Üçüncü dünya müharibəsinin "ayaq səsləri" eşidilir — TƏHLÜKƏLİ GƏRGİNLİK

Üçüncü dünya müharibəsinin
16:10
09.08.2017
276
Analitika
A
Açıqlamaları qalmaqala çevrilən Tramp və Kim Çen İn arasındakı söz dueli dünyanın nəzərini Koreya yarımadasına çevirib.

 "Ölkə.Az" xəbər verir ki, mütəxəssislər nüvə silahının gündəmdə olduğu qarşılıqlı hədələrin 3-cü dünya müharibəsinə səbəb ola biləcəyini bildirirlər.

Əslində ABŞ və Şimali Koreya arasındakı gərgin münasibət bir müddətdir ki, bu formada davam edir. Amma xüsusilə ABŞ-ın sabiq prezidenti Barak Obamanın vəzifəyə başlamasından sonra Şimali Koreya beynəlxalq arenada önə çıxmağa başladı.

O dövrdə qitələrarası ballistik raketi sınaqdan keçirən rəsmi Pxenyan amerikalı jurnalistlər Euna Li və Laura Linqi saxlayaraq münasibətləri daha da gərginləşdirdi. Dövrün Şimali Koreya rəhbərliyi isə sərt bir qərar qəbul edərək Koreya müharibəsindən sonra 1953-cü ildə imzalanan silah tərketmə müqaviləsini "zibilliyə atacağı"nı bəyan edərək Cənubi Koreya və ABŞ-a meydan oxudu.

Obama dövründə ABŞ Şimali Koreya ilə müqavilə imzalayaraq ərzaq məhsulları əvəzində Yongbyondakı nüvə fəaliyyətlərini dayandırsa da, rəsmi Pxenyan keçmişdə olduğu kimi bu müqaviləni də heçə sayaraq qısa bir müddət sonra təhlükələri ard-arda sıralamağa davam etdi.

Bu həmlədən sonra Çin dənizində Cənubi Koreya-ABŞ birgə hərbi təlimlər keçirərək Şimali Koreyaya meydan oxudu. Eyni dövrdə "ABŞ-Cənubi Koreya əməkdaşlığı ABŞ-ın Sakit okean hövzəsindəki təhlükəsizliyinin bünövrəsidir" fikri ortaya çıxdı.

İki çılğın üz-üzə: Tramp və Kim Çen İn

Amma ABŞ-Şimali Koreya kontekstində baş verən bu gərginlik hər iki ölkə liderinin dəyişməsi ilə yeni və daha aqressiv bir səviyyəyə çatdı. Seçkilərdə qələbə qazanaraq cari ildən Ağ Evə rəhbərlik edən Donald Tramp vəzifəyə başlayan kimi Şimali Koreyanın bir neçə illik təcrübəyə sahib lideri Kim Çen İnə sataşmağa başladı hər iki tərəf "qılıncını çəkdi".

Şimali Koreya son günlərdə iki fərqli qitələrarası ballistik raketi sınaqdan keçirib. Ötən həftə həyata keçirilən "Hwasong-14" raketinin sınağının uğurla başa çatdığı bəyan edildi. Bəzi mütəxəssislər raketin ABŞ-ın Çikaqo şəhərini vura biləcəyini iddia edərkən ABŞ-ın tələbi ilə iclas çağıran BMT Təhlükəsizlik Şurası nüvə silah proqramını dayandırmayan Şimali Koreyaya qarşı yeni sanksiyaların tətbiq edilməsinə qərar verib. BMT Təhlükəsizlik Şurası sanksiyaların sərtləşdirilməsinə qərar verib və yeni sanksiyalar bu ölkəyə ixracatı qadağan edir və ediləcək investisiya qoyuluşlarını da azaldır. ABŞ-ın BMT-dəki nümayəndəsi Nikki Haley iclasdan sonra "Bu hər hansı bir ölkəyə qarşı tətbiq edilən ən çətin sanksiyalardır"-açıqlamasını verdi. Tramp isə Tvitterdə yeni sanksiyaların Şimali Koreyaya 1 milyard ziyan vuracağını yazdı.

İyulun ayının sonlarında sınaq atışı həyata keçirilən raketin 47 dəqiqə 12 saniyə ərzində 998 km yol qət etdiyini, 3.724 km hündürlükdə uçduğunu açıqlayan Şimali Koreya təhdidlərinə davam etdi. Mütəxəssislər raketin 6.700 km uzaqlıqdakı hədəfləri vura biləcəyini etiraf etdi.  Başda Çin və Cənubi Koreya olmaqla regionda gərginliyə səbəb olan raket sınaqları ilə birlikdə Kim Çen İn bunun ABŞ-a bir xəbərdarlıq olduğunu bəyan etdi.

"Washington Post" xəbəri vəziyyəti daha da gərginləşdirdi

İki ölkə arasında gərginliyi daha da pik nöqtəyə çatdıran isə "Washington Post" qəzetində yayımlanan xəbər idi. Xəbərə əsasən Şimali Koreya bir raketin içinə yerləşdirilə biləcək qədər kiçik bir nüvə başlığı istehsal edib. Xəbərdə qeyd edilir ki, Şimali Koreya ehtimal ediləndən də qısa müddətə ABŞ-ı vura bilmə gücünə sahib olacaq. ABŞ prezidenti Donald Tramp son hadisələrdən sonra "Şimali Koreya artıq ABŞ-ı təhdid etməsə yaxşı olar. Dünyanın heç görmədiyi bir atəş və qəzəblə üz-üzə qalacaqlar"- dedi.


Trampın bu açıqlamasından sonra isə Kim Çen bu günə qədər səsləndirdiyi ən sərt, iddialı və real təhdid dolu açıqlama verdi. Dünya ictimaiyyətinin diqqətini bu açıqlama çəkdi. Şimali Koreyanın rəsmi xəbər agentliyi sayılan "KCNA" Sakit okeanında ABŞ torpaq parçası olan Quam adasına orta və uzun mənzilli raket zərbələrinin endirilməsi barədə planın olduğunu bildirdi. Şimali Koreya Quam adalarını "Hwasong-12" raketləri ilə vurmağı hədəfləyir. Quamın ABŞ torpağı sayılması isə üçüncü dünya müharibəsinin çox yaxında olduğunu ortaya çıxarır.

Bu gərginlik isə Avropa birjalarında indekslərin aşağı düşməsinə səbəb olub. Quam qubernatoru Eddi Kalvo isə Şimali Koreyanın hədələrinə boyun əyməyəcəklərini bildirib. Kalvo deyib: "Quam ABŞ torpağıdır. Bura sadəcə bir hərbi baza deyil".

Qubernator ada xalqını qorumaq üçün lazım olan müdafiə tədbirlərinin görüldüyünü, istənilən hücuma hazır olduqlarını bildirib. Ağ Evlə əlaqə saxladığını da bildirən Kalvo "Müdafiə və daxili təhlükəsizlik nazirləri ilə keçirdiyimiz görüşlər nəticəsində təhdid səviyyəsinin artırılmamasına qərar verdik"- deyib.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

"Sözün varsa, gəl üzümə de" — Araz Əlizadə Orduxan Teymurxanı debata çağırdı

12:35
17.02.2018
8459
Analitika
A
Aprelin 11-də keçiriləcək prezident seçkilərinə namizəd, Azərbaycan Sosial-Demokrat Partiyasının (ASDP) sədri, Milli Məclisin deputatı Araz Əlizadə Avropa ölkələrində fəaliyyət göstərən azərbaycanlı videobloger Orduxan Teymurxan və digərlərini canlı debata çağırıb.

A.Əlizadə “Ölkə.Az”a açıqlamasında Orduxan Teymurxan və digər videoblogerlərlə birbaşa və yaxud canlı debata çıxmağa hazır olduğunu bildirib. 

“Amma bir şərtim var ki, debat canlı olmalıdır. Daha sonradan mənim fikirlərim kəsiləcək və yaxud ixtisar olunacaqsa, buna razı olmaram. Mən birbaşa yayım olan debatda istənilən şəxslə görüşməyə hazıram. Yetər ki, bu canlı olsun!”,-deyə Araz Əlizadə bildirib.

Deputat qeyd edib ki, son günlər internet vasitəsilə özlərini “qəhrəman” hesab edən videoblogerlərin Azərbaycan əleyhinə qarayaxma kampaniyası aparması insanlarda ikrah hissi yaradır:

“Mən nə Orduxanı, nə də digərlərini tanımıram. Amma eşidirəm ki, onlar prezidentliyə namizəd olan şəxsləri təhqir etməyə çalışırlar. Bilirsiniz, mən köhnə Bakılıyam. Biz Bakılıların da bir adəti vardı. Cavan vaxtı küçədə futbol oynaya bilməyən uşaqları qapıya qoyurdular. Qapıda dayanan həmin uşaqlar topu buraxan zaman deyirdik ki, yerə yıxıl, adın çıxsın. Digər tərəfdən isə məhəllədə döyülən qorxaq uşaqlar küçənin o biri başına qaçıb söyüş söyürdülər. Hamı da onlara qorxaq kimi baxaraq, fikir vermirdi. İndi Avropada gizlənən bu uşaqlar da mənim haqqımda nə deyirsə, hər bir söyüşlərini onların ailə üzvlərinin ünvanına göndərirəm. Sosial şəbəkələrdə mənim haqqımda nə mənfi fikirlər yazılırsa, onlara bir cavabım var: Əgər kişisənsə, gəl, üzümə de! Çünki gedib xaricdən nə isə yazanda, ona cavab verilə bilmir. Ümumiyyətlə, bu adamlar mücərrəd və qorxaq insanlardır. Mən onlara necə cavab verim? Bir daha deyirəm ki, mən köhnə Bakılyam. Bizdə adət budur ki, kişi sözünü kişinin üzünə deyər. Əgər onlar türklər demişdən, erkək olsaydılar, sözü gəlib üzümə deyib layiqli cavablarını alardılar. İş yerim və yaşadığım ünvan hamıya məlumdur. Əgər sözləri varsa, buyurub gəlsinlər, üzümə desinlər. Yoxsa ki, qaçıb xarici ölkədən söyüş söymək kişilikdən uzaq hərəkətdir”. 

Zaur Əziz
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
1

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir — ANALİTİKA

Belarus tranziti Baltikyanı ölkələri tərk edir
18:03
06.01.2018
4122
Analitika
A
Ötən ilin avqust ayında Rusiya prezidenti Vladimir Putin Kalininqradda ölkənin şimal-qərb nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı keçirilən müşavirədə Belarusun neft şirkətlərinin üzərinə yerli neft məhsullarını Rusiya limanlarından, xüsusilə Ust-Luqa və Sankt-Peterburq limanları vasitəsilə ixrac etmək öhdəliyinin qoyulmasını təklif edib.

"Ölkə.Az" "Reporta"-a istinadən xəbər verir ki,  V.Putin bununla bağlı bəyanatında təklfini belə izah edib:

"Belarusun neft emalı zavodlarında bizim neftimiz emal olunur (orada başqa ölkələrin nefti yoxdur və çətin ki, bundan sonra da olsun), bu səbəbdən bunu vahid çərçivə halına salmaq lazımdır. Bizim neftimiz bilavasitə öz infrastrukturumuza bağlı olmalıdır”.

Rusiya prezidentinin bəyanatına Baltikyanı ölkələr dərhal reaksiya verib. Litvanın baş naziri Saulyus Skvernyalis bildirib ki, Belarus neft məhsullarının Rusiya limanları və Rusiya dəmir yolları vasitəsilə ixracı Belarus üçün əlverişsiz və təhlükəlidir. S.Skvernyalis qeyd edib ki, Rusiya limanları qışda donur və bu iqlim şəraiti neft məhsullarının daşınması üçün təhlükəli və həssas məsələdir. Litva baş nazirinin fikrincə, şərq dövlətlərinin rəhbərləri tez-tez iqtisadi maraqları nəzərdə tutmayan siyasi qərarlar qəbul edirlər. O, Litva siyasətçilərini Belarus yüklərinin Litva dəmir yolları vasitəsilə Klaypeda limanına tədarükünün davam etdirilməsini təmin etməyə çağırıb.

Lakin baş nazirin çağırışı qəzet yazılarından kənara çıxmayıb. Artıq 2017-ci ilin sonunda Belarus neft tranzitinin istiqamətinin dəyişməsi prosesi başlayıb: Belarus neft məhsullarının ilk 72 min tonu Baltikyanı ölkələrdən deyil, Rusiya vasitəsilə ixrac olunub.

Ötən ilin 8 dekabrında "Belneftxim” konsernin sədri İqor Lyaşenko bildirib ki, Belarus və Rusiya əlverişli şəraitin yaranacağı təqdirdə, 2018-ci ildə Rusiya limanları vasitəsilə ixrac həcminin 1 milyon tona çatdırılmasını razılaşdırıb.

Bu iqdisadi baxımdan əsaslandırılmış qərardırmı?

Qərb analitiklərinin fikrincə, nəqlin istiqamətinin dəyişdirilməsi Belarus neft emalı zavodları üçün ziyanlı olacaq. Çünki Ust-Luqa, Primorsk və Rusiyanın Leninqrad vilayətinin digər limanları Belarus neft emalı zavodlarından ən azı 800 kilometr aralıda yerləşir. Bu isə Ventspils, Riqa və Klaypeda limanları ilə müqayisədə kifayət qədər uzaqdır. Bunun nəticəsi kimi, nəql qiymətləri Baltikyanı ölkələrdən fərqli olaraq dəfələrlə çoxdur. 2017-ci ilə qədər Belarus neft məhsullarının hər bir tonunun Baltikyanı ölkələr vasitəsilə ixracı 6-8 dollara başa gəlirdisə, Rusiya vasitəsilə bu rəqəm 12-18 dollar təşkil edib.

Lakin Rusiya tarif rejiminə elə dəyişikliklər etdi ki, Belarusa artıq yükləri Baltikyanı ölkələr vasitəsilə deyil, Rusiya limanlarından ixrac etmək sərfəli oldu. Əvvəl Rusiya Dəmir Yolları yükdaşıma tariflərinə 25% endirim tətbiq edirdisə, sonra bu rəqəm 50%-ə çatdırıldı, hazırda isə kompleks tariflər tətbiq olunur.

Belarusun neft məhsullarına tətbiq olunan güzəştli şərtlər yüklərin Baltikyanı ölkələrdən deyil, məhz Rusiya limanları vasitəsilə daşınmasını daha əlverişli edib.

Nəql üçün vaxt itkisi ilə bağlı Rusiya maliyyə eksperti İqor Yuşkov bildirib ki, əgər bu, yekun gəlirə təsir göstərmirsə, nəqlin müddəti əhəmiyyətli deyil: "Əsas məsələ aparılan bütün əməliyyatlardan sonra hesabda nə qədər pulun qalmasıdır. Əgər Rusiya marşrutundan istifadə zamanı Baltikyanı ölkələrlə müqayisədə vəsait daha çox qalırsa, təbii ki, məhz Rusiya limanları seçiləcək. Bunun hansı müddətə başa gəlməsi isə elə də əhəmiyyətli deyil.”

İqor Lyaşenko

Nəticə etibarilə 2018-ci ildə Rusiya vasitəsilə daşınan neft məhsullarının həcminin 12 dəfə artırılması planlaşdırılır, ekspertlərin hesablamalarına görə, beş il sonra Belarusun neft nəqlinin əsas hissəsi Baltikyanı ölkələrdən yan keçəcək.

Bu qərarın siyasi məqamları nədən ibarətdir?

Vladimir Putinin avqust bəyanatından sonra Belarus KİV-lərində Baltikyanı ölkələrin limanlarının loqistika baxımından müəyyən müstəvidə daha rəqabətədavamlı olacağı barədə qeydlər yer alıb. Rusiyalı ekspertlərin bu məsələyə münasibəti özünü çox ləngitməyib: Belarusun Rusiya neftini hansı şərtlərlə əldə etdiyi kimi, vacib bir məsələni də unutmaq olmaz.

"Xam neftin Belarusa tədarükü məsələsini tranzitin hansı limanlar vasitəsilə həyata keçirilməsi ilə tam şəkildə əlaqələndirmək mümkündür. Xatırladım ki, Belarusun xeyrinə misli görünməmiş qərar qəbul edilib: Bu 20 milyon ton neft ixrac etmək hüququ verməklə yanaşı, "rekreasiya fəaliyyətinə" daha 6 milyon ayırmasını təmin edir. Bu səbəbdən, belaruslar riyazi hesablamalar apararaq onlara nəyinsə sərf etmədiyini deyərkən onu da unutmalı deyillər ki, bu şərtlər əsasında Belarusa tədarük bizə də sərf etmir. Bununla belə, biz bunu edirik”, - deyə Rusiya Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun rəhbəri Konstantin Simonov bildirib.

Konstantin Simonov

Sonda qeyd edək ki, Baltikyanı ölkələrdə 2017-ci ildə daha da şiddətlənən Qərbə və NATO-ya meyilli əhval-ruhiyyə öz "bəhrəsini verdi". Litva və Latviya Rusiyanın iştirakı ilə həyata keçirilən bütün iri strateji layihələrdən məhrum oldular, Rusiya bazarlarına çıxışı və Rusiyadan olan nəql imkanlarını itirdilər. İndi isə Belarus vasitəsilə həyata keçirilən tədarük imkanları da əllərindən çıxmaqdadır.

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA