Egenin incisi - İzmir

Azərbaycan insanı, xüsusən də Bakı sakinləri üçün bu şəhərin bir özəlliyi var. Sanki Bakının əkiz tayıdır İzmir… İnsan o qədər dogma gəlir ki… Şəhərin dəniz sahili və dağ ətəyi ilə həmahəng olması insane ayrı bir zövq verir. Özünün Bakının küçələrini, sahil kənarında gəzdiyin kimi hiss edirsən.

İzmir bir qəribə havası da var. Şəhərə ilk dəfə ayaq basan qonaqlarını sanki yarı günəşli, yarı isti, yarı soyuq havası ilə təəccübləndirmək istəyir.

Fevral ayı qışın ən soyuq aylarından biri olsa da, İzmirdə bu soyuğu hiss etmirsən. Çünki İzmirə səfər etməmişdən öncə İstanbul və Ankarada olduq. İstanbul, Ankarada və Türkiyənin İzmirdədək olan bölgələri ağ örpəklə örtülmüşdü və şaxtalı gümlərini yaşasa da, İzmirdə hava tamamilə fərqli idi. Türkiyə Mədəniyyə və Turizm Nazirliyinin tabeçiliyində fəaliyyət göstərən Turizm Tanıtım və İnkişaf Agentliyinin təşkilatçılığı ilə #SafeTourism proqramı çərçivəsində İzmirə Ankaradan uçduq. Ankarada şaxtalı hava hökm sürsə də İzmirdə bunun tam əksi idi. Hava çox mülayim idi. Ümumiyyətlə İzmirin qışı mülayim keçir. Hətta elə olur ki, şəhərin bir yerində yandığcı qış günəşi olar, amma şəhərin digər tərəfində güclü yağış yağar. Bu İzmir üçün xarakterik bir hava durumudur.
İzmiri Bakı ilə oxşar cəhətlərindən biri də küləkli olmasıdır. İzmir Bakı kimi dənizlə dağın qovşağında yerləşməsi ilə yanaşı, küləyi ilə də oxşardır. İzmiri Türkiyədə həm də küləklər adlandırırlar. Ona görə də bu şəhər haqqında maraqlı bir deyim də formalaşıb: “İzmirin havasına, suyuna və qızlarına inanma”.

Mənə “öldü” yox, “uyuyur” desinlər…

İzmirdə oteldə yerləşdirkdən sonra şəhərlə ilk tanışlığımız “Asansor” deyilən tarixi məkandan başladı. “Asansor”a gedən küçənin girəcəyində zamanında bu şəhərdə yaşayıb, yaratmış məhşur yəhudiəsilli musiqiçi Darlo Morenonun iki büstü və İzmirə həsr etdiyi şeir tablosu mövcuddur.

Gənc yaşlarında küçə musiqiçiliyindən fəaliyyətə başlayan Darlo sonra dünyanın məhşur müğınnilərindən birinə çevrilir. Onu Parisə dəvət edirlər və orada çalışmalı olur. Amma buna baxmayaraq o, öz dogma İzmirinə çox vuröun və bağlı bir insan olur. Hətta İzmirlə bağlı “Canım İzmir” şeiri və bəsətəsi də var: “İzmir, tatlı və sevgili şəhərim… Bir gün şayet səndən uzaqda ölərsəm, məni sənə gətirsinlər… Amma bynuna buraxılarkən, “öldü” deməsinlər, !uyuyur” desinlər koynunda… Tatlı İzmirim”.

“Asansor” … Qəribə tarixçəsi var bu asansoruun (liftin-müəllif)… İzmirin “Asansor” deyilən ərazisi sal qayadır və sal qayanın həmən üzərində yaşayış binaları var. Sal qayadan aşağı enmək isə elə də asan məsələ deyil. Burada pilləkən olsa da enmək çox çətin olub. Çünki bura harasa 50 metrdən artıq bir sal qayadır. Sal qayanın altında yaşanın birisinin yuxarıda yaşayan yaxın dostu yaşayırmış. Bir gün yaşlı zamanında həmin dostu həmin yarğandan enərkən yıxılır və ciddi xəsarət alır. Bu əhvalatdan sonra həmin kişinin aşağıda yaşayan dostu insanlaırn rahat gediş-gəlişini təmin etmək üçün asansor, yəni lift tikdirir. Məhz ondan sonra həmin ərazinin adı “Asansor” qalır. Lift bu gün də fəaliyyət göstərir və şəhər əhalisinə xidmət edir. Bura indi həm də turistlərin çox sıx gəldiyi və sevilmli yerlərindən biridir. Çünki buradan dənizə və sahil qırağına gözəl bir mənzərə açılır. Turistlər buradan şəhərin və dənizin gözəl mənzərəsini seyr edirlər.

Saat qülləsi və istiqlal savaşı
İzmirin ən gəzməli-görməli tarixi yerlərindən biri də Saat qülləsidir.

Saat qülləsi 1901-ci ildə Sultan Əbdülhəmidin taxta çıxmasının 25-ci ildönümü qeyd olunacaqdı. Bununla əlaqədar olaraq bir il öncə 1900-cü ildən etibarəb hazırlıq işlərinə başlanılır. Bu məqsədlə bütün imperiyada böyük mərasimlər təşkil edilir və günün xatirəsinə əbədi əsərlər yaratmaq üçün çalışılırdı. Və bu hazırlıq tədbirləri zamanı fəvvarəli bir saat inşa edilməsi qərara alınır. Qüllənin tikintisi 1901-ci ilin avqust ayında başa çatdı. Saatların və digər çatışmazlıqların mərasimdən sonra başa çatdırılmasına qərar verildi və açılış 1901-ci ilin sentyabrın 1-də baş tutur. Qüllənin üzərinə II Əbdülhəmidin gücünü əks etdirmək məqsədilə müxtəlif simvollar yerləşdirilmişdir. Saatın altında hər iki tərəfdə Osmanlı tuğrası və Osmanlı gerbi vardı. Respublika dövründə osmanlıları xatırladan və tərifləyən yazı, işarə və simvolların ləğvi ilə bağlı qanunun qəbulundan sonra gerb və tuğraları ay və ulduz əvəz etmişdir.

Saat qülləsi meydanın digər özəlliyi də ondan ibarətdir ki, burada istiqlala savaşının öncülü jurnalist Hasan Tahsinin (əsl adı Osmna Nevres) abidəsi ucaldılıb. Hasan Tahsin 1919-cu ildə yunan ordusunun İzmiri işğalına etiraz olarar ilk silah çəkən şəxs olub. Məhz ondan sonra işğalçı orduya dirəniş göstərilib və yunan ordusu İzmiri tərk edib qaçmaq zorunda qalıb.

Kəməraltı və ya Çarşı…

Şəhərin qonaqları buradan həmən Kəməraltı deyilən ərazidə yerləşən Çarşıya keçid edir. Bura uzun illərdir bir bazar kimi fəaliyyət göstərən bir ərazidir. İstər şəhər əhalisi, istərsə də gələn turistlər burada alış-veriş edirlər…