Sovet işğalına qarşı Gəncə üsyanından 99 il ötdü — FAKTLAR

Sovet işğalına qarşı Gəncə üsyanından 99 il ötdü
10:28
25.05.2019
2167
Maraqlı
A
1920-ci ilin may ayının 24-ndən 25-nə keçən gecə Gəncədə Azərbaycanın sovetləşməsinə etiraz olaraq üsyan başlayıb.

“Ölkə.Az” xəbər verir ki,  üsyana Cavad bəy Şıxlinski, Mirzə Məhəmməd Qacar və Cahangir bəy Kazımbəyov rəhbərlik edirdi.

Bu üsyan Azərbaycanın işğal edilməsinə, onun dövlət müstəqilliyinə son qoyulmasına qarşı xalqın ən kütləvi və mütəşəkkil müqavimət idi.

Üsyan 1920-ci il mayın 24-dən 25-nə keçən gecə Gəncədə Azərbaycanın sovetləşməsinə etiraz əlaməti olaraq başlanıb. Ağır zərbədən sarsılan istiqlal mücahidləri Gəncəyə toplaşaraq üsyana qalxdılar.

Üsyanın təşkilatçıları və istiqamətverici qüvvəsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunun zabitləri idi. Mayın 23-də üsyan başçılarının sonuncu müşavirəsi keçirildi. Müşavirədə Azərbaycan ordusunun təchizat rəisi general Məhəmməd Mirzə Qacar, 1-ci piyada diviziyasının komandiri general-mayor Cavad bəy Şıxlinski, süvari diviziyasının komandiri Teymur bəy Novruzov, 3-cü Şəki süvari alayının komandiri polkovnik Cahangir bəy Kazımbəyli və başqaları iştirak edirdilər.

Üsyanın təşkilində başlıca olaraq birinci piyada diviziyası, üçüncü Gəncə alayının bölmələri, üçüncü Şəki süvari alayının təlim komandası, bir topçu batareyası, diviziya qərargahına tabe olan komendant bölməsinin şəxsi heyəti iştirak edirdi. Qaçaq Qəmbər, Sarı Ələkbər, Qaçaq Qasım, Qaçaq Mikayıl və başqaları da öz silahlıları və silahdaşları ilə birlikdə Gəncə üsyanının təşkilində xüsusi fəallıq göstərirdilər. Şəhər əhalisindən qoşuları könüllülərlə birlikdə üsyançıların sayı 10 mindən artıq idi.

Üsyan ərəfəsində qırmızı ordunun 20-ci atıcı diviziyasının bəzi hissələri Gəncəyə gəlmişdi. Həmin diviziyanın 178-ci və 180-ci atıcı alayları şəhərin ermənilər yaşayan hissəsində, üçüncü briqadanın rabitə taboru və komendant bölməsi isə şəhərin azərbaycanlılar yaşayan məhəlləsində yerləşirdi. 40-cı süvari briqadası Zurnabad kəndinin ətrafında dayanmışdı. Həmin günlərdə Taman süvari briqadasının üçüncü alayı da Gəncəyə gətirildi.
Üsyan 1920-ci il mayın 24-dən 25-nə keçən gecə başladı. Qısa müddətdə şəhərin mühüm obyektləri, azərbaycanlılar yaşayan məhəllələrdəki qırmızı qoşun hissələri nəzarət altına götürüldü. Hərbi anbar, mərkəzi həbsxana, dəmir yolu stansiyası, fövqəladə komissarlığın binası ələ keçirildi. Üsyanın başlama tarixinin seçilməsi də təsadüfi deyildi. Mayın 28-dəAzərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan olunmasının 2 ili tamam olurdu. Həmin gün Gəncə üsyanının rəhbərləri və şəhər ictimaiyyəti dairə məhkəməsinin binasına toplaşıb, Azərbaycanın istiqlaliyyətinin elan olunmasının iki illiyini qeyd etdilər.
Xalq hərəkatının getdikcə geniş miqyas aldığını görən XI Qızıl Ordunun komandanlığı üsyanın yatırılması üçün təcili tədbirlər görməyə başladı. 179-cu alay və 20-ci diviziyanın süvari briqadası dərhal Gəncəyə gətirildi. İki gündən sonra Zaqatala bölgəsindəki 18-ci süvari diviziyası da Gəncə ətrafında yerləşdirildi. Ermənilər elə ilk gündən rus-sovet işğalçılarına yaxından kömək edirdilər. Mayın 29-da qırmızı qüvvələrin üsyançılar üzərinə ilk mütəşəkkil hücumu uğursuzluqla başa çatdı. Üsyançıların əks-hücumları onları ağır vəziyyətə saldı. Belə olduqda XI Qızıl Ordu komandanlığı Gəncəyə yenə də əlavə qüvvələr gətirməyi qərarlaşdırdı.

Mayın 30-da Gəncədə XI ordunun 5 piyada, 6 süvari alayı, 7 əlahiddə hissəsi, 57 ədəd topu və 2 zirehli avtomobili var idi. Bu qüvvələrin çoxu şəhərin şimalında yerləşirdi. Mayın 31-də buradan əsas hücum başladı. Çoxlu sayda canlı qüvvənin, topların və zirehli avtomobillərin işə salınması şəhərdə son dərəcə böyük dağıntılara səbəb oldu. Qüvvələr qeyri-bərabər idi. Təpədən-dırnağa silahlanmış nizami orduya tab gətirmək heç də asan deyildi. Şəhəri tərk etmək imkanı olmayan üsyançılar, habelə dinc əhali mühasirəyə alınaraq kütləvi şəkildə güllələndi.

Bir neçə gündən sonra top-tüfəng gücünə üsyan yatırıldı. Çox da dəqiq olmayan məlumata görə, bu savaşda düşmən tərəfdən 8,5 min nəfər ölüb. Üsyançıların itkisi isə 12 min nəfərə çatırdı. Gəncə üsyanının mübarizlərindən Qaçaq Qəmbər, general-mayor Mirzə Qacar, hüquqşünas İsmayıl xan Ziyadxanov, habelə ədəbiyyatımızın mahir tədqiqatçısı Firudin bəy Köçərli, mühəndis Abuzər bəy Rzayev, müəllim Mirzə Abbaszadə və başqaları namərd güllələrinin qurbanı olub.

Azərbaycan ordusunun 12 generalı, 27 polkovnik və podpolkovniki, 46 kapitanı, ştabs-kapitanı, poruçik və podporuçiki, 146 praporşik və podpraporşiki, 267 digər hərbi qulluqçusu bolşeviklər tərəfindən güllələndi.Təkcə Nargin adasında Gəncənin general qubernatoru Xudadat bəy Rəfibəyli ilə birlikdə 79 nəfər yüksək çinli zabit məhkəməsiz, sübutsuz qətlə yetirildi

Bolşeviklər üsyanın yatırılması üçün şəhərə əlavə ordu hissələri yeridiblər. Gəncədə yaşayan ermənilər rusların ordusuna kömək edirdilər. Üsyan mayın 31-də böyük qəddarlıqla yatırıldı. Bir həftə ərzində hər iki tərəfdən üst-üstə təxminən 20 min adam öldü. Minlərlə gəncəli doğma yurdunu tərk etməyə məcbur oldu. Şəhər, demək olar ki, boşaldı. Əgər 1916-1917-ci illərdə Gəncədə 60.291 nəfər əhali var idisə, 1923-cü ildə bu rəqəm 38.880-ə endi.
Üsyan yatırılandan sonra erməni və ruslar üç gün ərzində Gəncədə qanı su yerinə axıtdılar. Qeyri-rəsmi məlumatlara görə 20 min nəfərdən artıq dinc əhali qətlə yetrildi. Qətliamlar sonrakı günlərdə də davam etdi. İyun-avqust aylarında üsyanda iştirak etməkdə və ya onlara yardımda şübhəli bilinən 13 min adam məhkəməsiz güllələndi. Qırmızı ordu isə Gəncə döyüşlərində 900 nəfərdən artıq əsgərini itridi. 6 mindən artıq Qırmızı ordu əsgəri isə yaralandı.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Əldə bir qədəh şərab — Dünya liderlərinin sevimli içkiləri - SİYAHI

Əldə bir qədəh şərab
13:03
Bu gün
899
Maraqlı
A
Bukinqem sarayının keçmiş aşbazı Britaniya jurnalistləri üçün dəhşətli bir sirri açıb. O, Britaniya Kraliçası II Yelizavetanın hər gün spirtli içki qəbul etdiyini deyib. 92 yaşında olmasına baxmayaraq Yelizaveta çox gümrah qadındır. Aşbaz kraliçanın hansı spirtli içkiləri sevdiyini də açıqlayıb.

“Ölkə.Az” xarici mətbuata istinadən digər dünya liderlərinin də sevdiyi spirtli içkilərinin siyahısını təqdim edir.

II Yelizaveta

Коллаж © LIFE. Фото © Getty Images / Anwar Hussein / WireImage

92 yaşlı kraliça gündəlik spirtli içki qəbul edir. Səhər saatlarında Yelizaveta bir stəkan cin içməyə üstünlük verir - bol buz və bir dilim limon ilə. Naharda o, bir qədəh martini ilə bir qədəh turş qırmızı şərabın qarışığını içir. Axşam Britaniya Kraliçası yatmazdan əvvəl bir qədəh şampan şərabı qəbul edir.

ABŞ prezidenti Donald Tramp və Barak Obama

Коллаж © LIFE. Фото © Getty Images / Drew Angerer, © AP/DPA / Daniel Karmann / Pool
Bir zamanlar Donald Tramp “Tramp” markası ilə araq istehsal etmək istəyirdi. Lakin Trampın özü içmədiyini və alkoqol dadmadığını dəfələrlə bəyan edib. Xatırladaq ki, onun qardaşı cavan yaşında  alkoqolizmdən vəfat edib. 

Lakin ABŞ-ın əvvəlki lideri Barak Obama pivəni çox sevir. Xüsusilə, ballı, açıq rəngli pivə (Ell) onun ən sevimli içkisidir. Hətta o, 2011-ci ildə Ağ evdə balaca pivə hazırlanan məkan inşa etdirmişdi. Orada prezident üçün xüsusi olaraq ballı pivə hazırlanırdı.

Fransa prezidenti Emmanuel Makron

Коллаж © LIFE. Фото © Getty Images / Pier Marco Tacca
Əlbətdəki Fransa prezidentinin ən sevimli içkisi çaxırdır. Makron gündə iki dəfə - günorta və axşam qırmızı və ya ağ turş şərab içdiyini açıqlayıb. O, hər bir fransız kimi şərab aşiqidir. 

Almaniya kansleri Angela Merkel

Коллаж © LIFE. Фото © Getty Images / Sebastian Widmann
Hər bir alman kimi, Angela Merkel də pivə pərəstişkarıdır. O, sevimli içkisini yalnız gündəlik deyil, həm də iş yerində içir. Xanım Merkel açıq rəngli pivəyə üstünlük verir. Onun pivə köpüyü sevgisi o qədər məşhurdur ki, bəziləri hətta Almaniyanın başçısının içki aludəçisi olduğunu da iddia edir.

Çin lideri Si Tszinpin

Коллаж © LIFE. Фото © AP / AFP Pool / Dale de la Rey
ÇXR rəhbərinin şəxsi həyatı hər zaman gizli saxlanılır. Lakin Çin rəhbərini rəsmi qəbullarda bir qədəh şərab ilə görmək olar. Ancaq pivə ilə onu indiyə qədər görən olmayıb.  

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin

Коллаж © LIFE. Фото © Getty Images / Harry Engels

Rusiya liderini tanıyan hər kəs onun spirtli içki azarkeşi olmadığını söyləyir. Lakin Putin də pivəyə qarşı biganə qala bilməyən rəhbərlərdəndir. Zaman – zaman o, yüngül, açıq rəngli pivənin dadına baxmağı xoşlayır.

Vüsalə Balayeva
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

"Instagram"a "TikTok"dakı kimi video redaktor əlavə oluna bilər

08:09
Bu gün
902
Maraqlı
A
Instagram'a TikTok'dakı kimi video redaktor əlavə oluna bilər.

"Ölkə.AZ" technote-yə istinadən xəbər verir ki, Instagram üçün Scenes adlı video redaktor hazırlayır.

Məlumatda qeyd edilib ki, əvvəllər həmin redaktorun adı Clips idi.

Təqdim edilmiş fotodan da görmək olar ki, Scenes adlı video redaktorda TikTok-dan olan bir çox özəllik var. Belə ki, Scenes-də də musiqilərdən, AR effektlərdən istifadə etmək olacaq və həmçinin videoları sürətləndirmək də mümkün olacaq. Əgər hansısa Instagram istifadəçsinin hesabı hamı üçün açıqdırsa digər istifadəçilər də həmin videolardan mikslər düzəldə biləcəklər. Instagram-ın Scenes video redaktorunu öz platformasına əlavə edib-etməyəcəyi barəsində bir məlumat yoxdur. 

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA