KORONAVİRUSA YOLUXANLARIN SAYI - CANLI STATİSTİKA

Sovet işğalına qarşı Gəncə üsyanından 99 il ötdü — FAKTLAR

Sovet işğalına qarşı Gəncə üsyanından 99 il ötdü
10:28
25.05.2019
2825
Maraqlı
A
1920-ci ilin may ayının 24-ndən 25-nə keçən gecə Gəncədə Azərbaycanın sovetləşməsinə etiraz olaraq üsyan başlayıb.

“Ölkə.Az” xəbər verir ki,  üsyana Cavad bəy Şıxlinski, Mirzə Məhəmməd Qacar və Cahangir bəy Kazımbəyov rəhbərlik edirdi.

Bu üsyan Azərbaycanın işğal edilməsinə, onun dövlət müstəqilliyinə son qoyulmasına qarşı xalqın ən kütləvi və mütəşəkkil müqavimət idi.

Üsyan 1920-ci il mayın 24-dən 25-nə keçən gecə Gəncədə Azərbaycanın sovetləşməsinə etiraz əlaməti olaraq başlanıb. Ağır zərbədən sarsılan istiqlal mücahidləri Gəncəyə toplaşaraq üsyana qalxdılar.

Üsyanın təşkilatçıları və istiqamətverici qüvvəsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunun zabitləri idi. Mayın 23-də üsyan başçılarının sonuncu müşavirəsi keçirildi. Müşavirədə Azərbaycan ordusunun təchizat rəisi general Məhəmməd Mirzə Qacar, 1-ci piyada diviziyasının komandiri general-mayor Cavad bəy Şıxlinski, süvari diviziyasının komandiri Teymur bəy Novruzov, 3-cü Şəki süvari alayının komandiri polkovnik Cahangir bəy Kazımbəyli və başqaları iştirak edirdilər.

Üsyanın təşkilində başlıca olaraq birinci piyada diviziyası, üçüncü Gəncə alayının bölmələri, üçüncü Şəki süvari alayının təlim komandası, bir topçu batareyası, diviziya qərargahına tabe olan komendant bölməsinin şəxsi heyəti iştirak edirdi. Qaçaq Qəmbər, Sarı Ələkbər, Qaçaq Qasım, Qaçaq Mikayıl və başqaları da öz silahlıları və silahdaşları ilə birlikdə Gəncə üsyanının təşkilində xüsusi fəallıq göstərirdilər. Şəhər əhalisindən qoşuları könüllülərlə birlikdə üsyançıların sayı 10 mindən artıq idi.

Üsyan ərəfəsində qırmızı ordunun 20-ci atıcı diviziyasının bəzi hissələri Gəncəyə gəlmişdi. Həmin diviziyanın 178-ci və 180-ci atıcı alayları şəhərin ermənilər yaşayan hissəsində, üçüncü briqadanın rabitə taboru və komendant bölməsi isə şəhərin azərbaycanlılar yaşayan məhəlləsində yerləşirdi. 40-cı süvari briqadası Zurnabad kəndinin ətrafında dayanmışdı. Həmin günlərdə Taman süvari briqadasının üçüncü alayı da Gəncəyə gətirildi.
Üsyan 1920-ci il mayın 24-dən 25-nə keçən gecə başladı. Qısa müddətdə şəhərin mühüm obyektləri, azərbaycanlılar yaşayan məhəllələrdəki qırmızı qoşun hissələri nəzarət altına götürüldü. Hərbi anbar, mərkəzi həbsxana, dəmir yolu stansiyası, fövqəladə komissarlığın binası ələ keçirildi. Üsyanın başlama tarixinin seçilməsi də təsadüfi deyildi. Mayın 28-dəAzərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan olunmasının 2 ili tamam olurdu. Həmin gün Gəncə üsyanının rəhbərləri və şəhər ictimaiyyəti dairə məhkəməsinin binasına toplaşıb, Azərbaycanın istiqlaliyyətinin elan olunmasının iki illiyini qeyd etdilər.
Xalq hərəkatının getdikcə geniş miqyas aldığını görən XI Qızıl Ordunun komandanlığı üsyanın yatırılması üçün təcili tədbirlər görməyə başladı. 179-cu alay və 20-ci diviziyanın süvari briqadası dərhal Gəncəyə gətirildi. İki gündən sonra Zaqatala bölgəsindəki 18-ci süvari diviziyası da Gəncə ətrafında yerləşdirildi. Ermənilər elə ilk gündən rus-sovet işğalçılarına yaxından kömək edirdilər. Mayın 29-da qırmızı qüvvələrin üsyançılar üzərinə ilk mütəşəkkil hücumu uğursuzluqla başa çatdı. Üsyançıların əks-hücumları onları ağır vəziyyətə saldı. Belə olduqda XI Qızıl Ordu komandanlığı Gəncəyə yenə də əlavə qüvvələr gətirməyi qərarlaşdırdı.

Mayın 30-da Gəncədə XI ordunun 5 piyada, 6 süvari alayı, 7 əlahiddə hissəsi, 57 ədəd topu və 2 zirehli avtomobili var idi. Bu qüvvələrin çoxu şəhərin şimalında yerləşirdi. Mayın 31-də buradan əsas hücum başladı. Çoxlu sayda canlı qüvvənin, topların və zirehli avtomobillərin işə salınması şəhərdə son dərəcə böyük dağıntılara səbəb oldu. Qüvvələr qeyri-bərabər idi. Təpədən-dırnağa silahlanmış nizami orduya tab gətirmək heç də asan deyildi. Şəhəri tərk etmək imkanı olmayan üsyançılar, habelə dinc əhali mühasirəyə alınaraq kütləvi şəkildə güllələndi.

Bir neçə gündən sonra top-tüfəng gücünə üsyan yatırıldı. Çox da dəqiq olmayan məlumata görə, bu savaşda düşmən tərəfdən 8,5 min nəfər ölüb. Üsyançıların itkisi isə 12 min nəfərə çatırdı. Gəncə üsyanının mübarizlərindən Qaçaq Qəmbər, general-mayor Mirzə Qacar, hüquqşünas İsmayıl xan Ziyadxanov, habelə ədəbiyyatımızın mahir tədqiqatçısı Firudin bəy Köçərli, mühəndis Abuzər bəy Rzayev, müəllim Mirzə Abbaszadə və başqaları namərd güllələrinin qurbanı olub.

Azərbaycan ordusunun 12 generalı, 27 polkovnik və podpolkovniki, 46 kapitanı, ştabs-kapitanı, poruçik və podporuçiki, 146 praporşik və podpraporşiki, 267 digər hərbi qulluqçusu bolşeviklər tərəfindən güllələndi.Təkcə Nargin adasında Gəncənin general qubernatoru Xudadat bəy Rəfibəyli ilə birlikdə 79 nəfər yüksək çinli zabit məhkəməsiz, sübutsuz qətlə yetirildi

Bolşeviklər üsyanın yatırılması üçün şəhərə əlavə ordu hissələri yeridiblər. Gəncədə yaşayan ermənilər rusların ordusuna kömək edirdilər. Üsyan mayın 31-də böyük qəddarlıqla yatırıldı. Bir həftə ərzində hər iki tərəfdən üst-üstə təxminən 20 min adam öldü. Minlərlə gəncəli doğma yurdunu tərk etməyə məcbur oldu. Şəhər, demək olar ki, boşaldı. Əgər 1916-1917-ci illərdə Gəncədə 60.291 nəfər əhali var idisə, 1923-cü ildə bu rəqəm 38.880-ə endi.
Üsyan yatırılandan sonra erməni və ruslar üç gün ərzində Gəncədə qanı su yerinə axıtdılar. Qeyri-rəsmi məlumatlara görə 20 min nəfərdən artıq dinc əhali qətlə yetrildi. Qətliamlar sonrakı günlərdə də davam etdi. İyun-avqust aylarında üsyanda iştirak etməkdə və ya onlara yardımda şübhəli bilinən 13 min adam məhkəməsiz güllələndi. Qırmızı ordu isə Gəncə döyüşlərində 900 nəfərdən artıq əsgərini itridi. 6 mindən artıq Qırmızı ordu əsgəri isə yaralandı.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Nəyə görə bir qrup insanda allergiya olur, digərlərində yox? — Alimlər açıqladı

Nəyə görə bir qrup insanda allergiya olur, digərlərində yox?
15:45
Bu gün
723
Maraqlı
A
Allergiyası olanlar həmişə allergiyası olmayanlara həsədlə baxır. Çünki allergiya tam müalicəsi olmayan, ömür boyu insana yoldaşlıq edən, gah kəskinləşən, gah azalan bir xəstəlikdir.

 Nəyə görə bəzi insanlarda heç allergiya yoxdur, bəziləri isə elə doğulandan az qala hər şeyə allergiya keçirir?

"Ölkə.Az" medicina.az-a istinadən bildirir ki, hər şey qanda dövr edəb antitellərin xüsusiyyətindən asılı imiş. Harvard Universitetinin İmmunologiya mərkəzinin elmi qrupu yeni elmi tədqiqatlarını bu mövzuya həsr ediblər. Bədəndə allergik reaksiyanın baş vermə mexanizmi əslində tibdə çox yaxşı öyrənilib. Hamı bilir ki, məsələn, araxis yedikdə qanda ona qarşı zülal molekulları - İgE hasil olmağa başlayır.

Bu antitellər dərhal immun hüceyrələrlə birləşərək qanda dövr edir. Təkrar olaraq insan həmin allergeni qəbul etdikdə və ya üz-üzə gəldikdə immun hüceyrələr İgE ilə daha çox və aktiv birləşərək, qanda çoxalır və allergiya simptomları: şişmə, qaşınma, səpki, öskürək və s. verir. Ən ekstremal hallarda isə anafilaktik şok verib xəstəni öldürə də bilər. Amma elə insanlar var ki, onların İgE antitelləri allergenə qarşı hasil olur, qana sıçrayır, amma onlarda heç bir allergiya reaksiyası baş vermir.

Alimlər bu vaxta kimi bunun mexanizmini izah edə bilmirdilər. Məsələn, minlərlə insan var ki, bədənində araxisə allergen var, amma allergiyadan əziyyət çəkmirlər. Eləcə də uşaqlar körpə ikən bir sıra allergenlərdən əziyyət çəkir, amma böyüdükcə simptomlar itir, halbuki qan analizi həmin allergenə qarşı antitel, yəni reaksiya olduğunu göstərib.

 Bu sirli tapmacanı açmaq üçün məhz bu elmi işin aparıcıları hər iki qrup insanın qanında İgE zülal molekullarını təhlil ediblər. Məlum olub ki, bunlar hamısı İgE olsalar da, əslində çox fərqlənirlər. Allergiyası olan insanlarda molekulaya sial turşusu (selikli qişada, toxuma və mayelərdə olur) birləşib. Heyvanlar üzərində aparılan eksperiment də sübut etdi ki, sial turşusu ilə birləşən İgE alletgik reaksiyanı kəskinləşdirir. Əksinə sual turşusunun allergendən ayrılıb kənarlaşdırılması isə allergik reaksiyanı söndürür, anafilaktik şokun qarşısını alır.

"Bizim əldə etdiyimiz nəticələr göstərdi ki, İgE molekulunda sial turşusunun miqdarını təyin etmək, allergik reaksiya və xəstəlikləri daha dəqiq diaqnoz etməyə imkan verər. Bu sanki biomarker rolunda oynayacaq. Allergik xəstələrdə İgE molekulundan bu turşunu neytrallaşdırıb çıxarmaq isə onların tam müalicəsi və bir daha allergik reaksiya keçirməməsinə nail olacaq." - deyə elmi işin rəhbəri Robert Entoni bildirib.

ŞƏRH YAZ
0

Ayaqda qıcolmalara qarşı nə etməli — ƏN SADƏ ÜSUL

Ayaqda qıcolmalara qarşı nə etməli
09:42
Bu gün
3865
Maraqlı
A
Ayaq əzələlərinin qıcolması-qəflətən yaranan kəskin ağrıdır. Qıcolma zamanı əzələlər gərginləşərək sərtləşir və bərkiyir.

Qıcolmalar ayağın müxtəlif hissələrində, xüsusən baldır əzələlərində yaranır. Əgər qıcolma nadir hallarda baş verirsə narahat olmaq lazım deyil. Bu zaman rahat vəziyyət almaq və gərilmiş əzələləri yüngül masaj etmək lazımdır.

Qıcolmalar tez –tez baş verərsə onun yaranma səbəbini müəyyən etmək lazımdır.

SƏBƏBLƏRİ:

-orqanizmin maye itkisi (elektrolitlərin, mikroelementlərin orqanizmdən xaric olması)

-orqanizmdə vitamin və mineral maddələrin defisiti (kalsi, maqni, vitamin D) Bu maddələr sinir impulslarının əzələlərə ötürülməsində iştirak edirlər.

-həddindən artıq zülal qəbulu-kalsinin mənimsənilməsinə mane olur.

-temperaturun kəskin dəyişməsi (məs. soyuq suda çimdikdə )

-fiziki gərginlik (xüsusən idmançılarda )

-bəzi xəstəliklər (şəkərli diabet, varikoz, qalxanabənzər vəzi xəstəliyi, yastıpəncəlilik, baş beyin şişləri)

-stres-orqanizmin kalsi itkisinə səbəb olur.

Gecələr ayaqlarda yaranan qıcolmaların səbəbi və simptomları:

Gecələr ayaqda yaranan qıcolmaların səbəbi , bir qrup əzələlərin bədənin vəziyyəti dəyişən zaman gərginləşməsidir. Belə qıcolmalar güclü ağrıya səbəb olur. Qıcolmadan sonra yaranan ağrıların uzunmüddətli olmasının səbəbi spazm nəticəsində əzələlərdə toplanan laktatdır.

Gecələr yaranan qıcolmaların bir səbəbi də aşağı ətraflarda yaranan trombozlardır.

"Ölkə.Az" medicina.az-a istinadən gecələr ayaqları, barmaqları uyuşan, qıcolan və dəhşətli ağrı verən insanlar üçün maraqlı sadə üsulu təqdim edir. Bunu etsəniz bu xoşagəlməz ağrı hissindən azad ola bilərsiz.

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA