Terror hücumları indi qrup səviyyəsindən fərdi səviyyəyə düşüb, bu isə terror aktlarını asanlaşdırır — Türkiyəli araşdırmaçı alimin şərhi

Terror hücumları indi qrup səviyyəsindən fərdi səviyyəyə düşüb, bu isə terror aktlarını asanlaşdırır
13:28
07.11.2017
1368
Analitika
A
ABŞ-da baş verən son terror hadisələri, Səudiyyə Ərəbistandakı həbslər və helikopter qəzasında bir şahzadə və yüksək vəzifəli şəxslərin ölümü, ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki siyasəti və Türkiyənin "Yeni Dünya Nizamı"ndakı mövqeyi ilə bağlı Ölkə.Az-ın suallarını araşdırmacı alim, Hakan Kıyıcı cavablandırıb:

Araşdırmacı alim öncə ABŞ-da son zamanlarda baş verən hücumlara münasibət bildirib:

"ABŞ ötən həftə iki dəfə terror hücumlarına məruz qaldı. Bir həftə öncə Manhettendə baş verən hadisəni həyata keçirən şəxsin 7 ildir ABŞ-da yaşayan 29 yaşındakı özbek əsilli Seyfulla Saipov olduğu məlum oldu. İki gün əvvəl kilsəyə edilən son hücum isə 26 yaşındakı David Patrick Kelley tərəfindən edilib. Bu təcavüzkar profillərin ən vacib məqamları hücumları gerçəkləşdirən şəxslərin "Tənha Qurd" strategiyası ilə hərəkət etməsidir. Bu səbəbdən də onlar təhlükəsizlik və kəşfiyyat xidmətlərinin təhlükəsizlik radarına düşməyiblər. Bu iki hücumun ən maraqlı hissəsi ondan ibarətdir ki, ilk hücumu edən şəxsin İŞİD adına bu hərəkət etdiyi ortaya çıxıb, ikinci hücumun niyə baş verdiyi hələ aydın deyil. Ancaq ikinci hücumu edən şəxs Hərbi hava qüvvələrindən işdən çıxarıldıqdan sonra 2009-2013-cü illərdə "İncil" məktəbində müəllimlik edib, bu da təcavüzkarın həddindən artıq xristian baxışlara malik olduğunu göstərir. Bu iki hücumun terrorizm baxımından ən əhəmiyyətli göstəricisi terror hücumlarının indi qrup səviyyəsindən fərdi səviyyəyə qədər aşağı düşməsi və fərdi şəxsiyyətlərin terrorist hücumların asanlaşdırılmasında rol oynayacağıdır. Bu iki hücumun bənzərləri Avropada da yaşana bilər. Sonrakı dövrlərdə sağçı və radikal qruplar, belə hücumları fərdi səviyyələrə endirmək, təhlükəsizlik, Kəşfiyyat Xidmətləri radarlarından asanlıqla qaçmaq üçün belə hücumlar etmək istəyəcəklər. Bundan əlavə, terror hücumları edənlərin profillərinə baxdığımız zaman 24-29 yaşlı təcavüzkarların sayının dünyada artmaqda olduğu görüləcəkdir. Türkiyədəki terror təşkilatlarına baxdığımızda, terrorçuların bu yaş qrupunda olduğu təyin olunub. Buna görə gələcək hücumların qarşısını almaq üçün yaş qrupları, sosial status və ailə kökləri birlikdə qiymətləndirilməlidir.

"Yeni Dünya Nizamı", Səudiyyə Ərəbistanı, ABŞ və Türkiyənin bu Nizamda harada yer almasını təhlil etmək üçün Obamanın Doktrinasına baxmaq faydalıdır deyən araşdırmaçı alim, bildirib ki, Obama 2001-ci il Əfqanıstan, 2003-cü il İraq müdaxiləsi və 2008-ci il Beynəlxalq İqtisadi Böhranın Avropanı sarsıtdığı və dünyada bir anda ən yüksək səviyyədə anti-amerikanizm olduğu dönəmdə prezident seçildi:

"Göründüyü kimi, Obama administrasiyası ABŞ-ın uzun müddət iqtisadi və siyasi baxımdan qlobal liderliyini saxlaya bilməyəcəyini anladı. 2007-ci ildə Münhen Təhlükəsizlik Zirvəsində, Vladimir Putinin ABŞ-ın liderliyindəki beynəlxalq münasibətlərin dəyişməsi təklifi 1 il sonra Çin və Almaniya tərəfindən dəstəkləndi. Çünki Hərbi və siyasi cəhətdən zəifləyən ABŞ-ın nizamlayıcı funksiyalarını bu ölkələr öz üzərlərinə götürməyə başladı. Obama iqtidarı ən azından öz hegemonluğunu qorumaq və hərbi varlığını davam etdirmək üçün Yaxın Şərq, Mərkəzi və Cənubi Asiyada yerli müttəfiqlərlə əlaqəni gücləndirdi, onlara silah və pul yardımları etdi. Beləliklə, ABŞ Almaniya, Rusiya və Çin kimi aktyorların yerli güclərlə əlaqəyə girməsini əngəlləmiş oldu. Trump bu siyasətin son tətbiqedicisidir. ABŞ hərbi qüvvələrini bölgədən çəkdikcə özünə yaxın olan qüvvələrin bölgədə fəaliyyətə keçməsinə çalışır. Suriyadakı kürdləri, İraqdakı şiələri və Səudiyyə Ərəbistandakı Səud sülaləsini dəstəkləyərək, digər güclərin regionda fəallaşmasını əngəlləmiş olur. Çünki qısa zamanda ABŞ-ın yenidən böyük güc ola bilməsi bu yerli aktyorların həyatda qalmasına bağlıdır. Bu səbəbdən Birləşmiş Ştatlar bu yerli qrupları silahlandırır və siyasi dəstək verir. Səudiyyə Ərəbistandakı son baş verən hadisələr də bunu sübut edir".

Səudiyyə Ərəbistandakı son baş verən hadisələrə toxunan Hakan Kıyıcı qeyd edib ki, baş verən helikopter qəzası daha çox Korrupsiya Komissiyasının qurulması və Mülayim İslam ifadələri, Səud krallığının yenilənmə səyini göstərməkdədir, ancaq bu səy ayrıca Səud ailəsinin irəliləyən dövrlərdə də taxtda qala bilməsi üçün ABŞ-dan asılı olacağını deməyə əsas verir:

"Bu səbəblə bu son baş verənləri Trampın Səudiyyə Ərəbistanına son səfəri ilə əlaqələndirmək lazımdır".

Türkiyənin "Yeni Dünya Nizamı"ndakı mövqeyinə gəldikdə isə araşdırmaçı alim bildirdi ki, Türkiyə bu "Yeni Dünya Nizamı" içərisində özünə yeni siyasi sahələr açmaq məcburiyyətindədir:

"Ötən il Türkiyədəki terror hücumları və uğursuz hakimiyyət çevrilişinə cəhd təşəbbüsü Türkiyəni daxili siyasətə önəm verməyə məcbur etdi. 2011-ci il Suriyadakı vətəndaş müharibəsindən sonra ölkədəki terror hücumları daha da artmağa başladı. Hücumların çoxunun Suriyadan gələn və ya orda PKK və ya İŞİD tərəfindən yetişdirilmiş şəxslər tərəfindən reallaşdırılması Türkiyəni "Fırat Qalxanı" əməliyyatlarını başlamağa məcbur etdi və əməliyyat nəticəsində Gaziantep, Kilis, Mersin və Urfa bölgəsi üçün bir terror qalxanı yaradılmış oldu. İdlib əməliyyatı isə bu qarşıya qoyulan məqsədin ikinci mərhələsidir.

Ancaq bu əməliyyatları reallaşdırarkən Türkiyə ən əhəmiyyətli müttəfiqi olan ABŞ tərəfindən tənqidlərə məruz qaldı. ABŞ Türkiyənin terror təşkilatı kimi tanıdığı PKK, YPG və FETÖ/PDY-yə siyasi və hərbi dəstək verməyə davam edir. Çünki ABŞ Türkiyənin bölgədə fəallığını nəzərə alıb, rəsmi Ankaranın daxili siyasətə önəm verməsini və başının daxili çəkişmələrə qarışmasını istəyir. ABŞ bilir ki, Türkiyə xaricə siyasətə önəm verməsə o çox rahat şəkildə Suriya və İraqda özünə yaxın qüvvələrin bölgədə yaşamasını və güclənməsini təşil edə biləcək. Son zamanlar ABŞ səfiri ilə Türkiyə höküməti arasında yaşanan böhran FETÖ/PDY üzvlərinin Türkiyəyə təslim edilməməsi və ABŞ-ın hələ də PKK-nı silahlandırmasından qaynaqlanır. Türkiyənin qlobal ölçüdə düşündürən əsas məsələ İŞİD-ə qoşulub və onlar tərəfində döyüşmüş şəxslərlə yanaşı, PKK və MLKP tərəfindən döyüşmüş şəxslərin ölkəyə dönməsidir.  Türkiyədə yaxın günlərdə terrorçularla bir sırada döyüşən şəxslərin özlərinə yeni radikal qruplar tapıb, yenidən terror aktları törəcəyi mütləqdir. Bu mümkün hücumlar isə Türkiyənin qlobal səviyyədə təsirinin azaldılmasına yönəldiləcək".

Səxavət Məmməd
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

"Sözün varsa, gəl üzümə de" — Araz Əlizadə Orduxan Teymurxanı debata çağırdı

12:35
17.02.2018
8477
Analitika
A
Aprelin 11-də keçiriləcək prezident seçkilərinə namizəd, Azərbaycan Sosial-Demokrat Partiyasının (ASDP) sədri, Milli Məclisin deputatı Araz Əlizadə Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən azərbaycanlı videobloger Orduxan Teymurxan və digərlərini canlı debata çağırıb.

A.Əlizadə “Ölkə.Az”a açıqlamasında Orduxan Teymurxan və digər videoblogerlərlə birbaşa və yaxud canlı debata çıxmağa hazır olduğunu bildirib. 

“Amma bir şərtim var ki, debat canlı olmalıdır. Daha sonradan mənim fikirlərim kəsiləcək və yaxud ixtisar olunacaqsa, buna razı olmaram. Mən birbaşa yayım olan debatda istənilən şəxslə görüşməyə hazıram. Yetər ki, bu canlı olsun!”,-deyə Araz Əlizadə bildirib.

Deputat qeyd edib ki, son günlər internet vasitəsilə özlərini “qəhrəman” hesab edən videoblogerlərin Azərbaycan əleyhinə qarayaxma kampaniyası aparması insanlarda ikrah hissi yaradır:

“Mən nə Orduxanı, nə də digərlərini tanımıram. Amma eşidirəm ki, onlar prezidentliyə namizəd olan şəxsləri təhqir etməyə çalışırlar. Bilirsiniz, mən köhnə Bakılıyam. Biz Bakılıların da bir adəti vardı. Cavan vaxtı küçədə futbol oynaya bilməyən uşaqları qapıya qoyurdular. Qapıda dayanan həmin uşaqlar topu buraxan zaman deyirdik ki, yerə yıxıl, adın çıxsın. Digər tərəfdən isə məhəllədə döyülən qorxaq uşaqlar küçənin o biri başına qaçıb söyüş söyürdülər. Hamı da onlara qorxaq kimi baxaraq, fikir vermirdi. İndi Avropada gizlənən bu uşaqlar da mənim haqqımda nə deyirsə, hər bir söyüşlərini onların ailə üzvlərinin ünvanına göndərirəm. Sosial şəbəkələrdə mənim haqqımda nə mənfi fikirlər yazılırsa, onlara bir cavabım var: Əgər kişisənsə, gəl, üzümə de! Çünki gedib xaricdən nə isə yazanda, ona cavab verilə bilmir. Ümumiyyətlə, bu adamlar mücərrəd və qorxaq insanlardır. Mən onlara necə cavab verim? Bir daha deyirəm ki, mən köhnə Bakılyam. Bizdə adət budur ki, kişi sözünü kişinin üzünə deyər. Əgər onlar türklər demişdən, erkək olsaydılar, sözü gəlib üzümə deyib layiqli cavablarını alardılar. İş yerim və yaşadığım ünvan hamıya məlumdur. Əgər sözləri varsa, buyurub gəlsinlər, üzümə desinlər. Yoxsa ki, qaçıb xarici ölkədən söyüş söymək kişilikdən uzaq hərəkətdir”. 

Zaur Əziz
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
1

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir — ANALİTİKA

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir
18:03
06.01.2018
4133
Analitika
A
Ötən ilin avqust ayında Rusiya prezidenti Vladimir Putin Kalininqradda ölkənin şimal-qərb nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı keçirilən müşavirədə Belarusun neft şirkətlərinin üzərinə yerli neft məhsullarını Rusiya limanlarından, xüsusilə Ust-Luqa və Sankt-Peterburq limanları vasitəsilə ixrac etmək öhdəliyinin qoyulmasını təklif edib.

"Ölkə.Az" "Reporta"-a istinadən xəbər verir ki,  V.Putin bununla bağlı bəyanatında təklfini belə izah edib:

"Belarusun neft emalı zavodlarında bizim neftimiz emal olunur (orada başqa ölkələrin nefti yoxdur və çətin ki, bundan sonra da olsun), bu səbəbdən bunu vahid çərçivə halına salmaq lazımdır. Bizim neftimiz bilavasitə öz infrastrukturumuza bağlı olmalıdır”.

Rusiya prezidentinin bəyanatına Baltikyanı ölkələr dərhal reaksiya verib. Litvanın baş naziri Saulyus Skvernyalis bildirib ki, Belarus neft məhsullarının Rusiya limanları və Rusiya dəmir yolları vasitəsilə ixracı Belarus üçün əlverişsiz və təhlükəlidir. S.Skvernyalis qeyd edib ki, Rusiya limanları qışda donur və bu iqlim şəraiti neft məhsullarının daşınması üçün təhlükəli və həssas məsələdir. Litva baş nazirinin fikrincə, şərq dövlətlərinin rəhbərləri tez-tez iqtisadi maraqları nəzərdə tutmayan siyasi qərarlar qəbul edirlər. O, Litva siyasətçilərini Belarus yüklərinin Litva dəmir yolları vasitəsilə Klaypeda limanına tədarükünün davam etdirilməsini təmin etməyə çağırıb.

Lakin baş nazirin çağırışı qəzet yazılarından kənara çıxmayıb. Artıq 2017-ci ilin sonunda Belarus neft tranzitinin istiqamətinin dəyişməsi prosesi başlayıb: Belarus neft məhsullarının ilk 72 min tonu Baltikyanı ölkələrdən deyil, Rusiya vasitəsilə ixrac olunub.

Ötən ilin 8 dekabrında "Belneftxim” konsernin sədri İqor Lyaşenko bildirib ki, Belarus və Rusiya əlverişli şəraitin yaranacağı təqdirdə, 2018-ci ildə Rusiya limanları vasitəsilə ixrac həcminin 1 milyon tona çatdırılmasını razılaşdırıb.

Bu iqdisadi baxımdan əsaslandırılmış qərardırmı?

Qərb analitiklərinin fikrincə, nəqlin istiqamətinin dəyişdirilməsi Belarus neft emalı zavodları üçün ziyanlı olacaq. Çünki Ust-Luqa, Primorsk və Rusiyanın Leninqrad vilayətinin digər limanları Belarus neft emalı zavodlarından ən azı 800 kilometr aralıda yerləşir. Bu isə Ventspils, Riqa və Klaypeda limanları ilə müqayisədə kifayət qədər uzaqdır. Bunun nəticəsi kimi, nəql qiymətləri Baltikyanı ölkələrdən fərqli olaraq dəfələrlə çoxdur. 2017-ci ilə qədər Belarus neft məhsullarının hər bir tonunun Baltikyanı ölkələr vasitəsilə ixracı 6-8 dollara başa gəlirdisə, Rusiya vasitəsilə bu rəqəm 12-18 dollar təşkil edib.

Lakin Rusiya tarif rejiminə elə dəyişikliklər etdi ki, Belarusa artıq yükləri Baltikyanı ölkələr vasitəsilə deyil, Rusiya limanlarından ixrac etmək sərfəli oldu. Əvvəl Rusiya Dəmir Yolları yükdaşıma tariflərinə 25% endirim tətbiq edirdisə, sonra bu rəqəm 50%-ə çatdırıldı, hazırda isə kompleks tariflər tətbiq olunur.

Belarusun neft məhsullarına tətbiq olunan güzəştli şərtlər yüklərin Baltikyanı ölkələrdən deyil, məhz Rusiya limanları vasitəsilə daşınmasını daha əlverişli edib.

Nəql üçün vaxt itkisi ilə bağlı Rusiya maliyyə eksperti İqor Yuşkov bildirib ki, əgər bu, yekun gəlirə təsir göstərmirsə, nəqlin müddəti əhəmiyyətli deyil: "Əsas məsələ aparılan bütün əməliyyatlardan sonra hesabda nə qədər pulun qalmasıdır. Əgər Rusiya marşrutundan istifadə zamanı Baltikyanı ölkələrlə müqayisədə vəsait daha çox qalırsa, təbii ki, məhz Rusiya limanları seçiləcək. Bunun hansı müddətə başa gəlməsi isə elə də əhəmiyyətli deyil.”

İqor Lyaşenko

Nəticə etibarilə 2018-ci ildə Rusiya vasitəsilə daşınan neft məhsullarının həcminin 12 dəfə artırılması planlaşdırılır, ekspertlərin hesablamalarına görə, beş il sonra Belarusun neft nəqlinin əsas hissəsi Baltikyanı ölkələrdən yan keçəcək.

Bu qərarın siyasi məqamları nədən ibarətdir?

Vladimir Putinin avqust bəyanatından sonra Belarus KİV-lərində Baltikyanı ölkələrin limanlarının loqistika baxımından müəyyən müstəvidə daha rəqabətədavamlı olacağı barədə qeydlər yer alıb. Rusiyalı ekspertlərin bu məsələyə münasibəti özünü çox ləngitməyib: Belarusun Rusiya neftini hansı şərtlərlə əldə etdiyi kimi, vacib bir məsələni də unutmaq olmaz.

"Xam neftin Belarusa tədarükü məsələsini tranzitin hansı limanlar vasitəsilə həyata keçirilməsi ilə tam şəkildə əlaqələndirmək mümkündür. Xatırladım ki, Belarusun xeyrinə misli görünməmiş qərar qəbul edilib: Bu 20 milyon ton neft ixrac etmək hüququ verməklə yanaşı, "rekreasiya fəaliyyətinə" daha 6 milyon ayırmasını təmin edir. Bu səbəbdən, belaruslar riyazi hesablamalar apararaq onlara nəyinsə sərf etmədiyini deyərkən onu da unutmalı deyillər ki, bu şərtlər əsasında Belarusa tədarük bizə də sərf etmir. Bununla belə, biz bunu edirik”, - deyə Rusiya Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun rəhbəri Konstantin Simonov bildirib.

Konstantin Simonov

Sonda qeyd edək ki, Baltikyanı ölkələrdə 2017-ci ildə daha da şiddətlənən Qərbə və NATO-ya meyilli əhval-ruhiyyə öz "bəhrəsini verdi". Litva və Latviya Rusiyanın iştirakı ilə həyata keçirilən bütün iri strateji layihələrdən məhrum oldular, Rusiya bazarlarına çıxışı və Rusiyadan olan nəql imkanlarını itirdilər. İndi isə Belarus vasitəsilə həyata keçirilən tədarük imkanları da əllərindən çıxmaqdadır.

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA