Üçüncü Reyxin sirrləri — Nasistlər üçün arvad hazırlayan məktəb

Üçüncü Reyxin sirrləri
10:25
21.04.2017
232
Maraqlı
A
Üçüncü Reyxin bir çox sirri var. Zaman keçdikcə tədqiqatçılar, araşdırmaçılar bu sirrləri aşkara çıxarır, bilmədiklərimizi məxfi sənədlər əsasında toplayıb ortaya qoyurlar. Hələ bir çox məxfi sənədin açılmasına icazə verilmir. Bu sənədlər də açıldıqdan sonra Üçüncü Reyx, Hitler Almaniyası barədə bir çox qaranlıq suallara cavab tapılacaq.

Son dövrlər aparılan araşdırmalara görə məlum olub ki, nasist Almaniyasında zabitlər üçün xüsusi gəlin hazırlayan məktəb olub.

"Ölkə.Az" bu gün bu məktəb haqqında məlumat verəcək.

Almaniyanın Nasional Sosialist təşkilatının bir toplantısında Adolf Hitler "qadının müasir dünyada rolu" barədə suala belə cavab vermişdi: "Kiçik dünya ilə heç kəs məşğul olmasa, böyük dünyanın halı nə olardı?"

Hitlerin yaxın silahdaşlarından biri sayılan German Herinq də bu düşüncədə idi. O, qızlara deyirdi: "Əlinizə tava, döşəməsilən, süpürgə götürün və ərə gedin". İdeal həyat yoldaşı olmaq istəyən qızlar üçün isə nasist Almaniyasında məktəb və düşərgələr açıldı. Onların məqsədi cəmiyyətə yaxşı qadınlar bəxş etmək idi.

Birinci Dünya müharibəsi cəmiyyətin ruhunu əməlli-başlı dəyişmişdi. Milyonlarla kişi müharibədə həlak olmuşdu. Nəticədə kişilər azlıq təşkil etdiyindən, bir çox başsız qalmış qadın ailə qura bilmirdi. Bu səbəbdən qızlar və dul qadınlar istər-istəməz işləmək, bu yolla dolanmaq məcburiyyətində qaldılar.

Əksər qadınlar təhsil almağa can atırdılar. Məhz müharibədən sonrakı illərdə qadınlar nəinki ev işləriylə (paltar yumaq, təmizlik etmək) məşğul olur, eyni zamanda sırf kişilərə məxsus iş sahələrinə də əl atmağa başladılar. Məsələn, hüquq və müəllimlik sahəsində çalışan qadınların sayı getdikcə artmağa başladı. Amma nasistlər hakimiyyətə gəldikdən sonra dəyişikliklər başladı. Böyük dünyada bütün işlərlə ancaq kişilər məşğul olmalı idi.

Qadınların əsas məşğulliyyəti ərə getmək və böyük Almaniya üçün əsgər dünyaya gətirmək olmalı idi. Evdar qadın olmaq istəməyən qızların həyatını nasistlər sözün əsl mənasında cəhənnəmə çevirirdilər.

1937-ci ildə nasistlər "arvad hazırlayan məktəb" adlı təhsil ocağı açdılar. SS zabitlərinə və pariya funksionerlərinə ərə gedən qızlar bu məktəbdən keçməli idilər. Bu məktəbdə qızlara evdarlıq, uşağa qulluq və kənd təsərrüfatı işləri öyrədilirdi. Məktəbi uğurla bitirən qız nasistlər üçün ideal qadın obrazı idi. Qadınlara ali məktəblərdə təhsil almaq, ofis və istehsalat sahələrində işləmək qadağan edilirdi.

Bu yaxınlarda Berlin arxivində bu məktəblə bağlı sənədlər tapılıb. Sənədlərdə "arvad hazırlama məktəbi"nin təhsil sistemi barədə məlumatlar var. Bu sənədlər dünya tarixçilərinə nasizmin yeni bir xüsusiyyəti barədə müzakirələr açmağa şərait yaratdı. Antisemitizm və antikommunizmdən başqa, antifeminizm də nasizmin cizgilərindən biri idi.

SS-in reyxsfüreri Henrix Himmler 1936-cı ildə nasistlərin arvadı olmaq istəyən qızlar üçün xüsusi təlim kursunun yaradılması barədə sərəncam imzaladı.

"Gəlinlər məktəbi" adlandırılan kurslarda gənc qızlar "arvadlıq" öyrənirdilər. Kursun rəhbəri Hertruda Şolts-Klink idi. O, nasional-sosialist qadınlar təşkilatının sədri idi. Nasional-sosialist qadınlar təşkilatının 1943-cü ildə 7 milyon üzvü vardı.

Təhsil ocağında SS üzvləri və nasional-sosialist partiyasının işçiləri ilə nikaha girmək istəyən qızlar oxuyurdu. 1939-cu ildə siyahı genişləndirildi və seçim üçün qızlara zabit ərlər də təklif edildi.

İlk məktəb Berlin ətrafında yerləşən Vannezee adasındakı Şvanenverder adasında (Hebbels və Albert Şpeerin villasına yaxın yerdə) fəaliyyətə başladı. 1944-cü ilə qədər Almaniyada artıq 32 belə məktəb var idi.

Məktəbə ancaq ari irqindən olan qızlar qəbul edilirdi (bəzən qanında 8/1 yəhudi qanı olan alman qızlar üçün istisnalar da edilirdi). Məktəbə qəbul edilən qızların heç bir fiziki qüsuru və psixi xəstəliyi olmamalı idi. Eyni zamanda, valideynlərindən hansısa biri şizofreniya xəstəliyindən əziyyət çəkən qızlar da məktəbə qəbul edilmirdi.

Təşkil edilən kurslarda gəlin namizədlər 6 həftəlik kurslar keçirdilər (1939-cu ildən kurslar 2 aylıq oldu). Kurs ərzində qızlara nəinki evdarlıq, eyni zamanda genetikanın əsasları, irqlər haqqında məlumat, tarix və poliotologiya da tədris edilirdi. Hər gün iki dərs bədən tərbiyəsinə aid idi. Təhsilin vacib elementlərindən biri də kənd təsərrüfatına aid işlər idi. Torpaqda işləmək alman qadını üçün layiqli iş sayılırdı.

Bundan əlavə, gəlinlərə bəlağət elmi, kübar ədalar və uşaqlara qulluq da öyrədilirdi. Kurs bitəndə bütün elmlərə yiyələnən gəlinlərə sertifikat verilirdi. Bu sertifikat isə, nümunəvi alman kişisi ilə ailə qurmaq üçün kifayət idi.

Belə məktəblərdə təhsil haqqı ödənişli idi. Bir kursun qiyməti 135 alman markı idi. Nikaha girən hər bir məktəb məzunu toydan sonra dövlət tərəfindən 1000 alman markı dəyərində, faissiz, 5 illik maliyyə yardımı ala bilirdi. Üstünlüklər bununla bitmirdi. Ərə gedən qızların dünyaya gətirdikləri hər uşağa görə götürdükləri kreditin 250 markı bağışlanırdı.

Alman qadınının əsas tərbiyəsi o dövr üçün məhşur 3 K hərfi ilə bağlı idi: kinder, küche və kirche (uşaq, mətbəx, kilsə). Həqiqətən də, XX əsrdə Hitler Almaniyasında nasistlər üçün ideal qadın fəaliyyəti bundan ibarət idi. Daha dəqiq desək, almanlarda "arvad məktəbi", qadının cəmiyyətdə rolu barədə fikirlərin ideoloji təməli Hitler hakimiyyətə gəlməzdən əvvəl düşünülmüşdü.

1917-ci ildə Ştutqartda ilk "analar məktəbi"nin açılışı baş tutub. Bu məktəbdə qadınlara ailəyə, dövlətə və evdarlığa sadiqlik öyrədilirdi. Birinci dünya müharibəsinin ağırlığı fonunda bu məktəb əslində lazım idi.

Nasist rejiminin əsas hədəflərindən biri də əhalinin say artımı idi. Qadınların əsas qadınlıq funksiyasını yerinə yetirməsi məsələsində isə işləmək və ali təhsil ocaqlarında oxumaq əngəl törədirdi.

Əgər hər hansısa bir müəssisədə, zavodda, fabrikdə işləyən qadın ailə qurduqdan sonra öz xoşu ilə işdən çıxırdısa, ona faizsiz 600 mark məbləğində kredit verilirdi. 1934-cü ildən etibarən demoqrafik artımda sıçrayış oldu. 1934-cü ildən etibarən dövlət tərəfindən ailə və uşaq yardımları barədə qərar qüvvəyə mindi. Bir uşaq üçün dövlət tərəfindən ödənilən məbləğ 30 mark idi. Çoxailəli uşaqlara güzəştli qiymətlərlə tibbi yardım göstərilməyə başladı. Hamilə qadınları analığa hazırlayan xüsusi məktəblər açıldı.

Dövlət təbliğatı ananın şərəf və ləyaqətini göylərə qaldırır, 8 övlad sahibi olan qadınlar isə Qızıl Ana xaçı ilə təltif edilirdi. Medaldan əlavə, 8 uşaq anası ayda 500 mark məbləğində yardım da alırdı. Almaniya demoqrafik artımın çox yüksək templə inkişaf etdiyi Avropa ölkəsinə çevrildi. Əgər 1934-cü ildə 1 milyon körpə dünyaya gəlmişdisə, 1939-cu ildə bu rəqəm 1.5 milyon idi.

Qadınların siyasi fəaliyyəti də təşviq edilirdi. 1941-ci ildə Nasional Sosialist Partiyasının üzvləri arasında qadınların payı 16.5 faiz idi. Bu isə, SSRİ ilə müqayisədə eyni ildə komunist partiyasına üzv olan qadınların sayından iki dəfə çox idi.

Fəhlə və kəndli sinfinə aid işsiz qadınlar üçün əmək düşərgələri təşkil edilmişdi. Bu düşərgələrdə qadınlar həftə ərzində 20 saat işləməli idilər.

Əmək düşərgələrində yaşayan qadınlar xüsusi uniforma geyinirdilər. Qızları işçi qızlar (Almanca arbeitsmaiden - hərfi tərcüməsi işləyən, işçi qız deməkdir) adlandırmağa başladılar. Die Maid alman dilində qız deməkdir. Amma hər bir hərfin mənası var. Hər bir hərfə uyğun alman qadınını tərənnüm edən, xarakterizə edən sözlər tapılmışdı: Der Mut - cəsarət, die Aufopferung - fədakarlıq, der Idealismus - idealizm və die Demut - təvazökarlıq.

Nasistlər hakimiyyətə gəldikdən sonra qadınların peşəkar, siyasi və akademik karyeraya can atmalarına anormallıq kimi baxmağa başladılar. Qadın üçün ən böyük səadət ailə ocağı ətrafında, ərinin yanında olmaq sayılırdı. Heç təsadüfi deyil ki, 1921-ci ildən Nasional Sosialist Partiyasının qərarına görə, qadınların partiya və dövlət orqanlarında yüksək vəzifə tutması mümkün deyildi. 1933-cü ilin yaz aylarında dövlət aparatında çalışan qadınlar müntəzəm şəkildə işdən azad edildilər. Aparatda çalışan qadınlarla yanaşı, ərdə olan həkim qadınları da işdən azad etdilər. Çünki nasistlərin qərarına əsasən, xalqın sağlamlığı çox məsuliyyətli bir iş idi və bu tapşırığı qadınlara həvalə etmək olmazdı.

Nasistlər 20-ci illərin azad fikirli qadınlarını görmək belə istəmirdilər. Oğlansayağı saç düzümü, parlaq qırmızı dodaq boyası, qısa yubka, müştüklü siqaret, caz və çarlston rəsmən qadağan edildi. Yeni dövrün idealı hündürboylu, mavi gözlü sarışınlar oldu. Sadə və ciddi geyim qadınların ideal seçimi idi. Bir müddət sonra kosmetikadan istifadə etmək də arzuolunmaz hala çevrildi.

Hətta Hitlerin sevgilisi Yeva Braun fürerdən gizli olaraq makyaj edir, dodaqlarını boyayırdı. Hitler ona siqaret çəkməyi də qadağan etmişdi. Amma o, Hitler yanında olmayanda siqaret çəkirdi.

1936-cı ildə hakim və vəkil işində çalışan ərli qadınlar da işdən azad edildilər. Çünki onları ərləri saxlayıb dolandıra bilərdi. Qəflətən pedaqoq qadınların sayında kəskin azalma müşahidə edildi. Qadın məktəblərində isə əsas tədris fənləri evdarlıq və əl işləri oldu.

Faktiki olaraq qadınların ali təhsil almasına qadağa qoyuldu. Artıq 1934-cü ildə alman universitetlərində 1500 tələbə qız təhsil alırdı. Amma 1930-cu ildə bu rəqəm 32 min idi! Sonuncu Veymar reyxstaqının qadın deputatlarının da taleyi çox maraqlı oldu. 4 deputat özünə qəsd etdi, 10 nəfər konslagerə düşdü, 30 nəfər ev dustağına çevrildi, 43 nəfər isə ölkədən qovuldu.

Alman mətbuatı da bu mövzuda nasistlərə kömək edirdi. Mətbuat məşhur, istedadlı aktrisa və rejissor Rifenştal, pilot-idmançı Reyçin uğurlarını birbaşa nasional-sosialzmə olan dərin inamda görürdü. Partiyanın əhali arasında təbliğatını aparmaq üçün keçmiş aktrisa E.Herinq, 6 uşaq anası M.Hebbelsdən də istifadə edilirdi.

Alman qadını onlara qarşı aparılan siyasətə kifayət qədər soyuqqanlı və sakit yanaşdı. Onlar artıq ailə sahibi olmaları və ərləri tərəfindən kifayət qədər pul ilə təmin olunmaları ilə fəxr edirdilər. Artıq, rahat-rahat dükanları gəzmək mümkün idi.

1937-ci ildə Hitler partiyanın qurultayında böyük qadın auditoriyası qarşısında çıxış etdi. Onu ölkənin hər yerindən iclasa qatılmış 20 min alman qadını dinləyirdi.

Nasist rejimi istehsalatda və xidmət sahəsində çalışan qadınlara qarşı fərqli siyasət aparırdı. Onlar "ev köməkçisi" işləyən 4 milyon qadına, çoxsaylı aşpaz qadınlara toxunmadılar. Əksinə, bu tip məşğuliyyətlər əsl tipik qadın məşğuliyyətləri adlandırılırdı. Subay qızların iş arealı genişləndirilirdi. 1939-cu il yanvarından 25 yaşdan etibarən gənc subay xanımların əmək mükəlləfiyyəti məcburi qaydada tənzimləndi. Onları ya kəndlərə kənd təsərrüfatı sahəsində çalışmağa, ya da çoxuşaqlı analara xidmətçi işləməyə göndərirdilər.

Qadınlar üçün kənd təsərrüfatı sahəsində çalışmaq prestij sayılırdı. Torpaqla işləmək qadının əsas məziyətlərindən biri elan edilmişdi. Ailələr üçün bağ yeri üçün torpaq sahəsinin ayrılması məhz Hitler tərəfindən düşünülmüşdü. Sonradan bu plan demək olar ki, bütün Avropa dövlətlərində tətbiq edilməyə başlandı. SSRİ-də bu sahədə qərarlar Brejnevin dövründə qəbul edildi.

Hikmət
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Üçqapılı "Range Rover"-in salonunun fotosu yayıldı

Üçqapılı
15:30
Bu gün
369
Maraqlı
A
"Land Rover" şirkəti yeni üçqapılı "Range Rover SV Coupe" modelinin salonunun fotosunu yayıb.

"Ölkə.Az" xəbər verir ki, avtomobilin debütü mart ayında Cenevrədə keçiriləcək avtomobil sərgisində baş tutacaq. "Range Rover SV Coupe" modeli məhdud sayda istehsal ediləcək.

Bir müddət əvvəl şirkətin sözügedən modeli seriya istehsalına təhvil verəcəyi barədə xəbər yayılmışdı. Əldə edilən paparazzi fotolarda avtomobil kamuflaja bürünüb. 4 yan qapı görünsə də, əslində üçqapılı model nəzərdə tutulub.

"Land Rover" şirkətinin "Special Vehicle Operations" bölməsi istehsal ilə məşğul olacaq. Cəmi 999 "Range Rover SV Coupe" istehsal ediləcək. Ehtimal edilir ki, sözügedən model "Range Rover"-in ən bahalı modeli olacaq.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Nazirlərdən xəbərsiz satılan ərazi — Alyaska ABŞ-a niyə verilib?

Nazirlərdən xəbərsiz satılan ərazi
10:00
Bu gün
3711
Maraqlı
A
Alyaska ABŞ-ın ən şimal və ən iri ştatıdır. Ştat Şimali Amerikanın şimali-qərbində yerləşir.Alyaskada yaşayan yerlilərin 15-40 min il bundan əvvəl Berinq körfəzini keçərək Amerika qitəsinə yerləşən ilk mühacirlərin nəslindən olduqları ehtimal edilir. Eskimoslar və aleutlar isə, bir ehtimala əsasən, Alyaskaya 3-8 min il əvvəl gələn, Şimal Qütbü xalqlarının törəmələridir.

 “Ölkə.Az” bu gün Alyaskanın Amerika Birləşmiş Ştatlarına satılması barədə məqaləni oxucuları ilə bölüşür.

Alyaskadakı ilk avropalılar, Kodiak Adasında olan Three Saints (Üç Əzizlər)-ə 1784 ilində yerləşən rus kürk tacirləri idi. Bölgə, 1799dan 1867ə qədər bir rus-amerikan şirkəti tərəfindən idarə olundu. ABŞ xarici işlər naziri Uilliyam H. Sevard, bölgənin ABŞ-a satılmasını təsdiqləyən sənədi 1867-ci ildə imzaladı. Rusiya çarı İmperator II Aleksandr Alyaskanı lazımsız hesab edərək, cəmi 7,2 milyon dollar müqabilində ABŞ-a satmışdır. Əhəmiyyətli qızıl qaynaqlarının kəşfi 1880-ci illərdə və 1890-cı illərdə çox sayda amerikalının Alyaskaya yerləşməsinə səbəb oldu və ABŞ Konqresi 1912-ci ildə Alyaska Torpaqlarını qurdu. II. Dünya Müharibəsi əsnasında yaponların bölgədəki fəaliyyəti Alyaskada müdafiə etmə təsisləri qurulmasını zəruri etdi. Alyaska 3 yanvar 1959-da 49-cu əyalət olaraq ABŞ-a qatıldı. 1968-də Şimal Qütbü sahil düzənliyində neft və təbii qaz yataqları tapılmasıyla daha da inkişaf etdi.

150 il əvvəl Vaşinqtonda Rusiya və ABŞ arasında Alyaskanın Amerikaya verilməsi haqqında müqavilə imzalanıb. Uzun illərdir ki, “niyə Alyaska ABŞ-a verilib” və “bu məsələyə necə münasibət göstərmək lazımdır”-mövzularında qızğın müzakirələr gedir. 

Yeqor Qaydar fondu və Sərbəst Tarixi Cəmiyyəti diskussiya təşkil etdilər. Bu diskussiya çərçivəsində tarix elmləri üzrə doktor Yuriy Bulatov və Aleksandr Petrov məsələ ilə bağlı ehtimal edilən bütün suallara cavab verməyə çalışdılar.

Aleksandr Petrovun sözlərinə əsasən, 150 il əvvəl Rusiya Alyaskanı Birləşmiş Ştatları satmayıb, güzəştə gedib. Bu müddət ərzində hər iki tərəf baş verəni fərqli başa düşüb. Bu isə hər iki tərəfdə bir-birinə zidd nöqteyi-nəzərin yaranmasına səbəb olub. Bununla yanaşı, tarixdə baş verən bu hadisə hələ də cəmiyyəti yaxından maraqlandırır. Bunun isə bir neçə səbəbi var. Birincisi, Rusiya qiymətli faydalı qazıntılar və neft hesabına Asiya-Sakit Okean regionunda açar mövqeyinə sahib olan böyük bir ərazisini pulla satıb. Qeyd etmək lazımdır ki, bu anlaşma təkcə Amerika və Rusiyaya təsir etməyib. Fransa, Böyük Britaniya, İspaniya və bu dövlətlərin müxtəlif dövlət strukturları da müqaviləyə cəlb edilib.

Alyaskanın satışı 1866-cı ilin dekabrından 1867-ci ilin mart ayına qədər olan dövrdə baş verib. Amma pul kifayət qədər gec verilib. Məhz bu vəsaitlə Ryazan istiqamətində dəmiryolu xətti inşa edilib. 1880-ci ilə qədər Alyaskanı idarə edən Rusiya-Amerikan şirkəti səhmlərinə görə dividentlər ödəyirdi.

Sözügedən struktur 1799-cu ildə təşkil edilib. Onun təməlini İrkutsk və Voloqodskiy quberniyalarının tacirləri qoyub. Şirkət bu tacirlər tərəfindən qorxu və riskə görə təşkil edilib. Qolikov və Şelexov adlı tacirlərin fikrinə görə, II Yekaterina haqlı deyildi. Şelexov imperatriçəyə məktub göndərərək şirkətinə 20 il müddətinə inhisar imtiyazı və 200 min rubl (o dövr üçün çox böyük məbləğ idi-red.) faizsiz ssuda verilməsini istəyirdi. Yekaterina məktuba rədd cavabı verərək bildirdi ki, onun əsas diqqəti Krıma yönəlib və inhisar məsələsində maraqlı deyil.

Tacirlər çox inadkar idilər və bütün vasitələrlə rəqiblərini sıradan çıxarırdılar. I Pavel faktiki olaraq monopol şirkətin qurulmasını qanuniləşdirdi və 1799-cu ildə ona imtiyazlar verdi. Tacirlər baş idarənin İrkutskdan Sankt-Peterburqa köçürülməsi və bayrağın qəbul edilməsinə də nail oldular. Başqa sözlə, bu həqiqətən də özəl şirkət idi. Zaman keçdikcə tariclərin yerinə hərbi dəniz donanmasının nümayəndələrini təyin etməyə başladılar.

Alyaskanın təhvil verilməsi prosesi knyaz Konstantin Nikolayeviçin məşhur məktubundan sonra başladı. Knyaz imperator II Aleksandrın qardaşı idi və məktub xairci işlər naziri Aleksandr Qorçakova ünvanlanmışdı. Məktubda sözügedən ərazinin Birləşmiş Ştatlara güzəştə gedilməsinin vacibliyindən söhbət açılırdı. Sonradan knyaz heç bir dəyişiklik qəbul etmədən mövqeyini daha da gücləndirdi.

Anlaşma Rusiya-Amerika şirkətinin xəbəri olmadan imzalanıb. Anlaşma başa çatdıqdan sonra Rusiya tərəfdən hökmdarın və hökumət tərəfinin icazəsi sadəcə formal xarakter daşıyırdı. Maraqlıdır ki, sözügedən məktub Alyaskanın satılmasından düz 10 il əvvəl yazılıb.

Petrovun sözlərinə görə, Rusiya və ABŞ arasında münaqişədən çox partnyor münasibətləri daha çox olub. Alyaska satıldıqdan sonra uzun müddət bu iki dövlət arasında  dostluq münasibətləri hökm sürüb. Bu səbəbdən alimin fikrinə görə, Alyaskaya “rəqabət” sözünü şamil etmək düzgün deyil.

Konstantin Nikolayeviçin mövqeyinə gəldikdə isə, bu mövqe izahedilməz və yersiz idi. Amma o dövrdə cəmiyyətdə mövcud olan heç bir qanun, norma vəhüquq pozulmamışdı. Formal nöqteyi-nəzərdən hər şey düzgün edilmişdi. Amma bununla belə, anlaşmanın hansı şəraitdə və necə imzalanması bir sıra suallara səbəb olur.

Petrovun sözlərinə əsasən, o dövrdə mövcud olan yeganə alternativ Rusiya-Amerikan şirkətinə regionda hərəkət etməyə imkan yaratmaq və sözügedən bölgəyə mərkəzi Rusiya və Sibir əhalisini köçürmək, kəndli islahatları və təhkimçilik hüququnun ləğvi ilə əlaqədar daha geniş əraziləri özəlləşdirməyə davam etmək idi. Sual isə bu idi ki, buna güc çatdırmaq mümkün olacaqdı yoxsa yox?

Yuriy Bulatov qeyd edir ki, Alyaskanın satılmasına günümüzdə çox  böyük diqqət ayırırlar. 1997-ci ildə Böyük Britaniya Honkonqu Çinə qaytardı. Bu zaman isə Rusiya müxalifəti rəsmi Moskvanın nə vaxtsa əlindən alınan Alyaskanı geri qaytarmaq məcburiyyətində olduğunu bildirdi. Guya Alyaska satılmayıb. Bu səbəbdən amerikalılar ərazidən istifadə etdikləri üçün pul ödəməlidirlər.

Bu mövzu nəinki alimləri, həm də geniş ictimaiyyəti maraqlandırır. Bu mövzu ilə bağlı çoxsaylı maraqlı, emosional məqalələr var. 2014-cü ildə Rusiya Krımı ilhaq edəndə, Rusiya prezidenti ilə canlı müsahibə zamanı Alyaska ilə bağlı sual səsləndirildi. Bu suala Vladimir Putin belə cavab verdi: “Əsəbləşməyə dəyməz. Rusiyaya rus Amerikası lazım deyil”.

Problem isə bundadır ki, hadisənin həqiqətən baş verdiyini əks etdirən heç bir sənəd Rusiyada yoxdur. Məlumdur ki, 1886-cı ilin 16 dekabr tarixində xüsusi iclas keçirilib. Amma alimin sözlərinə əsasən iclas qanuni deyildi və burada qəbul edilən qərar qeyri-qanuni idi və heç bir hüquqi yükü yox idi.

Bununla yanaşı, Bulatov qeyd edir ki, Romanovlar sülaləsinin Amerikaya böyük sevgisini və Alyaskanın satılmasının sirrlərini araşdırmaq lazımdır. Çünki bu məsələdə müəmma var.

Müqavilədə qeyd olunan bəndə əsasən, o dövrdə rus Amerikasında olan bütün arxiv sənədləri Birləşmiş Ştatlara verildi. Çox güman ki, amerikalılar nəyisə gizlətməyə çalışırdılar və bu yolla özlərini sığortalayıblar.

Bununla yanaşı, hökmdarın sözü qanundur. Əgər o, Alyaskanın satılması qərarına gəlibsə, deməli belə lazımdır. Konstantin Nikolayeviçin Qorçakova 1857-ci ildə yazdığı məktubun da öz səbəbləri var idi.  Nazir öz səlahiyyətləri doğrultusunda bu barədə hökuməti məlumatlandırmalı idi. Amma bu dəfə imperator yazmışdı ki, bu ideya ətrafında düşünmək lazımdır.

Bulatovun fikrinə görə, məktubda ortaya atılan arqumentlər hətta günümüzdə də təhlükəlidir. Rusiya coğrafiya cəmiyyətinin sədri olan Konstantin Nikolayeviç qəflətən kəşf etdi ki, Alyaska imperiya mərkəzindən kifayət qədər uzaqda yerləşir. Amma məsələ burasındadır ki, niyə Kamçatka, Çukotka və ya Saxalin yox, məhz Alyaska satılmalı idi?

Məktubda gətirilən arqumentlərdən biri də o idi ki, Rusiya-Amerikan şirkəti gəlir gətirmir. Əslində isə, belə deyildi. Çünki şirkətin gəlirlə işlədiyini sübut edən sənədlər var. Üçüncü məqam isə guya xəzinənin boş olması idi. Həqiqətdə bu reallıq idi. Amma 7.2 milyon dollar vəziyyəti köklü surətdə dəyişə bilməzdi. O illərdə imperiyanın büdcəsi 500 milyon rubl idi. 7.2 milyon dollar isə cəmi 10 milyon rubl idi. Bundan başqa o dövrdə Rusiyanın 1.5 milyard rubl borcu var idi.

Məktubda eyni zamanda qeyd edilmişdi ki, hərbi münaqişə başlasa, Rusiya bu ərazini saxlaya bilməyəcək. Amma alimin sözlərinə görə, bu, reallığa uyğun deyildi. 1854-cü ildə başlayan Krım müharibəsi təkcə Krımda yox, Uzaq Şərqdə və Baltiklərdə gedirdi.

Petropavlovsk-Kamçatkadakı donanmanın rəhbəri, gələcəyin admiralı Zavoyko ingilis-fransız eskadrasının hücumunun qarşısını ala bildi. Konstantin Nikolayeviçin əmri ilə 1863-cü ildə iki eskadra Nyu-York və San-Fransiskoya tərəf yönəldildi. Bununlada ABŞ-da vətəndaş müharibəsinin beynəlxalq münaqişəyə çevrilməsinin qarşısı alındı.

Nəhayət, məktubda gətirilən sonuncu arqument bu idi ki, əgər Rusiya Alyaskanı Amerikaya satsa, ölkələr arasında əla münasibətlər yaranacaq. Bulatov qeyd edir ki, belə halda, Alyaskanı Böyük Britaniyaya satmaq daha yaxşı olardı. Çünki o dövrdə Rusiya və Amerika arasında heç bir ümumi sərhəd yox idi və ingilislərlə müqavilə imzalamaq daha sərfəli idi.

Alimin sözlərinə görə, belə dəlillər cinayətdir. Dövrümüzdə onların əsasında istənilən ərazini, Kuril adalarını və ya Kalininqrad vilayətini də satmaq olar. Onlar da mərkəzdən kifayət qədər uzaqdır və dövlət xəzinəsi boşdur. Hərbi münaqişə zamanı bu əraziləri saxlamaq kifayət qədər problemli məsələ olardı. Ərazini alan dövlətlə də münasibətlər yaxşılaşar. Amma hansı müddətə? Alyaskanın satılması təcrübəsi göstərdi ki, münasibətlər uzun müddətə yaxşı olmur.

Rusiya və Amerika arasında dostluq münasibətləri yox idi. Bu müqavilənin qısa müddətə imzalanması və müəyyən faktlar bunu sübut edir.

Maraqlı fakt: “Rusiya 1963-cü ildə Birləşmiş Ştatlarla Sibir ərazisindən keçməklə rus Amerikası ərazisinə teleqraf xəttinin çəkilməsi barədə müqavilə imzaladı. Amma Alyaskanın satılmasına bir ay qalmış, yəni 1867-ci ilin fevral ayında amerikalılar müqaviləni ləğv etdilər və bəyan etdilər ki, teleqraf xəttini Atlantik okeandan çəkmək niyyətindədirlər. Cəmiyyətin bu məsələyə münasibəti kifayət qədər mənfi idi. Dörd il ərzində amerikalılar Rusiya ərazisində kəşfiyyat fəaliyyəti apardılar və qəflətən layihədən imtina etdilər.

Bulatov qeyd edir ki, əgər Alyaskanın satışı barədə müqavilədən danışsaq, bu zaman onu qalib və məğlub arasındakı razılaşma saya bilərik. Formul özü-özünə məsələni ortaya çıxarır: “Amerika hüquqa malikdir, Rusiya isə şərtləri yerinə yetirməlidir”.

Beləcə, alimin fikrinə görə, Romanovlar sülaləsi ilə ABŞ arasında dostluq yox, düşmənçilik münasibətləri olub. Bununla yanaşı, baş verənlərdən ictimaiyyətin xəbəri olmurdu. Daxili işlər naziri Valuyev, baş nazir Qaqarin və hərbi nazir Milyutin müqavilə barədə faktı qəzet vasitəsilə öyrəniblər. Əgər bu məsul vəzifə tutan nazirlərin müqavilədən xəbəri olmayıbsa, deməli, onların müqavilənin əleyhinə olacağı barədə təhlükə olub. Rusiya və Birləşmiş ştatlar arasında münasibətlər dostluq münasibətləri deyildi.

Hikmət Həsənov

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA