Təhsil və səhiyyənin sıfır olduğu, QİÇS virusunun tüğyan etdiyi Uqanda — Məşhur fotoqrafın xatirələri

Təhsil və səhiyyənin sıfır olduğu, QİÇS virusunun tüğyan etdiyi Uqanda
11:35
25.09.2017
726
Maraqlı
A
Məşhur fotoqraf Arif Ələkbər Uqandaya səfər edib. Uqanda səfəri zamanı fotoqraf gördüyü hadisələri həm fotoaparatın yaddaşına köçürüb, həm də müşahidə etdiklərini qələmə alıb.

"Ölkə.Az" oxucularına Afrika ölkəsi Uqanda haqqında xatirələri çatdırır.

Çox adam fikirləşir ki, əgər ölkədə həyat səviyyəsi aşağıdırsa, deməli, həmin ölkədə dəhşət ucuzluqdur. Dərinə getsək bu, qismən belədir. Uqandada 50 ABŞ dolları bir aya bəs edə bilər. 50 000 şillinqə (təqribən 14 USD) sınıq-salxaq evcik kirayə etmək mümkündür. Qeyd edim ki, bu cür evciklərin əksəriyyəti içində yalnız çarpayı və kiçik stulun yerləşə biləcəyi kərpicdən tikilmiş dördkünc formalı tikilidir. Evdə tualet və hamamı xəyalınıza belə gətirməyin. Əgər qapısı varsa - o da adi mismarla bağlananlardan olacaq. Ev yiyəsi rəhmli olsa sizə hətta köhnə döşək də verə bilər. Qalan pulu yeməyə xərcləyə bilərsiz. Yemək də matoke (şirin olmayan, yaşıl banandan hazırlanmış yemək. Zahiri görünüşü və dadı yaman gündədir, amma uqandalılar onu sevir, çox xeyirli olduğunu deyirlər), kələm və kartofun qarışığına bənzər maniokadan ibarətdir. Əziz gündə bir balaca balıq və ya toyuq əti də yeyə bilərsiz. Bu oldu 50 dollarlıq həyat. Bəs kiminsə iştahası daha böyükdürsə? Bax, bu andan etibarən də Uqanda həyatı o qədər də ucuz görünməyə bilər. Elektrik enerjisi çox bahadır və qeyd etmək lazımdır ki, gərginlik gün ərzində daima artıb-azalır. Heç də ucuz olmayan stabilizatorsuz elektrik məişət сihazları tez bir zamanda sıradan çıxır. Bəzən heç stabilizatorlar da köməyə gəlmir. Məsələn, qaldığımız oteldə 1000 USD-yə alınmış yeni televizor cəmi 1 il işlənib qeyri-stabil gərginlik ucbatından sıradan çıxdı. Heç kim təmir edə bilmədiyindən onu atmaq məcburiyyətində qalıblar. Ölkənin iri şəhərlərindən sayılan Entebbedə (beynəlxalq aeroport məhz bu şəhərdədir) gündəlik 2-4 saatlıq elektrik enerjisi kəsilir. Günəş batareyaları və ya generatorlar yardım edə bilər, amma bu, özlüyündə çox baha başa gəlir.

Su ilə də bağlı eyni vəziyyətdir. Otelimiz yetərincə iri Viktoriya gölünün sahilində olmasına baxmayaraq, su fasilələrlə verilir. Adi yaşayış evciklərində isə ümumiyyətlə su yoxdur, suyu kanistrlərlə quyudan, gölə yaxın ərazilərdə yaşayanlar isə elə göldən daşıyıb gətirirlər.

Daha nə qaldı? Limitsiz internet üçün aylıq ödəniş 100 USD. Maksimal sürəti isə 512 Kbit/s.

Səhiyyə sahəsində ürəkaçan bir şey yoxdur. Pulsuz olmağına pulsuzdur, amma səviyyəsi "otur ağla" silsiləsindəndir. Nəsə baş versə təcili yardıma ümid bəsləməyə dəyməz. QİÇS çox yayılıb. Ölkə əhalisinin 40%-i QİÇS daşıyıcısıdır. Bu xəstəliyə qarşı yetərincə təbliğat işləri aparılır. Sadəcə əhali profilaktikaya meyilli deyildir. Hər bir uqandalı orta hesabla ildə 1-2 dəfə malyariya xəstəliyinə tutulur. Əsasən də körpələr. Xəstələnənlərin təqribən 20%-i də dünyasını dəyişir.

Hal-hazırda təhsil də səhiyyə kimi pulsuzdur. Böyük şəhərlərdə məktəblər, demək olar ki, hər məhəllədə var, kəndlərdə isə uşaqların məktəbə getmələri üçün bəzən 10-15 km yol qət etmələri lazım olur. Belə şəraitdə, əlbəttə ki, hamı məktəbə getmir. Gedənlərin də normal təhsil alacaqlarına ümid yoxdur. Uşaq yaşlarında məktəbə getməyənlər üçün bəzən xeyriyyə yönümlü "axşam məktəbi" fəaliyyət göstərir. 

Məktəbi bitirdikdən sonra bir çoxları ali məktəbə daxil olur. Yeri gəlmişkən, ali təhsillə bağlı vəziyyət elə də pis deyil. Kampaladakı universitet Afrikada ən yaxşı universitetlərdən sayılır. Bura hətta qonşu ölkələrdən də təhsil almağa gəlirlər. Amma, məsələn, otelimizdəki ali təhsilli aşpaz aya 40 USD alırdı.
İşsizlərin sayını Uqandada heç kim dəqiq bilmir. Ölkədə hər kəs hər bir işin öhdəsindən gələ biləcəyini israrla deyir. Rusiyadan olan otel sahibimizin dediyinə görə, evinə peyk antennasını quraşdırmağa gələn usta televizorun belə necə işə salınacağını dəqiq bilmirdi. Bir saat ötürücüylə qurdalanandan sonra "bu gün hava şəraiti antennanı quraşdırmağa imkan vermir" deyib geri qayıtmaq üçün yolpulu da istəmişdi. Deyir: "Məcbur olub verdim, əks halda qalıb evimdə yaşayacaqdı". 

Paytaxt Kampaladakı ofis içşilərinin aylıq maaşı maksimum 600 min şillinqdir (350-400 USD). Kafe və otellərdəki ofisiantlar 400 min şillinqə qədər maaş alırlar. Digər orta inkişaf etmiş şəhərlərdə bu rəqəm 150-300 min şillinqdir. Kəndlərdə adamlar özlərinin əkib-becərdikləri ilə də qidalanırlar, bəzən heç pul üzü görmürlər, elə becərdiklərini başqalarıyla dəyiş-düyüş edirlər. Həftədə bir dəfə əlindəkiləri bazara çıxarıb al-ver edirlər, bundan da 5-6 USD aylıq qazancları olur ki, bu da onlara bəs edir.

Kəndlərdə ət və ət məhsullarını bayramdan-bayrama yeyirlər. Əsasən tərəvəzlə qidalanırlar (qarğıdalı, banan, kassava, kartof). Meyvələri həddən artıq dadlıdır. Qəpik-quruşa istənilən kafedə çox dadlı ananas, banan, marakuya, qarpız, manqo, papaya şirələrindən dadmaq olar.

Taksi xidməti gözümə dəymədi. Əvəzində çoxlu sayda marşrut taksiləri və ya motosikletlə göstərilən taksi xidməti var. Şəhərlərdə iri tıxaclar həddindən artıq çoxdur.

Ən yaddaqalan xoşagəlməz məqamlardan biri - iaşə obyektlərində xidmətin ləng getməsi oldu. Hətta iri şəhərdəki müasir restoranda belə sifariş edilən adi yeməyi 30-45 dəqiqəyə gətirirlər (məsələn, sadəcə qabdan çıxarılıb müştəriyə gətirilən dondurmanın gəlib çıxmasına 25 dəqiqə vaxt getdi). "Çay? Bir az çox vaxt gedəcək, 1 saata yaxın, gözləyəcəksiz?" Tələsdirməyin adı yoxdur, onsuz da gecikəcək. Səhər və ya axşam yeməyini 1 gün öncədən sifariş etmək daha məsləhətlidir.

Ölkənin şərqindən qərbinə avtomobillə gedərkən yol boyunca bir nəfər də olsa "ağ adam"a rast gəlmədim. Uzun illər İngiltərə müstəmləkəsi olmasına baxmayaraq, avropalılara çox nadir hallarda rast əlmək olar. İnsanları özlüyündə çox qonaqpərvərdilər. Körpələr turist görəndə sevincək salamlaşır, hal-əhval tuturlar. Verdiyimi hədiyyələrə çox sevinib təşəkkür edirdilər. Qızlar kişi cinsindən olan bütün turistlərə potensial ər gözü ilə baxırlar. Anaları da - kürəkən. Yeri gəlmişkən, yerli əhali rəsmi nikaha tələsmirlər. Vətəndaş nikahına daha çox üstünlük verirlər həm də ona görə ki, toy filan mərasimi çox baha başa gəlir. Eynən bizdəki kimi. Hər ailədə 5-6 uşağın olması normal haldır. 10 və daha artıq uşaqlı ailələr də çoxdur. 

Şəhərlərdə əhalinin orta yaş həddi 55-60 yaşdır. Kənd yerlərində - daha az.

Uqandada xarici vətəndaşların biznes açmaları üçün çox münasib şərait yaradılıb. Məsələn, otel açmaq üçün illik cəmi 200 USD və gəlirdən 5-10% ödəmək kifayətdir. Amma buna baxmayaraq xaricilər ölkəyə həvəssiz gəlir. Ölkədə onların açdıqları cəmi 2-3 otel ola ya olmaya.

Rəsmi dil - ingilis dilidir. Amma anlaşılması müşkül olan dəhşətli özünəməxsus ləhcəylə. Bundan əlavə Uqandada 30-dan çox yerli dil və dialekt də var. Amma uşaqlar məktəbdə ancaq ingilis dilində tədris alırlar. Çox nadir hallarda - suahili dilində.

Hə, bir də, ölkədə olduğum müddət ərzində siqaret çəkən adam görmədim. Bir də dilənçiləri... Yox idilər.

Vəhşi təbiət, möhtəşəm şəlalə, Nil çayının mənbəyini, zürafə, kərgədan, fil, aslan və s. görmək həvəsiniz varsa - Uqandanı mütləq bəyənəcəksiz.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Hər gün yediyimiz Aspartam zəhəri — Həşəratları öldürən maddə qidamızda

Hər gün yediyimiz Aspartam zəhəri
01:30
Bu gün
280
Maraqlı
A
Məşhur həkim və naturopat Füzuli Hüseynov bu gun qarşısına çıxan reklamdan qaynaqlanaraq hər gün qidalarla bədənimizə daxil olan Aspartam adlı zəhərli maddə barədə maraqlı açıqlama verib.

"Ölkə.Az" oxucular üçün də maraqlı olacağını nəzərə alaraq, Medicina.az-a istinadən həkimin həmin açıqlamasını təqdim edir:

"Səhər işə gələndə önümdə gedən avtobusun üzərində belə bir reklam gördüm: Aspartamsız saqqız. Diqqətimi çəkdi. Amma təəssüf ki, bizim insanlar bunu oxusalar da bilməyəcək ki, aspartam nədir və bu saqqızın özəlliyi nədir.

Aspartam dünyada məşhur və bizim də içdiyimiz içkilərin, reklam olunan diş pastalarının, xarici istehsal şirniyyatlar, marmelad, lokum kimi qidaların tərkibinə vurulan maddədir.

Bu maddə 1980-ci ilə qədər əkin sahəsində həşəratları öldürmək üçün istifadə olunurdu. 
İçkilərin tərkibinə vurulanda ağızda qar xartıltısı effekti verir, bu da insanda o içkiyə asılılıq yaradır. Aspartam qidalara qatıldıqda qızdırılır, tərkibində çox zəhərli fenol birləşmələri var.

Etiket üzərində kodu E951-dir. 
Aspartam insanda əsəbilik, piylənmə, dəridə qaşıntılar, yuxusuzluq, bədəndə turşulaşma, yaddaş pozuntusu, ürək döyüntüləri, maddələr mübadiləsi pozğunluğu, hormonal disbalans kimi problemlərin əsasını qoyur. 

Bəs o zaman dünya niyə buna göz yumur və istifadəsinə icazə verilib? Çünki bu gün dünyanı pul idarə edir, onlara sağlamlıq yox, pul lazımdır. Özünüzü bu zəhərlərdən qoruyun". 

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Ürəyinizin hökmünə qulaq asın

Ürəyinizin hökmünə qulaq asın
00:10
Bu gün
540
Maraqlı
A
"Ölkə.Az" Milli.Az-a istinadən günün qoroskopunu təqdim edir:

Qoç - hisslər və hissiyat günüdür. İntuisiyanızı işə salın, yaşamınızdakı qəfil dəyişiklikləri anlamağa çalışın.

Bu yeniliklərin perspektivdə işlərə təsir miqyasını dəyərləndirməyə cəhd göstərin. Gərgin təmaslar, emosiyalı ünsiyyət, xoşagəlməz hadisələr anlaşılmazlıq yarada bilər. Amma bütün bunlarla yanaşı, fikirlərinizi dürüst istiqamətə yönəldin və problemləri tədricən həll edin.

Yeni simalar görmək üçün müxtəlif yerlərdə olun. İnformasiya arayırsınız, amma sırf praktik məqamlarla maraqlanın.

Axşam saatlarında yaxşıca dincəlin, sabahkı günə hazırlaşın. Çünki sabah gün asan olmayacaq.

Buğa - nəticənin bütünlüklə sizdən asılı olduğu gündür. Cari işlərlə məşğul olun, böyük planlar qurmayın. Rutin proseslər sizi usandırsa belə, kəmhövsələlik etməyin. Tənbəlliyə və ətalətə, süstlüyə və apatiyaya qapılmayın. Aktiv olun.

Hisslərlə yaşam arealınızı qaydaya salın, məkanı və emosiyaları pozitiv yeniliklər üçün təmizləyin.

Axşam saatlarında xoş ünsiyyət günün yorğunluğunu unutdurar.

Əkizlər - seçim və konkret qərar günüdür. Perspektivləri müəyyənləşdirin, addımlarınızı tərəfdaş və ya şəriklə razılaşdırın. İmkanlar genişlənir. Lakin indi gördüyünüz və ya sizə təklif olunan işi bəyənməsəniz də, daha çox xaosun yaranmasının səbəbkarı olmayın.

Əksinə, işləri sistemləşdirin, gərəksiz nəsnə və ünsürlərdən qurtulun, əməllərinizi və istəklərinizi yerbəyer edin. Belədə hisslərdə də aydınlıq yaşanacaq.

Baş verənlərə dərhal, tələsik qiymət verməyin. Tənqidə qapılmayın, indiyədək demədiyiniz sözləri yaxın insana söyləməyin. Yaşananları məntiqlə dəyərləndirməyə emosiyalar mane ola bilər. Münaqişə yaranmamalıdır.

Axşam saatları ev işləri, ailə ünsiyyəti üçündür.

Xərçəng - rəvan gündür. Günün ilk yarısında təcili işləri müəyyənləşdirin, ilk növbədə onlarla məşğul olun. Mühüm nüansların diqqətdən yayınmasına imkan verməyin.

Təmkinli, soyuqqanlı olun, emosiyalara qapılmayın. Sonrakı peşmançılıq hissinin yaranmaması üçün düşünülmüş addımlar atın.

Səhhətinizə fikir verin. Sizə uyğun və əlverişli olan profilaktika variantlarından birini gerçəkləşdirə bilərsiniz.

Gün bol təəssüratlar vəd edir. Mühüm mövzulardan birini inkişaf etdirmək üçün təməl hazırlayın.

Şir - yaxşı gündür. Əla formadasınız və hadisələrin ritmindən, intensivlik və sayından bəhrələnə bilərsiniz. Hər şey sürətlə dəyişir, yaxın ətrafınızdakı insanlar təmaslara hazırdır. Emosiya və dəyərləndirmələrinizdə sayıq olun.

Narazı qaldığınız məsələlərdən qurtulmaq və yeni planlarınızın təməlini qoymaq üçün əlverişli vaxtdır. Şansdan yararlanın, ətalətli olmayın, hadisələri öz məcrasına buraxaraq laqeyd müşahidəçi olmayın.

Günün ikinci yarısında baş verəcək hadisələr sizi təbdən çıxararaq qıcıqlandıra bilər. Ənənəvi dəyərlərə yenidən baxış və ya konkret nəticənin əldə olunması - sonuc sizdən asılıdır.

Aktiv olun. Qüvvənizi dəyərləndirin, istənilən söz və ya hərəkətinizin sonrakı əks-sədasını təxminləməyə çalışın.

Qız - gələcək günlərin bünövrəsinin qoyulduğu vaxtdır. Yeni işlərə mənəvi və fiziki baxımdan hazırlaşın. Sizdə razılıq hissi yaradan işlərdə çalışın, amma tapşırıq və göstərişləri də unutmayın. Yaxın insanlarla ünsiyyətdə diqqətli olun.

Dayanıqlı münasibətləri emosiyalar və qıcıqla imtahana çəkməyin.

Səhhətinizi unutmayın. Açıq havada gəzinti məsləhətdir.

İzafi çəki probleminiz varsa, bu gün tamahınızın öhdəsindən gəlin. Fiziki yükü artırın.

Tərəzi - çətin gündür. Gözləntiləriniz miqyaslı olmasın. Təşəbbüs və ideyanız tərəfdaş, iş yoldaşı və ya şərikiniz tərəfindən qəbul olunmur. İstənilən işdə yalnız öz qüvvənizə və imkanlarınıza bel bağlayın.

Ciddi, qəti addım atmaq üçün münasib gün deyil. Əlavə gərginlik olmadan çalışın, qayğıların sayını azaltmağa çalışın.

Axşam saatlarında istirahət edin, ev işləri ilə məşğul olun. Qonaq getmək olar.

Heç nəyi mürəkkəbləşdirməyin. Amma sizin üçün önəmli olan insanlarla ünsiyyətdə yaranan mühüm anlardan da yan keçməyin.

Çoxdan bəri diqqət izharınızı gözləyən insanı yada salın.

Əqrəb - aydın gündür. Başqalarının səhvlərini yaxşı görürsünüz, amma öz yanlışlıqlarınızı da sezməyə, anlamağa çalışın. Sizinlə yeni ritmdə çalışmaq istəməyən insana qarşı iddialarla çıxış etməyin.

Günün ilk yarısında ifrat intensivliklə çalışmayın. Pozitiv ola biləcək xəbərlər istisna deyil. Lakin stresslər, əlavə yük, tapşırıq və iş də istisna deyil. İndi olmasa da, yaxın perspektivdə genişmiqyaslı iş vəd edən olaylar yaşanır.

Yaranan problemləri həll etmək üçün həll yollarını arayın, fikir və ideyalarınızı qaydaya salın. Ehtiyac varsa, yarımçıq qalmış işi bərpa edərək başa çatdırın.

Görüşlərdən birində səslər yüksələ bilər. Çalışın, boş söhbətlərə və mənasız mübahisələrə vaxt ayırmayın. Yanınızdakı insanların da vaxtlarını işə sərf etməsinə can atın.

Oxatan - hadisələrin ildırım sürətilə yaşanacağı gündür. Baş verənləri anlayırsınız, amma bir sıra məqamlar sizi gərginlikdə saxlayır.

Yeni ideyaları reallaşdırmağa tələsməyin. Hətta yeni mərhələyə hesablanmış planlar belə, çətinliklərlə qarşılaşa bilər. Malik olduğunuz ünsürlərlə məqamları dəyərləndirin.

Aktiv olun, tənbəllik etməyin.

Fəal iş və gərgin çalışmaq günün sonunda uğurlu nəticə ilə başa çata bilər. Ötən həftədən bəri yığılıb qalan stresslərdən qurtulmağa çalışın.

Yardıma ehtiyacı olan insana kömək edin. Şəxsi işlərinizdən birini sürəkli təxirəsalmalardan qurtarın.

Oğlaq - yaxın bildiyiniz insanlar üçün gördüyünüz işlər uğurla başa çatacaq. Xüsusi diqqət və məsuliyyət tələb edən sahələrdə sayıq olun, səhvlərə yol verməməyə çalışın.

Tələsməyin, kəmhövsələlik etməyin, işlərinizdə və sizi əhatə edən məkanda qayda yaradın.

Sözləriniz və işləriniz estetik komponentli olsun.

Təmasları və ünsiyyəti elə seçin ki, onlar sizə yük olmasın. Yaşamınızda baş verən və ilk baxışdan sırf təsadüf təsiri bağışlayan hadisələri təhlil edin.

Mümkün problemləri əvvəlcədən təxminləməyə, onları ilkin mərhələdə həll etməyə çalışın.

Dolça - asan, kommunikasiyalar yaratmağın əlverişli olduğu bir gündür. Yaxın ətrafınızdakı insanlarla ünsiyyət qurmaq çətin olmayacaq.

Lakin həmsöhbətinizin emosional durumunun incəliklərinə və təfərrüatlarına fikir verin. Əks təqdirdə iddialarla, tələbkarlıqla qarşılaşacaqsınız. Çoxsaylı tapşırıqlar və ən başlıcası mənasız məsləhətlərdən qurtulmaq üçün bütün vaxtınızı işə sərf edin.

Yaradıcılıq, ünsiyyət, həmfikirlərlə söhbət üçün yaxşı gündür. Hərəkətdə olun, məlumat arayın.

Alış-veriş üçün düşərli vaxtdır. Hobbi və maraqlarınız üçün gərəkli əşyaları ala bilərsiniz.

Balıqlar - maliyyə məsələlərindəki anlaşılmazlıq və qeyri-müəyyənlik indi sizi ciddi narahat edir. Hansısa məsələ ilə bağlı qayığlar çoxdursa, bu mövzunu inkişaf etdirməkdə əmin deyilsinizsə - məsələdən, ümumiyyətlə, imtina edin.

Bu imtinadan sonra hansısa başqa məsələdə inkişaf istisna deyil.

Planlarınız və gözləntilərinizdən asılı olmayan kənar siqnallar diqqət yetirməli olduğunuz məqamı göstərəcək. Ən müxtəlif hadisələr, ən fərqli sürətdə yaşanacaq olaylar mümkündür.

Şəxsi məsələlərdə soyuq məntiqi bu gün unudun, ürəyinizin hökmünə qulaq asın.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA