cəhəti onun doğma xalqının qəlbini fəth etməsidir. Bu fəthi ilə o, xalqının, bugünkü və gələcək nəslin qəlbində əbədi yaşayır və yaşayacaqdır.

Heydər Əliyev şəxsiyyəti, irsi tam öyrənilməmiş bir salnamədir. Onu dönə-dönə oxumaq, öyrənmək, təbliğ etmək lazımdır, çünki Heydər Əliyevin ömrü elə yaşadığımız Azərbaycan tarixinin parlaq səhifələridir. Bu tarixin otuz ildən artıq dövrü məhz xalqını və vətənini canından artıq sevən ən böyük azərbaycanlı, ulu öndər Heydər Əliyevlə bağlı olmuşdur. 

İstər Azərbaycana rəhbərlik etdiyi sovet dönəmində, istər Moskvada SSRİ kimi nəhəng və qüdrətli bir dövlətin ən yuxarı eşalonunda yüksək rəhbər vəzifələr daşıdığı vaxtlarda Heydər Əliyev sadə adamlardan tutmuş ən böyük siyasi xadimlərin də etiraf etdiyi kimi əlahiddə dühası baxımından həmişə seçilmişdir.

Moskvada xüsusi orta milis məktəbində təhsil aldığım illərdə yaxşı xatirimdədir ki, hələ o dövrdə Heydər Əliyevə çox böyük maraq var idi, hər kəs onun iti zəkasına, idarəçilik məharətinə həsəd aparır, onun barəsində çox müsbət fikirlər səsləndirirdilər. Bu dahi şəxsiyyətə olan xüsusi rəğbətimin təzahürü idi ki, Ulu Öndərin çıxışlarını mütəmadi mütaliə edirdim. Hətta imtahanlar verərkən Heydər Əliyevdən sitatlar gətirməyim müsbət qiymətləndirilirdi. Bu ondan irəli gəlirdi ki, Heydər Əliyevin qüsursuz, anlaşıqlı, dolğun çıxışları onu ustad bir müəllim kimi xarakterizə edirdi. 

Baxmayaraq ki, Heydər Əliyevin o zaman sovet hakimiyyətində təmsil olunmasını hiddətlə qarşılayanlar ona qarşı paxıllıq, riyakarlıq nümayiş etdirərək, çirkin kampaniyalar apararaq 1987-ci ildə Ulu Öndəri məcburi istefaya göndərilmişdilər, onu tanıyanlar, sevənlər bununla heç cür barışmır, əksinə ona olan məhəbbətini, dəstəyini əsirgəmirdilər. Hələ 1988-ci ilin ilk mitinqlərindən başlayaraq, Azərbaycan xalqı üzləşdiyi ciddi problemləri həll etməyə qadir siyasətçini görür və onun yenidən Azərbaycan rəhbərliyinə qayıtmasını arzulayırdı. Lakin həmin vaxtlarda görkəmli siyasətçi, dövlət xadimi Heydər Əliyev ciddi təqib olunur, onun və tərəfdarlarının xalqla birləşməsinə hər vəchlə maneçilik törədilirdi. Minlərlə adamın mitinq və nümayişlərə Heydər Əliyevin portretləri ilə çıxması onu yenidən rəhbər görmək arzusunun ümumxalq miqyasında, açıq şəkildə ifadəsi idi. Bakı şəhəri Sabunçu (o vaxtkı Lenin) polis idarəsində cinayət-axtarış bölməsinin rəhbəri olduğum həmin illərdə dahi rəhbərin portretini iş otağında böyük fəxr hissi ilə saxlayırdıq.

Təsadüfi deyildi ki, xalqın öz qüdrətli rəhbəri ilə birləşəcəyindən qorxan imperiya Heydər Əliyevin hər vəchlə Azərbaycana qayıtmasına mane olurdu. Sovet rəhbərliyinin 1990-cı ilin yanvarında xalqımıza qarşı qanlı faciəni törətdiyi ən ağır vaxtda Heydər Əliyev həyatını təhlükə altına ataraq Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək, burada təşkil olunan etiraz mitinqində çıxış etmiş və 20 yanvar faciəsinə siyasi qiymət verərək, mərkəzin və respublika rəhbərliyinin hüquqazidd əməllərini ifşa etmişdir.
Tarixin bu məsuliyyətli və çətin, lakin şərəfli dövründə xalqı ilə olmağı, ona kömək etməyi vacib bilən Heydər Əliyev 1990-cı ilin iyulunda Bakıya gəlir və onu qarşılayanlardan biri kimi Ulu Öndərlə ilk tanışlığımız olur. Həmin vaxt qardaşı Cəlal Əliyevin evində qalan Heydər Əliyevə qarşı təhdidlər səngimir, onu Bakını tərk etmədiyi təqdirdə istənilən hadisənin baş verə biləcəyi ilə hədələyirlər. Heydər Əliyev Naxçıvana getmək məcburiyyətində qalır. Yaxşı xatirimdədir, Cəlal Əliyevlə görüşümüzdən sonra ertəsi günü Vasif Talıbovla (Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri) birgə Heydər Əliyevi Naxçıvana yola salmaq üçün aeroporta apardıq və onu təyyarənin salonunadək ötürdük. Sonralar Naxçıvanda olarkən də Ulu Öndərlə görüşlərimiz olmuşdur. Yaşının çox və səhhətində müəyyən problemlərin olmasına baxmayaraq hər zaman qamətli duruşu, daxili gücə və özünəgüvənə malik olması, simasında ifadə olunan möhkəm iradəlilik və qətiyyətlilik əlamətləri, səsindəki amiranəlik Ümummilli Lideri ilk görünüşdən məğrur sərkərdəyə bənzədir, onun bundan sonra da xalqına xidmət etmək iqtidarında olduğunu göstərirdi. Təbiətən çox təmkinli olsa da, baş verən haqsızlıqlara qarşı hər zaman barışmaz idi. O, güclü siyasi fəhmə, taleyüklü məsələləri həll etmək bacarığına, dəmir iradəyə və zəngin idarəçilik təcrübəsinə malik idi. 

Azərbaycançılıq məfkurəsinin parlaq daşıyıcısı olan Heydər Əliyev öz müdrik siyasəti, dönməz əqidəsi və tarixi uzaqgörənliyi sayəsində milli dövlətçilik ideyasının gerçəkləşdirilməsinə, müasir Azərbaycan dövlətinin qurulmasına və xalqımızın müstəqillik arzusuna çatmasına nail olmuşdur. 

1991-ci ildə öz dövlət müstəqilliyini bərpa edən xalqımız çox çətin sınaqlardan keçmiş, qanı bahasına qazandığı müstəqilliyi yenidən itirmək təhlükəsi ilə üzləşmişdi. Həmin dövrdə Azərbaycanda müstəqil dövlətçilik maraqları ilə üst-üstə düşməyən, bir çox hallarda isə onlara zidd olan qeyri-ardıcıl, səriştəsiz siyasətin aparılması, silahlı birləşmələrin özbaşınalığı, xaos və vətəndaş qarşıdurması, erməni təcavüzü bu təhlükəni daha da dərinləşdirirdi. Möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, "Əfsuslar olsun ki, müstəqilliyimizin ilk illərində Heydər Əliyev hakimiyyətdə deyildi. Əgər olsaydı, biz böyük itkilərlə üzləşməzdik". Məhz belə bir ağır dövrdə – 1993-cü ildə xalqımızın təkidli tələbi ilə ümummilli lider Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıdaraq müstəqilliyimizi məhv olmaqdan xilas etmək kimi çox çətin və şərəfli missiyanı öz üzərinə götürdü. O dövrdə təsəvvür etmək çətin idi ki, ömrünün müdrik çağında olan və çoxsaylı təhdidlərə məruz qalan Heydər Əliyev yenidən hakimiyyətə qayıtsın. Buna rəğmən bu güclü şəxsiyyətin heç nədən çəkinmədən, öz həyatını belə təhlükəyə ataraq, sözün əsl mənasında, "ömrümün qalan hissəsini də xalqıma bağışlayıram" deyib, meydana atılması xalqı və dövləti qarşısında misilsiz fədakarlığı idi. 

Məhz Ulu Öndərin apardığı müdrik siyasət nəticəsində müstəqilliyimiz qorunub saxlanılmış, atəşkəsə nail olunmuş, dövlətlə xalqın birliyi təmin edilmiş, bütün sahələrdə demokratik islahatlara başlanılmış, güclü dövlətin möhkəm təməli qoyulmuşdur.
Hamımızın yaxşı xatirindədir ki, müstəqilliyin ilk illərində olan vəziyyət dövlət qurumlarından da yan keçməmiş, respublikanın prokurorluq, ədliyyə, polis, milli təhlükəsizlik, gömrük orqanlarında kadr siyasəti ciddi şəkildə təhrif olunmuş, həmin orqanlar öz üzərlərinə düşən sabitlik və əmin-amanlığın qorunması, vətəndaşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi vəzifəsini unudaraq hərəsi bir siyasi qüvvəyə xidmət edirdi.

Respublikada cərəyan edən hadisələri dərindən təhlil edən Heydər Əliyev həm də yaxşı dərk edirdi ki, Azərbaycanın müstəqilliyini təmin etmək, onu möhkəmləndirmək, ölkədə demokratik hüquqi dövlət qurmaq, köklü islahatlar aparmaq üçün, ilk növbədə, ictimai-siyasi sabitlik, qanunçuluq, hüquq qaydası təmin edilməlidir. "Dövlət - dövlətçiliyi qorumalıdır" fikrini dönə-dönə vurğulayan Heydər Əliyev çox qəti və prinsipial mövqedən çıxış edərək ciddi intizam, tələbkarlıq və dövlət mənafeyi kimi amilləri ön plana çəkmişdi. Ölkədə geniş vüsət almış cinayətkarlığın bütün ünsürlərinə qarşı qəti mübarizə aparmaq üçün 1994-cü ilin avqustun 9-da imzaladığı xüsusi Fərman qanunçuluğun və hüquq qaydalarının möhkəmləndirilməsində əsaslı dönüş yaratmışdı. Eyni zamanda, milli dövlətçiliyin inkişafında korrupsiyanın aradan qaldırılmasının əhəmiyyəti nəzərə alınaraq bu ümumbəşəri sosial bəla ilə mübarizəyə başlanılmışdı.

Heydər Əliyev qətiyyətinin ifadəsi olan bu mühüm tədbirlərin həyata keçirilməsində iştirakımı daim xatırlayır, Ulu Öndərin fəaliyyətimə verdiyi dəyərdən böyük fəxarət duyuram. Həqiqətən, 10 ilə yaxın bir müddətdə bu dahi şəxsiyyətlə birgə çalışmaq, onun rəhbərliyi ilə keçirilən tədbirlərdə iştirak etmək qürurvericidir. Ümummilli liderin etimadı sayəsində 1993-cü ildən uzun müddət Bakı şəhəri Baş Polis İdarəsinin rəisi vəzifəsində fəaliyyət göstərmişəm.

1993-1998-ci illər Azərbaycanda ən gərgin illər idi. Bu illərdə Bakı şəhəri kimi böyük bir şəhərin təhlükəsizliyi, sözsüz ki, təmin olunmalı idi. Az qala hər gün mitinqlər keçirilir, müxtəlif təxribat xarakterli addımlar atılırdı. Bütün bunların öhdəsindən gəlmək isə asan iş deyildi. Dahi rəhbərin qarşımızda qoyduğu tapşırıqları yerinə yetirmək ən ümdə vəzifəmiz idi. 

1994-cü ilin oktyabrı və 1995-ci ilin martında baş vermiş dövlət çevrilişi cəhdləri, ölkə Prezidentinin fiziki məhvinə yönəldilmiş sui-qəsdlər görülmüş kompleks və çevik əməliyyat tədbirləri nəticəsində tamamilə aradan qaldırılmış, onların təşkilatçıları ifşa olunaraq, respublikada siyasi qarşıdurma yaratmaq cəhdlərinə qətiyyətlə son qoyulmuşdu.

1995-ci ildə Heydər Əliyevə sui-qəsd təşkil etmək istəyən cinayətkarlar işlədiyim dövrdə Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən aşkarlanaraq yaxalanmışdır. Hətta o zaman Heydər Əliyev bu cinayətin açılmasına görə bizə təşəkkür də etmişdi. 

"Hər bir insanın taleyi xalqın taleyinə çevrilməlidir" deyən Heydər Əliyev necə böyük qəlb və mənəviyyat sahibi olduğunu, şəxsiyyətcə böyüklüyünü sonrakı dövrdə öz cinayətkar əməllərini dayandıran, qanuna əməl edən qanunsuz silahlı birləşmələri də cinayət məsuliyyətindən azad etməsi ilə təsdiqlədi. 

Heydər Əliyevin böyüklüyü, dövlətçilik səriştəsi onda idi ki, o, hüquqi dövlət quruculuğu işində humanizm prinsiplərindən yerində və düzgün istifadə etməyi uzaqgörənliklə, müdrikliklə bacarırdı. 

Onun hər zaman xalqının yanında olduğuna, Heydər Əliyevi böyük bir izdihamın müşayiət etdiyinə, hər bir vətəndaşa qayğı ilə yanaşdığına şahid olmuşam, bir rəhbər kimi onunla birgə tədbirlərdə iştirak etmişəm. Ümummilli Lider Azərbaycanı bir xalq, Vətən, dövlət olaraq çox sevirdi. Azərbaycanlı olması ilə fəxr etməsi, "Azərbaycan" kəlməsini gözləri yaşara-yaşara söyləməsi Ulu Öndərin Vətənə olan sevgisinin sübutudur: "Hər bir insanın milli mənsubiyyəti onun qürur mənbəyidir. Mən həmişə fəxr etmişəm, bu gün də fəxr edirəm ki, mən azərbaycanlıyam!" 

Xalqın əbədi sevgisini qazanan ulu öndər Heydər Əliyev daxili və xarici qüvvələrin dövlət çevrilişi, sui-qəsd və təxribat cəhdlərinə baxmayaraq, öz həyatı, sağlamlığı bahasına gecəli-gündüzlü fədakar əməyi hesabına dövlət müstəqilliyimizi yenidən bərqərar etdi. Azərbaycan dağılmaqda olan ölkədən inkişaf edən, tərəqqiyə qoşulan ölkəyə, vətəndaş müharibəsi astanasında olan ölkədən vətəndaş həmrəyliyi olan ölkəyə çevrildi. 

Müasir Azərbaycan dövlətinin qurucusu və memarı, xalqımızın xilaskarı kimi Azərbaycanın müstəqillik tarixini yazan ümummilli liderimiz Heydər Əliyev qısa zamanda misilsiz xidmətləri ilə, köklü demokratik hüquqi dövlət quruculuğu, mütərəqqi hüquqi, o cümlədən məhkəmə-hüquq islahatları ilə tariximizin parlaq səhifələrini yazdı.

Azərbaycanın özü qədər əbədi olan dahi öndər Heydər Əliyevin ölkənin dərin ictimai-siyasi və iqtisadi böhrandan çıxarılmasında, vətəndaş müharibəsinin qarşısının alınmasında, Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin qorunmasında və möhkəmləndirilməsində, dövlətimizin beynəlxalq aləmdə böyük uğurlar qazanmasında, Azərbaycan dövlətçiliyinin nəaliyyətlərində müstəsna xidmətləri xalqımız tərəfindən sonsuz məhəbbət və dərin ehtiram hissi ilə yad edilir, onun əziz xatirəsi daim qəlbimizdə yaşayır.

Bu gün ölkəmizin sürətli hərtərəfli inkişafı onu deməyə əsas verir ki, ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulmuş uğurlarımız müstəqil dövlətçilik prinsipləri ilə daha da möhkəmlənir. Çünki bu iş, bu siyasi xətt müasir şəraitdə möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla həyata keçirilir, ölkəmizin tərəqqisinə və xalqımızın rifahına hesablanmış genişmiqyaslı və ardıcıl islahatlar bu gün öz real bəhrəsini verir.

Bizim isə ən böyük vəzifəmiz Heydər Əliyevin ideyalarının inkişafı və Azərbaycan tarixinin yeni şanlı səhifələrinin yazılması naminə möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin ətrafında sıx birləşərək, ona layiqli yardımçı olmaqdır.

Məhərrəm Əliyev,
Azərbaycan Respublikası
ədliyyə nazirinin müavini

ŞƏRH YAZ
2
BAĞLA