Vəzifə və puldan imtina edən Təbəri HAQQINDA BİLMƏDİKLƏRİMİZ

Vəzifə və puldan imtina edən Təbəri HAQQINDA BİLMƏDİKLƏRİMİZ
10:30
11.07.2018
3905
Maraqlı
A
Təbəri orta əsr müsəlman alim, tarixçi və səyyahdır.

“Ölkə.Az” xəbər verir ki, tam adı Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Cərir ət-Təbəri olan alim əsərlərini ərəb dilində yazıb.

Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Cərir ibn Yezid ibn Kəsir ibn Ğalib Təbəri Təbəristanın Amul şəhərində doğulmuşdu, ulu babaları iranlı idi. 7 yaşında ikən Quranı əzbərləmiş Təbəri müqəddimat təhsilini öz şəhərində alır, sonra Rey şəhərinə gedib, biliyini təkmilləşdirir. O, Bəsrə və Kufə şəhərlərində, habelə, Misir və Şamda hədis ustadları ilə görüşür, sonra Bağdadda məskunlaşır. Təbəri tarix və təfsir elmlərində misilsiz bacarıq sahibi idi. O, hədis elmini mükəmməl bildiyindən, öz əsərlərində hədislərin analizinə də yer ayırır, hər hansı məsələ barədə irəli sürülən nəzəriyyələr içindən ən düzgün saydığı variantı əsaslandırmağa çalışırdı. Təbəri fiqh sahəsində də yeniliklər etmiş və atasının adı ilə adlandırdığı "cəririyyə" məzhəbinin əsaslarını işləyib-hazırlamışdı. Lakin cəririyyə məzhəbi digər fiqh məktəblərinin rəqabəti qarşısında davam gətirməyib, qısa müddət ərzində unuduldu.

"Təbəri tarixi" adı ilə məşhur olan kitabın bütöv adı "Tarix-ür-rüsüli vəl-müluk"dur (Peyğəmbərlərin və hökmdarların tarixi). Yəqubi tarixindən və Məsudinin "Müruc-üz-zəhəb"indən fərqli olaraq, Təbəri tarixi həcmcə daha genişdir. Müəllif kitabın əvvəlində keçmiş peyğəmbərlərin həyatı və İran şahlarının tarixi barədə məlumat verir. Daha sonra Həzrət Mühəmməd Peyğəmbərin (s) ulu əcdadları barədə qiymətli məlumatlarla rastlaşırıq. Peyğəmbərin özünün həyatı kitabda kifayət qədər ətraflı şəkildə, bütün incəlikləri ilə təsvir edilib.

Orta Əsr tarixi, xüsusən də Azərbaycan tarixi barədə bir çox məlumatı Təbərinin əsərlərindən oxuyuruq. Amma bu alim haqqında bəzi məlumatları bilmirik. Tarixçi-alim Əkbər Nəcəf Təbəri haqqında bilmədiyimiz faktları “Ölkə.Az”a danışıb.

Böyük mütəfəkkir Təbəri ağıllı, zəki, istedadlı və çoxşaxəli alim idi. Atasından miras qalan ərazini satıb, onun pulu ilə həyatını idamə etdirən, pulu qurtardıqdan sonra aylıq 10 dinar maaşla Abbasilərin türk əslli vəziri Əbül-Həsən ibn Xaqanıın uşaqlarına dərs verən alim, vəzirin dəfələrə ona qazılıq və Divani-məzalim rəisliyi kimi vəzifə təkliflərini qəbul etməmiş, hətta Abbasilərin başqa bir vəziri Abbas ibn Həsən əl-Cərcərainin xahişi ilə yazdığı “Lətif əl-kavi” adlı fiqh əsəri üçün göndərilən 1000 dinarlıq bəxşisi də rədd etmişdi.

Abbasi xəlifəsi olan Müqtəfinin (902-908) xahişi ilə bir risalə yazan Təbəriyə xəlifə qiymətli hədiyyə göndərmiş, amma alim xəlifənin hədiyyəsini də geri göndərmişdi. Xəlifə hədiyyə müqabilində ondan bir istəyini həyata keçirəcəyini şərt qoyunca, Təbəri cümə günlərində məscidlərdə maksurədən sual verilməsinin (hökmdarlar üçün məscidlərdə düzəldilmiş xüsusi qəfəs kimi yerdən) qadağan edilməsini istəmiş, xəlifə onun bu istəyini qəbul etmişdir.

Bir alim kimi ömrünü təlif və təsnif fəaliyyətləri ilə keçirən Təbəri qiraəət, təfsir, məani, hədis, fiqh və tarix sahəsində çox sayda (həm özünün, həm də tələbələrinin) əsərilərini yazıb hazırladı. Əhməd ibn Hənbəlini fəqih kimi qəbul etməyən Təbəri onun Bağdaddakı tərəfdarlarının (hənbəlilərin) qəzəbinə duş gəldi. Təbəri “İhtitat əl-fukaha” adlı əsərində Hənbəliyə yer verməyincə böyük təzyiqlərə, təhqirlərə məruz qaldı. Bəzi muhafizəkar hənbəlilər evini daşa basıb, alimə böyük əziyyətlər verdilər. Hətta öldüyündə dəfn olunmasına da izin verməyincə, qəbri öz evində qazılıb toprağa tapşırılmışdır.

Təbəri təbəriyyə adı ilə fiqhi bir məzhəbin də banisidir. Məşhur əsərinin adı “Tarix əl-rusul vəl-müluk” (Peyğəmbərlər və hökmdarlar tarixi)-dir.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Bir il komada qalan şəxs: “3096-cı ildə yaşadım”

Bir il komada qalan şəxs: “3096-cı ildə yaşadım”
12:15
Bu gün
5178
Maraqlı
A
Pol Dineax adlı şəxs 1920-1921-ci illər arasında komada qalıb.

“Ölkə.Az” xəbər verir ki, Pol komada qaldığı müddət ərzində 3906-cı ilə getdiyini iddia edib. O, bu barədə gündəliyinə yazıb. Dineaxın ölümündən sonra onun gündəliyini oxuyanlar heyrətə düşüblər.

Pol komadan ayılanda başına gələnləri danışmaq istəsə də, dəli damğası yeməmək üçün bu mövzunu sadəcə gündəliyinə yazıb. Alman dili müəllimi olan Pol bu iş üçün Yunanıstana gedir və vərəm xəstəliyinə yoluxur. Yenidən ölkəsinə qayıdanda vəziyyəti çox ağır olub və gündəliklərini özünə çox yaxın bildiyi bir tələbəsinə verir və tələbəsinin gündəlik sayəsində alman dilini daha mükəmməl öyrənəcəyi üçün bu işi edir.

Dineaxın tələbəsi isə gündəliyi oxuyanda əvvəlcə bunun roman olduğunu düşünüb. Amma sonradan bunların Polun başına gəldiyini başa düşüb şoka düşüb.

Dineax gündəliyində yatağa həbs edilməsinə rəğmən şüurunun 3906-cı ildə yaşayan Andre Nortman adlı bir şəxsin bədənində olduğunu yazıb. 3906-cı ildə yaşayan Andre ölümə yaxın bir qəza keçirib. Oyananda isə o dövr üçün başa düşülməyən dildə danışıb, ailəsini və dostlarını tanıya bilməyib. Onun danışdığı dil isə XX əsr alman dili olub. 

Gündəliyə əsasən, 3906-cı ildə yaşayan insanlar o dövrün anlayışına görə, Nortmanın bədəninə başqa bir ruhun girdiyini və ya başqa bir gücün təsiri altında olduğunu anlayıblar. Hətta Dineaxdan faydalanaraq XX əsrin dünyası və alman dili haqqında məlumat əldə etməyə çalışıblar.

Gündəliyə əsasən, 3906-cı ildə “Homo Occidentalis Novus” adlı yeni insan irqi ortaya çıxacaq.
2000-2300-cü illər arasında bəşəriyyətin insan sayının artması, ekologiya problemləri, gəlirin ədalətsiz bölgüsü və qida çatışmazlığı kimi problemləri olacaq.

2204-cü ildə Marsda 20 milyon əhalisi olan koloniya qurulacaq.

2265-ci ildə isə böyük təbii fəlakət Marsdakı əhalini məhv edəcək.

Bundan sonra insanlar Marsda yaşamaq fikrindən birdəfəlik vaz keçirlər.

2309-cu ildə yığılmış və həll edilmiş problemlərlə birlikdə dünya başqa bir fəlakətə şahid olur və qlobal müharibə başlayır.

3400-4000-cü illərdə “Qızıl Dövr” adlı yeni dövrə qədəm qoyulacaq. Bu dövrdə insanlar məlumatı asanlıqla əldə edirlər. Düşüncə gücü ilə əşyaları hərəkət etdirmək çox asan olacaq.

İdarə edən insanlara ehtiyac duyulmayacaq. Amma yenə də hər demoqrafik bölgənin liderləri olacaq. Bu liderlər isə elm, fəlsəfə, mühəndislik və bir çox elm sahəsində eyni anda mütəxəssis olan insanlar arasından seçiləcək.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Osmanlı imperiyasının tarixini dəyişən Hürrəm Sultanın nəvəsi Parisdə tapıldı — FOTOLAR

Osmanlı imperiyasının tarixini dəyişən Hürrəm Sultanın nəvəsi Parisdə tapıldı
10:16
Bu gün
12706
Maraqlı
A
Lara Adra Osmanoğlu adını ilk dəfə eşidirik.

“Ölkə.Az” xəbər verir ki, Lara Adra Osmanlı İmperiyası tarixini dəyişən qadın Hürrəm Sultanın yaşayan nəvələrindən biridir.

Parisdə yaşayan və Osmanlının ən gənc qadın üzvlərindən biri olan Lara Adra 1986-cı ildə Parisdə anadan olub. Amma ailəsi o dövrdə Livandaydı. Müharibə səbəbindən Fransaya qayıdan rus əsilli anası Nadya Boqayevski doğuşdan sonra Livana qayıtdı. Amma ölkədəki problemlər ucbatından Parisə köçmək məcburiyyətində qaldı.

Onun atası Cemil Adra Sultan II Əbdülhəmidin oğlu Şahzadə Mehmed Səlimin qızı Nemika Sultanın qızı Fatma Fethiye Hanımsultanın oğludur. Livanda yaşayanda atası Cemil Adranın ofisi bombalandı və ailə çətin günlər keçirdi. Bu səbəbdən Fransaya köçdülər. İki yaşından bu yana Fransada yaşayan və bir fransız kimi böyüyən Lara Adra özünü “qautre quart” adlı fransız keksinə bənzədir: “Bu keks kərə yağı, süd, şəkər və qatıqdan hazırlanır. Mən də beləyəm. Fransız, livanlı, rus və türkəm”.

Osmanlı imperiyası qalsaydı, Lara Adra şahzadə ünvanı alacaqdı və sarayda yaşayacaqdı. Amma bu gün adi bir gənc kimi yaşayır və bankda işləyir. Lara Adra sürgünə gedən sultan ailəsinin yaşadıqlarını dinləyərək böyüyüb. Fransada iqtisadiyyat üzrə təhsil alıb və ABŞ-da magistr dərəcəsinə yiyələnib. Parisdə bir bankda işləyir. Fransada onun kim olduğunu sadəcə yaxın dostları bilir. Şahzadə soyundan gəldiyi üçün qürur duyur. Amma Osmanlı tarixini bilməyən avropalıların ittihamlarını da eşitmək istəmir.

Lara Adra Osmanlı nəslindən olduğu üçün qürur duyur:

“Buna dəyər verdiyim üçün danışmıram. Mənim üçün çox önəmli və bununa qürur duyuram. Osmanlı imperiyası qalmasa da, hazırda sadəcə tarix olsa da, yenə də qürur duyuram. Ailəyə mənim kimi önəm verməyən bir insanla danışmaq istəmirəm. Çünki Fransada insanlar türk və Osmanlı tarixini bilmirlər. Sadəcə Avropa tarixini bilirlər”.

Lara Adra eyni zamanda Sultan II Əbdülhəmidin nəvəsi olan nənəsi Fethiye Hanımsultana da heyranlığını dilə gətirib: “Sarayda yaşadığı halda sürgünə getdi və evinin xərclərini ödəmək üçün zinət əşyalarını satdı”. 

Fethiye Sultan 12 yaşında sürgünə göndərilib. O, Fransada ailə qurub və ailəsini dolandırmaq üçün zinət əşyalarını satmaq məcburiyyətində qalıb.
“Müstəqil insan olub. İki əri ölüb dul qalıb və üç uşağını böyüdüb. Beyrutda qaynının evinin birinci mərtəbəsində yaşayıb. Uşaqlarını istədiyi kimi böyüdüb. Qadınlara at minmək qadağan edildiyi dövrdə nənəm at çapıb”, - deyə Lara Adra nənəsindən bəhs edib.

Evdə fransız dilində danışdıqları üçün türk dilini öyrənə bilməyən Lara Adra 12 yaşında ilk dəfə Türkiyəyə səfər edib. Bütün sarayları gəzib və Topkapı sarayını çox bəyənib:

“Türkiyə hər şeydən əvvəl mənim bir parçamdır. Havasını, günəşini, hər şeyini sevirəm. Sürgündən əvvəl vətəndaşı idik. Qəlbimiz, tariximiz, hər şeyimiz Türk”.

Hikmət Həsənov
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA