Tehran 2016: neft sindromu və Rusiyanın çöküş planı — TƏHLİL

Tehran 2016: neft sindromu və Rusiyanın çöküş planı
14:23
07.03.2016
71643
Analitika
A

İrandan Rusiyaya neft zərbəsi, Rusiyadan isə İrana S-300 zərbəsi

Rusiya bölgədəki ən iri və mühüm müttəfiqi saydığı İrana S-300 zenit raket komplekslərini satmaqdan imtina edib.

Yayılan məlumata görə, Rusiyanın "Rosoboroneksport" şirkəti İranın sifariş verdiyi S-300 müasir zenit-raket komplekslərini Tehrana satmaqdan imtina edib.

Ortaya atılan iddiaya görə, Rusiya İsrailin dalbadal sərt xəbərdarlıqlarından sonra bu addımı atmaq məcburiyyətində qalıb. Bundan başqa "Hizbullah" qruplaşmasına Rusiyanın silah satması faktlarının İsrail mediasında tez-tez çıxması Tel-Avivlə Moskvanın arasında ciddi siyasi gərginliyə yol açmışdı. Rusiyanın ünvanına bu ittihamları şəxsən İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu səsləndirmiş və iddia etmişdi ki, Moskva Suriya üzərindən Livandakı "Hizbullah" qruplaşmasına silah-sursat verir və qruplaşma da bu silahları İsrailə qarşı istifadə edir. Netanyahu hətta Rusiya rəhbərliyini yalançılıqda da ittiham edərək onları dəfələrlə verdikləri sözü tutmamaqda günahlandırdı.

Xatırlatmaq üçün qeyd edirik ki, Rusiya S-300 zenit-raket qurğularını 800 milyon dollara 2007-ci ildə İrana satmaq haqqında bu ölkə ilə müqavilə imzalamışdı, amma ABŞ və İsrailin çoxsaylı etirazlarından sonra raketlərin təslimatını 2010-cu ilə qədər təxirə salmışdı. 2015-ci ildə isə İranın Rusiyadan müqavilənin şərtlərinə əməl edərək kompleksləri təslim etməyi tələb etməsi Moskvanı yenidən çətin vəziyyətdə qoymuşdu. İranla Qərb arasında keçən ilin sonunda əldə olunan razılıqdan sonra isə Rusiya Tehrana və onun siyasətinə ehtiyatla yanaşmağa başladı. Bu məsələlərdə araları soyuyan iki müttəfiq Suriyada eyni siyasəti yürütdükləri və birlikdə Bəşər Əsədin düşmənləri ilə müharibə apardıqları üçün münasibətlərinin soyumasını bir o qədər də büruzə vermədilər. Tehranla Moskvanın ittifaqını pozmağa çalışan Qərb isə öz siyasi və iqtisadi gedişlərini dəyişərək İrana etdiyi güzəştləri daha da artırdı.

İslam İnqilabından sonra dondurulmuş hesablarının özünə təslim edildiyi İran xeyirin haradan gəldiyini gözəl dərk edərək, 1979-cu ildən düşmən olduğu ABŞ və Avropa ölkələri ilə münasibətləri, diplomatik əlaqələri və ticarəti yenidən bərpa etməyə başladı. Bu dəfə Qərbin embarqolarına məruz qalaraq iqtisadiyyatı getdikcə çökən Rusiya neft ixracatçılarından ibarət yeni blok yaratmağa və neftin qiymətlərini yüksəltməyə bəzi cəhdlər etdi. Heç bir nailiyyət əldə edə bilmədiyini görən Kreml neft ixrac edən ölkələrlə ayrılıqda danışıqlar aparmağa başladı. Suriyada müttəfiqi olan və illərdir Yaxın Şərqə birgə siyasət yürütdüyü İranı hasilatı azaltmağa sövq etməyə çalışan Rusiyanın bütün ümidləri puça çıxdı. Qərb bazarlarına yolu açılan Tehran iqtisadiyyatına nəfəs vermək üçün əlinə düşən fürsəti dərhal dəyərləndirdi.

Neftin qiymətlərinin son ay ərzində 10 dollardan da çox artmasından sonra gələcəyə ümidlə baxan Rusiyanın ümidləri bu gün yayılan bir xəbərlə, sanksiyaların ləğvindən sonra ilk İran nefti ilə dolu tankerin Avropaya çatması xəbəri ilə alt-üst oldu. Nəhəng tankerin yükünün artıq İspaniyada boşaldığı və daha 29 belə neft daşıyan gəminin İran limanlarından Avropaya doğru üz tutduğu xəbərinin yaxın günlərdə neftin qiymətlərinin ucuzlaşmasına gətirib çıxaracağı isə heç kəsdə şübhə doğurmur.

Buradan belə nəticə çıxarmaq olar ki, Rusiyanı bu dəfə S-300-ləri İrana təslim etməkdən imtina etdirən sadəcə bu məsələdir. Suriyada Bəşər Əsədin rejimini birlikdə qorumaqları məsələsi də İranın Qərblə ticarətdən getdikcə daha çox pul qazanmasından sonra sual altına düşə bilər. Rusiya iqtisadiyyatının çökməsindən sonra Suriyada apardığı hərbi kampaniyanı yarımçıq qoyması ehtimalının yüksək olması, sabah İranın da döyüş meydanında yalnız qalaraq Bəşər Əsəddən imtina etməsi ilə nəticələnə bilər. Hazırda isə Qərbin planlarının, həm siyasi, həm də iqtisadi sahədə, mərhələli şəkildə həyata keçdiyinin şahidi oluruq. Davudoğlunun bir neçə gün əvvəl İrana gerçəkləşdirdiyi səfər və Tehranla Ankara arasında əldə olunan uzlaşma da bu planın tərkib hissəsi və davamı sayıla bilər. Deməli Rusiya Yaxın Şərqdəki bütün dayaqlarından məhrum edilir və yaxın vaxtlarda Suriyada kimi bombaladığını belə müəyyən edə bilməyəcək.

P.S. Tehranın 2016-cı ildə Yaxın Şərqdə gedəcək proseslərin mərkəzinə çevriləcəyi artıq gün kimi aydındır. İran həm Yaxın Şərq, həm də Qafqaz regionundan Rusiyanın təsirini azaltmaq üçün Qərbin əlində ən mühüm silahdır. Rusiyanın Türkiyə ilə maraqlarının həm Qafqazda, həm də Yaxın Şərqin digər bölgələrində toqquşması az qala qlobal müharibənin başlanmasına səbəb olduğundan, artıq Qərb Türkiyə kimi İranı da imperiya ambisiyaları ilə yükləyərək Yaxın Şərqdə və Qafqazda öz mövqelərini bərpa etməyə ruhlandırır. Artıq Tehran Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstandakı diplomatik korpuslarının sayını artırır və bu bölgədə gedən proseslərdən kənarda olmayacağı haqda bölgədəki bütün böyük dövlətlərə mesaj göndərir.


Məsul redaktordan
Ölkə.az

ŞƏRH YAZ
0

ABŞ Türkiyəni Rusiyaya “qısqanır”

ABŞ Türkiyəni Rusiyaya “qısqanır”
21:37
17.11.2017
660
Analitika
A
ABŞ hərbi hava qüvvələri müşavirinin müavini Hydi Qrant Türkiyə ilə bağlı açıqlama verib.

“Ölkə.Az” xəbər verir ki, açıqlamaya əsasən, əgər Türkiyə Rusiyadan “S-400” raket hücumundan müdafiə sistemini alsa, NATO texnologiyalarıəldə etmə imkanı məhdudlaşdırılacaq. Qrant Türkiyəyə “S-400” sistemləri mövzusunda xəbərdarlıq edib: "Əgər Türkiyə “S-400” alsa, NATO texnologiyaları əldəetmə imkanı məhdudlaşdırılacaq. Növbəti mərhələdə isə Türkiyənin “F-35” tipli 5-ci nəsil bombardman təyyarələri əldə etmə və istifadə imkanlarına qarşı tədbirlər görülə bilər".

“S-400” müqaviləsinin Türkiyə ilə NATO arasındakı hərbi əməkdaşlığa ciddi təsir edəcəyini qeyd edən Haydi NATO strategiyasının “S-400”sistemlərilə əməkdaşlığa icazə vermədiyini vurğulayıb. Əgər Türkiyə "S-400"ləri alsa, ABŞ-ın necə davranacağını hələ müəyyənləşdirmədiyini deyən Qrant davam edib: "Əvvəlcə müqavilənin həyata keçirilib-keçirilməyəcəyinə, gələcəkdə bir yerdə necə işləyəcəyiməzə baxacağıq. Amma hazırda bu sistemlərlə əməkdaşlıq etməyəcəyimizi söyləyə bilərəm".

Yayılan xəbərlərlə bağlı Türkiyə və Rusiya mətbuatında müxtəlif şərhlər yazılır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ABŞ bu və ya digər addımlarla Türkiyəyə təzyiqlər edir ki, Rusiya ilə əlaqələrini genişləndirməsin. Azərbaycanlı siyasətçilər isə məsələyə birmənalı yanaşmırlar. Politoloq Elxan Şahinoğlu “Ölkə.Az”a açıqlamasında bildirib ki, əslində verilən bəyanatlar Türkiyəyə qarşı təhdid və təzyiqlər kimi qiymətləndirilməməlidir. Onun fikrincə, ABŞ Türkiyə kimi müttəfiqini itirəcəyindən ehtiyatlandığı üçün bu tip addımlar atır.

“ABŞ-dan Türkiyəyə elə güclü təzyiq olduğunu düşünmürəm. Çünki Türkiyə eyni tipli raketləri NATO-dan almaq istəyirdi. Onlar Türkiyəyə bu tipli silahları satmırdılar. Ona görə də, Türkiyə hökuməti havadan müdafiə raketlərini Rusiyadan almağa məcbur oldu. Bu səbəbdən də, hazırda Amerikanın tələbi məntiqli deyil. Türkiyə NATO-ya lazımdır. Ona görə də, Amerikada təzyiq yox, narahatlıq bildirirlər. Bütün hallarda Amerika Türkiyənin NATO-dan çıxmasının təşəbbüskarı olmayacaq”, - deyə E.Şahinoğlu bildirib.

Ekspertin fikrincə, NATO Türkiyəyə qarşı ikili münasibət bəsləyir: “Türkiyə Rusiya ilə hərbi əməkdaşlığı getdikcə artırmaq fikrindədir. NATO buna görə Türkiyəyə qarşı təzyiqləri artıra bilməz. Çünki Türkiyə NATO-ya lazımdır. Lakin onların Türkiyəyə ikili münasibəti var. NATO təlimlərində Norveçdə qoyulan stenddə düşmənlərin fotoları asılıb. Fotolar içində Mustafa Kamal Atatürkün və Ərdoğanın şəkli olub. Bu səbəbdən də, Ankara Norveçdə keçirilən NATO təlimlərindən 40 hərbçisini geri çağırıb. Türkiyə Qərblə əməkdaşlıqda böhran yaşayır. Amerika Suriya məsələsində radikal kürdlərə dəstək verir. Avropa Birliyi də üzvlüyə qəbul etmir. Ərdoğan hökuməti də məcbur olub alternativ istiqamətlərə yönəlir. Bu istiqamətlərdən biri də Rusiya ilə hərbi və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsidir”.

Ziya Səccad
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Putinlə Ərdoğan niyə tez-tez görüşür? — Prezidentlərin sirləri barədə POLİTOLOQ RƏYİ

Putinlə Ərdoğan niyə tez-tez görüşür?
22:27
16.11.2017
954
Analitika
A
Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğan 7-ci dəfə görüşəcək.

"Ölkə.Az" xəbər verir ki, bu barədə Rusiya mətbuatı məlumat yayıb. Verilən məlumata görə, Rusiyanın Soçi şəhərində İran, Türkiyə və Rusiya arasında üçtərəfli Suriya müzakirələri keçiriləcək. Türkiyəni görüşdə prezident Ərdoğan təmsil edəcək. Bu, Ərdoğanın Putinlə 6-cı görüşü olacaq. Prezidentlərin görüşü 22 noyabr tarixinə planlaşdırılıb. İranı isə görüşdə prezident Ruhani təmsil edəcək.

Qeyd edək ki, 2017-ci il ərzində Ərdoğan Putinlə 6 dəfə görüşüb. Onlar arasında bu ilin 11 ayı ərzində 13 dəfə telefon danışığı olub. Bu isə iki ölkə tarixində rekord sayılır. Dünya mətbuatında vurğulanır ki, iki ölkə rəhbəri bu ilin son aylarında daha sıx münasibətdə olublar. Dünya siyasətçiləri məsələyə müxtəlif aspektdən yanaşırlar. Azərbaycanlı mütəxəssislər də iki ölkə rəhbərinin tez-tez görüşməsinə birmənalı yanaşmırlar. Politoloq Adıgözəl Məmmədov “Ölkə.Az”a açıqlamasında bildirib ki, Putinlə Ərdoğanın tez-tez görüşü əslində bir neçə səbəbdən baş tutur.

“Birinci məsələ iki ölkə rəhbərinin arasında fikir ayrılıqlarını olmasıdır. Hələlik Putin Ərdoğanla ümumi rəyə gələ bilmir. İranın dövlət başçısının da artıq bu müzakirəyə qoşulması Rusiyanın mövqeyini gücləndirəcək. Burada Bəşər Əsəd rejiminin reanimasiyasında söhbət gedir. Faktiki olaraq İŞİD-in sonuna çıxılıb. Bundan sonra Suriyanın gələcək taleyi müzakirə olunur. Etiraf etmək lazımdır ki, Suriyada əsas söz sahib Rusiyadır. Düzdür Suriyada PKK və YPG kimi kürd qruplaşmaları ABŞ tərəfindən çıxış edirlər. Onları da, başqa regionda olduğu kimi neytrallaşdırmaq çox asandır. Putin də, bu səbəbdən ümumi razılaşmaya can atır. O, çalışır ki, Ərdoğan Bəşər Əsədlə kontakta girsin. Ola bilsin ki, Əsədi keçid dövrü üçün saxlayırlar. Sonradan ölkə rəhbərliyinə başqası gətirilə bilər. Lakin hazırda Suriyada əsas Rusiyaya bağlı rejimin taleyi müzakirə olunur”, - deyə A.Məmmədov bildirib.

Ziya Səccad
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA