Bir faciədən doğan gün: 8 Mart necə yarandı?

8 Mart Beynəlxalq Qadınlar gününün tarixi və hekayəsi

Bu günün hekayəsi 8 Mart 1857-ci ildə başlayır. O dövrdə Nyu-Yorkdakı bir tekstil fabrikində 40.000 toxucu fəhlə daha yaxşı iş şəraiti tələb etmək üçün tətilə çıxdı. Lakin dövlət qüvvələri tətili yatırmaq üçün işçilərə hücum etdi. Daha sonra işçilər fabrikin içərisinə kilidləndi.

Yeganə tələbi daha yaxşı iş şəraiti olan bu işçilərin tətili faciə ilə başa çatdı. Fabrikdə yanğın baş verdi və 129 qadın işçi həyatını itirdi. Bu ölümlər illər sonra qadınların səsinin eşidilməsi üçün ilk qığılcım oldu. Hadisədən dərhal sonra Qadınlar Günü qeyd olunmadı. Hər il yalnız ölən 129 qadın yad edilirdi.

1910-cu il avqustun 26–27-də, 1857-ci il hadisələrindən 53 il sonra Danimarkanın Kopenhagen şəhərində keçirilən Qadın Sosialist İnternasionalının qurultayında mühüm qərar qəbul olundu. 1857-ci ilin 8 martında Nyu-Yorkda başlayan mübarizənin, qadın hüquqlarının genişləndirilməsi və qadın həmrəyliyinin rəmzi kimi alman sosialist fəal Klara Setkin hər il 8 martın Dünya Qadınlar Günü kimi qeyd edilməsini təklif etdi. Qurultay iştirakçıları bu təklifi qəbul etdilər. 10 il sonra isə günün adı “Dünya Əməkçi Qadınlar Günü” kimi tanınmağa başladı.

1975-ci il, dünya qadınları üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məhz bu il, Beynəlxalq Qadınlar ili olaraq tarixə keçdi. Həmin ilin beynəlxalq qadın ili elan edilməsindən sonra BMT, 1975-ci ilin 8 martını ilk dəfə Beynəlxalq Qadınlar Günü olaraq keçirtdi. İki il sonra isə BMT-nin ümumi qurultayında 8 mart, qadın hüquqları və beynəlxalq sülh günü olaraq qəbul edildi.

Beynəlxalq Qadınlar Günü, eyni zamanda qadın hüquqlarının genişləndirilməsinin və bu günkü qadının daha azad olmasının tarixi səbəblərinin xatırlanması üçün də xüsusi gündür.

8 Mart Sovet İttifaqından qalma bayram olsa da, Azərbaycanda indiyədək qeyd edilir. Qeyd edək ki, qadınların kütləvi şəkildə savadlanması, müəyyən hüquqlara malik olması həmin dövrə təsadüf edir. Bəlkə də buna görədir ki, 8 Mart digər sosializm mənşəli bayramlardan fərqli olaraq, artıq müstəqillik qazanmış keçmiş SSRİ respublikalarının təqvimindən bu günə qədər silinməyib.

1998-ci ildə Azərbaycanda Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılıb. Azərbaycan həm də Avropa Şurasının qadınlarla bağlı bürosunda təmsil olunur, BMT-nin qadın məsələləri üzrə komissiyasının tam hüquqlu üzvüdür. 1995-ci ildə isə Azərbaycan rəsmi şəkildə qadınlara qarşı münasibətdə ayrı-seçkiliyin bütün formalarının aradan qaldırılması haqqında beynəlxalq konvensiyaya qoşulub.

Sonda bütün Azərbaycan qadınlarını təbrik edirik.

Həmidə İbrahimova