Türkiyəni sevmə haqqımıza kimsə qarışa bilməz — Türkiyədə gözlənən referenduma baxış

Türkiyəni sevmə haqqımıza kimsə qarışa bilməz
11:51
13.02.2017
33
Analitika
A

Azər HƏSRƏT, azer@azerhasret.com

 


Türkiyə dövlətinin hökumət modelinə aid Konstitusiya dəyişikliyi artıq parlamentdən keçib. Referendum tarixi dəqiq olaraq  müəyyən edilməsə də önümüzdəki aprel ayı içərisində gerçəkləşəcəyi qətilik qazanmış kimi görünür.

Nə deyək? Xeyirli-uğurlu olsun deyək. Türkiyə üçün, türk milləti üçün xeyirlisi nədirsə, olsun deyək.

Bir də Türkiyədəki referendum mövzusuna xaricdə yaşayan türklərin öz yanaşması vardır. Yəni insanlar Türkiyə vətəndaşı olmadan da dəyişikliyə “hə”, yoxsa “yox” deyəkmi mövzusunda müzakirələrə çox vaxt sərf etməyə başladılar.

Yaxşı, Türkiyə xaricdə yaşayan türklərin də Vətən qədər sevdiyi, bağlı olduğu bir ölkədir. Elədir yəni. Başqa cür ola da bilməz. Çünki uzun illər boyu yalnız Türkiyənin tək müstəqil türk dövləti olması xaricdə yaşayan türkləri bu ölkəyə daha sıx bağlamışdır. O üzdən Türkiyədə hər sahədə baş verənlər xaricdəki Türklərin də dərhal diqqətini çəkir.

Özəlliklə Türkiyə vətəndaşı olmayan, Türkiyəylə heç bir əlaqəsi olmayan xarici Türklərin məsələsinə toxunmaq istərdim. Məsələn, Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistan kimi qardaş ölkələr vətəndaşlarının “hə – yox” məsələsinə tam olaraq könül verməsi anlaşıla bilən bir haldır. Az öncə söylədiyimiz kimi, Türkiyənin iç məsələləri belə bütün xarici Türkləri maraqlandırır.

Yaxşı, o zaman biz xarici Türklər olaraq Türkiyənin iç məsələlərinə bu qədər yaxından müdaxilə edərkən haqlımıyıq? Sanıram, deyilik.

Çünki Türkiyə bir müstəqil dövlətdir. Müstəqil dövlətlərin taleyini isə yalnız və yalnız onların vətəndaşları həll edər. Yəni bu an üçün Türkiyənin “hə – yox” məsələsini Türkiyə vətəndaşının həll etməsi tək seçənəkdir.

Xarici Türklər olaraq bizim məsələyə qarışmamız əsla doğru ola bilməz deyə düşünürəm. Müzakirələrdə iştirak edə bilərik. Bəzən təhlillərimizi dilə gətirə bilərik. Öz aramızda və ya Türkiyə vətəndaşları, siyasətçiləri ilə birlikdə fikir yürüdə bilərik. Amma heç bir halda Türkiyə vətəndaşının “hə – yox” seçiminə qarışa bilmərik.

Türkiyəni sevmə haqqımız yerindədir, buna kimsə qarışa bilməz. Amma ölkənin taleyini müəyyən etmək, idarəetmə üsulunu seçmək, əlbəttə ki, yalnız Türkiyə vətəndaşının haqqıdır.

Bəziləri “mənim dədələrim Türkiyəlidir, mən də qarışa bilərəm” deyə bir iddiada ola bilər. Amma mütləq şəkildə belə bir iddia haqsız olar.

Cibində Türkiyə Cümhuriyyəti kimlik kartı (pasportu, şəxsiyyət vəsiqəsi) olmadan heç kim referendum məsələsinə yaxından-uzaqdan qarışa bilməz.

O zaman belə bir referendumun yaxşı və ya pis bir şey olması mövzusunda müzakirələrə qarışa bilərikmi? Az öncə dediyim kimi, müzakirə məsələsi sərbəstdir. Amma qərar vermə mövzusunda eyni sərbəstliyimiz yoxdur.

Bütün bunları diqqətə alaraq Türkiyə xaricindəki Türk ölkələrinin vətəndaşlarına bir çağırış etmək və onları Türkiyə vətəndaşının iradəsinə təsir edəcək basqılardan məsafəli davranmağa dəvət etmək istərdim.

Türkiyənin taleyi bizi yaxından maraqlandırır, lakin qərar verəcək tək qüvvə Türkiyə xalqıdır. Qoy qardaşlarımız hamımıza əziz olan Türkiyənin sabahlarının necə olmasına qərar versinlər.

Tək istəyimiz Türkiyə dövlətinin sadəcə bizimlə qardaşlığı davam etdirməsi, idarəetmə şəkli nə olursa olsun, bizə arxa çevirməməsidir. Yerdə qalanı təfərrüatdır. 

ŞƏRH YAZ
0

ABŞ Türkiyəni Rusiyaya “qısqanır”

ABŞ Türkiyəni Rusiyaya “qısqanır”
21:37
17.11.2017
660
Analitika
A
ABŞ hərbi hava qüvvələri müşavirinin müavini Hydi Qrant Türkiyə ilə bağlı açıqlama verib.

“Ölkə.Az” xəbər verir ki, açıqlamaya əsasən, əgər Türkiyə Rusiyadan “S-400” raket hücumundan müdafiə sistemini alsa, NATO texnologiyalarıəldə etmə imkanı məhdudlaşdırılacaq. Qrant Türkiyəyə “S-400” sistemləri mövzusunda xəbərdarlıq edib: "Əgər Türkiyə “S-400” alsa, NATO texnologiyaları əldəetmə imkanı məhdudlaşdırılacaq. Növbəti mərhələdə isə Türkiyənin “F-35” tipli 5-ci nəsil bombardman təyyarələri əldə etmə və istifadə imkanlarına qarşı tədbirlər görülə bilər".

“S-400” müqaviləsinin Türkiyə ilə NATO arasındakı hərbi əməkdaşlığa ciddi təsir edəcəyini qeyd edən Haydi NATO strategiyasının “S-400”sistemlərilə əməkdaşlığa icazə vermədiyini vurğulayıb. Əgər Türkiyə "S-400"ləri alsa, ABŞ-ın necə davranacağını hələ müəyyənləşdirmədiyini deyən Qrant davam edib: "Əvvəlcə müqavilənin həyata keçirilib-keçirilməyəcəyinə, gələcəkdə bir yerdə necə işləyəcəyiməzə baxacağıq. Amma hazırda bu sistemlərlə əməkdaşlıq etməyəcəyimizi söyləyə bilərəm".

Yayılan xəbərlərlə bağlı Türkiyə və Rusiya mətbuatında müxtəlif şərhlər yazılır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ABŞ bu və ya digər addımlarla Türkiyəyə təzyiqlər edir ki, Rusiya ilə əlaqələrini genişləndirməsin. Azərbaycanlı siyasətçilər isə məsələyə birmənalı yanaşmırlar. Politoloq Elxan Şahinoğlu “Ölkə.Az”a açıqlamasında bildirib ki, əslində verilən bəyanatlar Türkiyəyə qarşı təhdid və təzyiqlər kimi qiymətləndirilməməlidir. Onun fikrincə, ABŞ Türkiyə kimi müttəfiqini itirəcəyindən ehtiyatlandığı üçün bu tip addımlar atır.

“ABŞ-dan Türkiyəyə elə güclü təzyiq olduğunu düşünmürəm. Çünki Türkiyə eyni tipli raketləri NATO-dan almaq istəyirdi. Onlar Türkiyəyə bu tipli silahları satmırdılar. Ona görə də, Türkiyə hökuməti havadan müdafiə raketlərini Rusiyadan almağa məcbur oldu. Bu səbəbdən də, hazırda Amerikanın tələbi məntiqli deyil. Türkiyə NATO-ya lazımdır. Ona görə də, Amerikada təzyiq yox, narahatlıq bildirirlər. Bütün hallarda Amerika Türkiyənin NATO-dan çıxmasının təşəbbüskarı olmayacaq”, - deyə E.Şahinoğlu bildirib.

Ekspertin fikrincə, NATO Türkiyəyə qarşı ikili münasibət bəsləyir: “Türkiyə Rusiya ilə hərbi əməkdaşlığı getdikcə artırmaq fikrindədir. NATO buna görə Türkiyəyə qarşı təzyiqləri artıra bilməz. Çünki Türkiyə NATO-ya lazımdır. Lakin onların Türkiyəyə ikili münasibəti var. NATO təlimlərində Norveçdə qoyulan stenddə düşmənlərin fotoları asılıb. Fotolar içində Mustafa Kamal Atatürkün və Ərdoğanın şəkli olub. Bu səbəbdən də, Ankara Norveçdə keçirilən NATO təlimlərindən 40 hərbçisini geri çağırıb. Türkiyə Qərblə əməkdaşlıqda böhran yaşayır. Amerika Suriya məsələsində radikal kürdlərə dəstək verir. Avropa Birliyi də üzvlüyə qəbul etmir. Ərdoğan hökuməti də məcbur olub alternativ istiqamətlərə yönəlir. Bu istiqamətlərdən biri də Rusiya ilə hərbi və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsidir”.

Ziya Səccad
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Putinlə Ərdoğan niyə tez-tez görüşür? — Prezidentlərin sirləri barədə POLİTOLOQ RƏYİ

Putinlə Ərdoğan niyə tez-tez görüşür?
22:27
16.11.2017
954
Analitika
A
Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğan 7-ci dəfə görüşəcək.

"Ölkə.Az" xəbər verir ki, bu barədə Rusiya mətbuatı məlumat yayıb. Verilən məlumata görə, Rusiyanın Soçi şəhərində İran, Türkiyə və Rusiya arasında üçtərəfli Suriya müzakirələri keçiriləcək. Türkiyəni görüşdə prezident Ərdoğan təmsil edəcək. Bu, Ərdoğanın Putinlə 6-cı görüşü olacaq. Prezidentlərin görüşü 22 noyabr tarixinə planlaşdırılıb. İranı isə görüşdə prezident Ruhani təmsil edəcək.

Qeyd edək ki, 2017-ci il ərzində Ərdoğan Putinlə 6 dəfə görüşüb. Onlar arasında bu ilin 11 ayı ərzində 13 dəfə telefon danışığı olub. Bu isə iki ölkə tarixində rekord sayılır. Dünya mətbuatında vurğulanır ki, iki ölkə rəhbəri bu ilin son aylarında daha sıx münasibətdə olublar. Dünya siyasətçiləri məsələyə müxtəlif aspektdən yanaşırlar. Azərbaycanlı mütəxəssislər də iki ölkə rəhbərinin tez-tez görüşməsinə birmənalı yanaşmırlar. Politoloq Adıgözəl Məmmədov “Ölkə.Az”a açıqlamasında bildirib ki, Putinlə Ərdoğanın tez-tez görüşü əslində bir neçə səbəbdən baş tutur.

“Birinci məsələ iki ölkə rəhbərinin arasında fikir ayrılıqlarını olmasıdır. Hələlik Putin Ərdoğanla ümumi rəyə gələ bilmir. İranın dövlət başçısının da artıq bu müzakirəyə qoşulması Rusiyanın mövqeyini gücləndirəcək. Burada Bəşər Əsəd rejiminin reanimasiyasında söhbət gedir. Faktiki olaraq İŞİD-in sonuna çıxılıb. Bundan sonra Suriyanın gələcək taleyi müzakirə olunur. Etiraf etmək lazımdır ki, Suriyada əsas söz sahib Rusiyadır. Düzdür Suriyada PKK və YPG kimi kürd qruplaşmaları ABŞ tərəfindən çıxış edirlər. Onları da, başqa regionda olduğu kimi neytrallaşdırmaq çox asandır. Putin də, bu səbəbdən ümumi razılaşmaya can atır. O, çalışır ki, Ərdoğan Bəşər Əsədlə kontakta girsin. Ola bilsin ki, Əsədi keçid dövrü üçün saxlayırlar. Sonradan ölkə rəhbərliyinə başqası gətirilə bilər. Lakin hazırda Suriyada əsas Rusiyaya bağlı rejimin taleyi müzakirə olunur”, - deyə A.Məmmədov bildirib.

Ziya Səccad
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA