KORONAVİRUSA YOLUXANLARIN SAYI - CANLI STATİSTİKA

Atatürkün arzusunu yerinə yetirdiyi şuşalı qız... — Maraqlı tarixçə

Atatürkün arzusunu yerinə yetirdiyi şuşalı qız...
01:31
18.05.2020
3017
Maraqlı
A

"Ölkə.Az" bildirir ki, Teleqraf.com-un "Tanımadığımız azərbaycanlılar" rubrikasında dünyaca məşhur olan, amma azərbaycanlı olduğunu çox az adamın bildiyi, çoxumuzun isə heç bilmədiyi şəxsiyyətlər haqda məlumatlar təqdim edilir.

Haqqında internet vasitəsilə məlumat əldə etdiyimiz şəxs Azərbaycan və Türkiyənin X əsr ictimai-siyasi tarixinin ən məşhur simalarından biridir. Sürəyya Ağaoğludan danışırıq.

Sürəyya Ağaoğlu - azərbaycanlı vəkil və yazar, Türkiyənin ilk qadın vəkili və qadın haqları müdafiəçisi.

Sürəyya Ağaoğlu 1903-cü ildə Azərbaycanın Şuşa şəhərində doğulub. Atası Əhməd bəy Ağaoğlu Azərbaycanın görkəmli ictimai-siyasi xadimidir, anası Sitarə xanımdır. Sürrəyya xanımın uşaqlığının çox az bir qismi Şuşa şəhərində keçib. O, beşuşaqlı ailənin ən böyük övladı idi. Sürəyya xanım həm də pedaqoq və millət vəkili Tezer Taşkıran, mühəndis və iş adamı Əbdürrəhman Ağaoğlu, siyasətçi, filosof və hüquqşünas Səməd Ağaoğlunun bacısıdır.

Şuşa geridə qalır

Sürəyya xanım 1910-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Türkiyəyə köçüb. Atasının ideologiyası və vəzifələri səbəbindən uşaqlığı Türk Ocağı ziyalıları və Türkiyənin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün yaxın dostları arasında keçib. Atatürklə atası Əhməd bəyin yaxın dostluq münasibətləri vardı. 1920-ci ildə İstanbul Qız Liseyindən məzun olduqdan sonra - 1921-ci ildə hüquq ixtisasına yiyələnmək istəyir. O, İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsinə müraciət edən ilk qız tələbə kimi bu ali məktəbdə qızlar üçün fakültənin açılmasında rol oynadı. Özü ilə rəfiqələri - Melda və Bədiyə xanımları universitetə gətirib fakültənin qapısının qızlar üçün açılmasında irəliyə doğru mühüm addım atdı.

1925-ci ildə fakültədən məzun olduqdan sonra Ankarada Dövlət Tənzimat Şurasında işə başladı. 1927-ci ildə Ankara Vəkillər Kollegiyasına üzv oldu. 1928-ci ildə müstəqil vəkil lisenziyasını alaraq, "Türkiyənin ilk qadın vəkili" ünvanına sahib oldu və həyatının sonunadək bu peşəsinin arxasınca getdi. 1936-cı ildə Ankaradan İstanbul Vəkillər Kollegiyasına keçdi.

Əsarətdəki Azərbaycanın səsi

İngilis və fransız dillərini mükəmməl bilən Sürəyya xanım vəkillik fəaliyyəti boyu Türkiyəni bir çox beynəlxalq konfranslarda təmsil etdi. Əlbəttə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin mühacirətdəki hökumətini də unutmadı. Sürəyya xanım həm də Azərbaycanın səsi idi.

1946-cı ildəki cəhdlərindən sonra İstanbul Vəkillər Kollegiyasının Beynəlxalq Vəkillər Kollegiyasına üzv olmasını təmin etdi. 1946-1960-cı illərdə bu beynəlxalq qurumun idarə heyətinin yeganə qadın üzvü də, məhz bu şuşalı qız idi.

1952-ci ildə Beynəlxalq Qadın Hüquqşünaslar Cəmiyyətinin üzvü oldu. 1980-1982-ci illərdə Hüquqşünas Qadınlar Federasiyasının ikinci prezidenti kimi adını tarixə yazdırdı.

1960-cı ildə Türkiyədə baş verən dövlət çevrilişindən sonra Əkrəm Əlicanın liderliyindəki Yeni Türkiyə Partiyasına üzv olaraq siyasi həyata addımlarını atdı. Partiyanın İstanbulda rayon təşkilatının sədri seçildi.

Bir həyat da belə keçir...

Fəaliyyəti boyu bir çox insan haqları təşkilatının qurulmasında rol oynadı. Bunların arasında Türk Hüquqşünas Qadınlar Dərnəyi, Ali Təhsilli Qadınlar Dərnəyi, Türk-Amerika Universitetləri Dərnəyi və 1948-ci ildə özünün qurduğu Uşaqların Dostları Dərnəyi var.

Sürəyya xanım "Londonda gördüklərim" və "Bir həyat da belə keçdi" adlı kitabların və çox sayda məqalənin müəllifidir.

1950-ci illərin əvvəllərində alman hüquqşünas Verner Tasçenbrekerlə evlənən Sürəyya Ağaoğlunun evliliyi 1960-cı illərdə sona çatdı, heç vaxt övladı olmadı.

Sürəyya Ağaoğlu 1989-cu il dekabrın 29-da İstanbulda qatıldığı bir konfransdan çıxarkən, yıxılaraq beyninə qansızması nəticəsində həyatını itirdi.

Atatürklə xatirəsi

 

Sürəyya xanım universiteti bitirdikdən sonra rəfiqəsi ilə birlikdə Ankarada Ədliyyə Nazirliyində praktikaya başlayır. İlk gündən önəmli bir problemlə üzləşirlər. Günorta yeməyini harada yeyəcəklər? Evlərinə gedə bilməyəcəklər, nazirlikdən çox uzaqda yaşayırlar. Qadın olduqları üçün restoranda da yeyə bilməzdilər. Həmin vaxt yemək üçün ən yaxşı restoran "İstanbul" idi. Sadəcə millət vəkillərinin yemək yediyi bu restoranın qapısı da, qadınların üzünə bağlıydı. Bir restoranda qadının oturub yemək yeməsi, görünməmiş bir şeydi.

Türkiyənin bu ilk iki praktikant vəkili bir müddət günorta yeməyini iş yerində pendirlə həll edirlər. Amma belə davam edə bilməzdi. Dönəmin Mətbuat-Yayım Şurasının rəhbəri olan atası Əhməd bəy Ağaoğlunun yanına gedən Sürəyya günorta yeməyini "İstanbul" restoranında yemək üçün icazə istəyir. Əhməd bəy buna bir maneə görmür və icazə verir.

Səhəri gün iki rəfiqə günorta yeməklərini restoranda yeyirlər. Əhməd Ağaoğlunun qızını tanıdıqları üçün kimsə üzlərinə bir söz demir, amma gizlində danışırdılar. Şikayətlər artmağa başlayır.

Şikayətlər dönəmin Baş naziri Rauf bəyə qədər gedib çatır. Baş nazir Əhməd bəyə zəngib bu barədə danışır. Sürəyya o axşam evə gələndə atasının gözlədiyini görür. Əhməd bəy Baş nazirlə söhbətini ona danışır və restorana getməməsini istəyir. Əlbəttə Sürəyya üzülür, amma edəcəyi də heç nə yoxdur.

Bir neçə gün sonra Atatürk və xanımı Lətifə xanım Əhməd bəy Ağaoğlunun evinə qonaq gəlir. Söhbət bu məsələyə gələndə Sürəyya xanım açıb hər şeyi Atatürkə danışır. Əhməd bəyin qızı Atatürkün onu anlayacağını və dəstək verəcəyini düşünür. Amma Mustafa Kamal Paşa Əhməd və Rauf bəyə haqq qazandırır.

Böyük bir məyusluqla üzləşən Sürəyya xanım ertəsi gün nazirlikdəki otağında işləyərkən bir nəfər təlaşla içəri girib, "Sürəyya, hazırlaş, Paşa səni yeməyə aparacaq", deyir.

Sürəyya təəccüblənir, tələsik hazırlaşıb qapının önünə çıxır. Yanında bir millət vəkili və yavəri ilə avtomobilində oturan Atatürk onu görəndə, "Lətifə bu gün səni günorta yeməyinə gözləyir", deyir.

Sürəyya xanım həm təəccüblüdür, həm də şən. O, mindikdən sonra hərəkət edən avtomobil "İstanbul" restoranının qarşısından keçərkən birdən Atatürk sürücüdən saxlamasını istəyir. Avtomobili görən kimi irəli qaçan millət vəkili Saleh bəy çatdıqdan sonra Atatürk hər kəsin eşidə biləcəyi bir səslə ona deyir:

"Bu gün Sürəyyanı bizə aparıram, amma sabah bura gələcək, yeməyini restoranda yeyəcək".

Bu həmin hadisə idi ki, bundan sonra ölkədəki restoranların qapıları digər qadınların da üzlərinə açıldı.

Şuşanı görmək arzusu

82 illik həyatının çox kiçik bir dönəmini Azərbaycanda yaşasa da, heç vaxt ana-ata vətəninə olan bağlarını qoparmadı. Azərbaycanı sevgisindən ayrı salmadı, Şuşanı görmək nisgili həmişə ürəyində qaldı. Sürəyya xanım vəkillik fəaliyyəti dönəmində Sovet Rusiyasının əsarəti altında olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin və onun mühacir hökumətinin beynəlxalq tribunlardakı haqq səsi idi. "Bir həyat da belə keçdi" adlı kitabı da, azərbaycanlı mühacirlərdən, onların ictimai-siyasi fəaliyyətlərindən bəhs edir.

Amma Sürəyya xanım həyatının son illərində vətənə - Azərbaycana gəlməyə bir yol tapır. Bakıya qədər gələn Sürəyya xanım arzusunda olan Şuşaya gedə bilmir. Bu arzusu - Şuşasına çatmaq istəyi növbəti səfərinə təxirə salınsa da, ömür vəfalı deyildi.

Sürəyya xanımdan isə Şuşaya çatmayan bu sözləri qalır: "Məndən soruşanda ki, vətənin haradır? Cavab verirəm ki, Şuşada doğulmuşam, orada dil açmışam, ilk addımı orada atmışam, yeriməyə orada başlamışam. Ulduzlu səmanı ilk dəfə orada seyr etmişəm, güllərin ətrini ilk dəfə orada duymuşam. Azərbaycan dilində bir söz, söhbət, musiqi eşidəndə uşaqlıq xatirələrim məni öz qoynuna alır".

ŞƏRH YAZ
0

Zirəddin Rzayevin koronavirus proqnozu düz çıxdı — Daha nələr olacaq?

Zirəddin Rzayevin koronavirus proqnozu düz çıxdı
20:35
02.08.2020
12079
Maraqlı
A
Məşhur ekstrasens Zirəddin Rzayev 2017-ci ilin fevralında verdiyi müsahibəsində dünyada dəhşətli virusun yayılacağını deyib...

"Ölkə.Az" bildirir ki,Rusiya KİV-lərinə müsahibəsində o, qarşıdakı illərdə baş verəcək hadisələrlə bağlı proqnozunu verərkən bu virus barədə danışıb: "Payızın əvvəlində dəhşətli virus dünyanı cənginə alacaq. İnsanlar maskada gəzməli olacaqlar” –deyə Z.Rzayev vurğulayıb.

Bu proqnoz 2017-ci ilin fevralında Azərbaycanın əksər saytlarında verilib.

Ekstrasens daha bir proqnozu ilə də təəccüb yaradıb. Onun sözlərinə görə, yaxın 50 ildə suda və quruda olduqca qeyri-adi və qorxunc heyvanlar peyda olacaq. Yeni növ heyvanlar geni dəyişdirilmiş canlılar olacaq.

Sonda isə Zirəddin Rzayev bir xoş proqnoz da verib. Belə ki, dünyanın elektrik naqillərinə ehtiyacı olmayacaq, çünki insanlar ona əvəz tapacaqlar.

"Moskva-Baku” jurnalının 13 mart 2020-ci sayına verdiyi müsahibəsində Z.Rzayev proqnozunun doğru çıxdığını açıqlayıb: "Mən bu virus barədə öncədən deyərkən hətta onun xarakterini də qeyd etmişdim. Demişdim ki, bu virus laboratoriyada süni şəkildə hazırlanacaq. Belə də oldu. Bu virus bioloji silahdır. Onu xüsusi olaraq hazırlayıblar. Sonra nə baş verəcək? Virus seçmə qaydada insanlara təsir edəcək. Böyük panika olacaq. 2020-ci ilin yayında virus yoxa çıxacaq”. /Azpost.info

ŞƏRH YAZ
0

Koronavirusdan sonrakı gələcək: 10 əsas trend

Koronavirusdan sonrakı gələcək: 10 əsas trend
16:26
02.08.2020
1599
Maraqlı
A
Aylardır davam edən koronavirus pandemiyası dünyada vərdiş etdiyimiz bir çox şeyi kökündən dəyişib. Sahibkarlar əməkdaşlarını ofisə qaytarmağa tələsmir, təhsil onlayn formata keçir, hətta məhsulları da mağazadan almağa yox, internetdən sifariş etməyə üstünlük verməyə başlamışıq. Postkoronavirus dövründə həyatımıza hansı trendlər girəcək?

“Ölkə.Az” report-a istinadən xəbər verir ki, bununla bağlı araşdırmanı təqdim edir.

1. Distant identifikasiya

SMS-kod və puş-ismarışların yerini biometriya (məsələn, barmaq izi, “feys aydi” və s.) tutacaq. Onlayn alver, maliyyə əməliyyatları və ya sənədlərin imzalanması kimi rəqəmsal kimlik təsdiqi həyatımızda möhkəmlənməkdə davam edir. Kimliyin distant təsdiqi yaxın vaxtlarda həyatın bütün xidməti sahələrinə daxil ediləcək. Bununla da rahat və təhlükəsiz identifikasiyaya malik texnologiyalara da tələbat artacaq.

2. Logistika və çatdırılma texnologiyaları

Pandemiya dövründə bütün dünyada çatdırılma xidmətlərinə böyük tələbat müşahidə edilib. Məsələn, Rusiyanın “Eda.Yandex” və “Delivery Club” yemək çatdırılmasına olan tələbat ötən aylarla müqayisədə 35,5% artıb. Böyük ehtimalla bu vərdiş yoxa çıxmayacaq. Bir çox mütəxəssisin fikrincə, çatdırılma zəncirində insanın rolu da dəyişə bilər: işin bir hissəsini dronlar görəcək. “Google”, “Amazon” və digər şirkətlər ya artıq bu prosesi işə salıblar, ya da dronlar hələlik sınaq mərhələsindədir. Bundan başqa, C2C (“consumer to consumer” – tərc. istehlakçıdan istehlakçıya) e-ticarət sektoru daha da inkişaf etməyə başlayacaq. C2C əsasən “Ebay” kimi satış platformalarda gerçəkləşdirilir. Burada platforma vasitə rolundadır. Fiziki şəxsin digər fiziki şəxsə öz məhsulunu satdığı, əlavə heç bir hüquqi prosedurların (məsələn, çeklərin) olmadığı bir ticarət növüdür.

3. Distant iş

Distant iş və çevik qrafik fikrini dəstəkləyən texnologiya şirkətlərinin sayı artmaqda davam edir. Pandemiyaya görə görülən məcburi tədbirlər bu gün artıq adi reallığa çevrilib. Bu trenddə “Zoom” və “Google Meet” kimi tətbiqlərin rolu danılmazdır.

Misal üçün, “Facebook” şirkətində əməkdaşları ofisə çağırmağa tələsmirlər. 45 minlik “Facebook” personalına müraciət edən Mark Sukerberq 5-10 il sonra əməkdaşların yarısının distant işləyəcəyini vurğulayıb.

Bundan başqa, bir çox orta və xırda sahibkarları ofis xərclərinin nə dərəcədə məntiqli olub-olmaması düşündürüb. Üstəlik, distant iş həm də tələbə, gənc analara, uşaqları ilə daha çox vaxt keçirmək istəyən valideynlərə əl tutur.

4. Kibermüdafiə

Distant iş fikrini bir çox sahibkar dəstəkləsə də, bunun yan təsirləri də mövcuddur. Misal üçün, bir çox biznesmen və siyasətçilərin işgüzar iclaslar üçün istifadə etdiyi “Zoom”da təhlükəsizliklə bağlı ciddi problemlər ortaya çıxıb. Ancaq bununla belə, bu cür zəif nöqtələr yeni təhlükəsizlik texnologiyalarının inkişafına təkan verir. Yəni yaxın vaxtda korporativ təhlükəsizliyin olduğu yeni rahat servislər gözləyə bilərik.

5. Teletibb

Koronavirus dövründə əksəriyyət riskə getməyərək xəstəxana və klinikalara getmir. Bundan başqa, teletibb həm də xeyli vaxta qənaət etmək deməkdir. Bu isə meqapolis sakinləri üçün vacib amildir.

Teletibbi, demək olar ki, bütün sahələrdə tətbiq etmək olar: pediatriyadan psixoterapiyayadək. Bundan istifadə edən insanların sayı artır. Üstəlik, xidmətlərin siyahısı da böyüyür. Məsələn, insanlar artır rahatlıqla xarici mütəxəssislərlə də məsləhətləşə bilirlər. Teletibbin ikiqat daha sürətlə inkişaf edəcəyi gözlənilir.

6. “Deep Cleaning”

Maskalar viruslardan qorunma vasitəsindən dəbdəbə aksesuarına keçiblər. Artıq brendlərin əksəriyyəti dəbdəbəli maskalar tikməyə başlayıb. Antiseptikdən (əllər üçün spirtli məhlul) “instinktiv” istifadə isə böyük ehtimalla bizimlə hələ çox qalacaq. O ki qaldı ciddi trendlərə, COVID-19 özü ilə həm də təmizlik texnologiyalarını gətirib. Belə ki, yaxın gələcəkdə hava limanı, kinoteatr, muzey və digər ictimai yerlərdə təmizlik və təhlükəsizliyini müşahidə edən xüsusi smart təmizlik cihazlarının tətbiq edilməsi gözləniləndir.

7. Süni intellekt

Süni intellekt uzun müddətdir ki elmi fantastikadan çıxaraq rutin həyatımıza daxil olub. Süni intellekt həm də həkimlərə də yardımçı olur. Bu, onların vaxtına xeyli qənaət edir. Belə ki, kompüter tomoqrafiyası şəklini təhlil etmək və COVID-19-u müəyyənləşdirmək üçün alqoritmlərə sadəcə bir neçə saniyə kifayət edir.

Bundan əlavə, israilli alimlər yoluxmanı aşkarlayan yeni mobil tətbiq üzərində çalışırlar. Bu tətbiq insanın səs dəyişikliyinə əsaslanaraq onun COVID-19 daşıyıcısı olub-olmamasını müəyyənləşdirə biləcək.

Ancaq süni intellektin işi tiblə də bitmir. Məsələn, bir çox mağaza onlayn müştəriləri xidmətlərini artıq insanlara yox, çat-botlara (süni intellektə) güvənməyə başlayıb. Həmin çat-botlar eyni anda minlərlə müştəriyə cavab vermək qadirindədirlər.

8. Robotlaşma

Robotların iqtisadiyyata inteqrasiyasının araşdırmaçılarının fikrincə, pandemiya avtomatlaşma üçün yeni imkanlar yaradacaq. Robotlar hərərət ölçüsü, ultrabənövşəyi dezinfeksiya, kuryer robotlar isə məhsulların çatdırılması sahəsində geniş istifadə olunmağa başlayıb. “McDonald’s”da kassir və aşpaz robotların sınaq mərhələsindədirlər. “Amazon” isə öz anbarlarında insanları çoxdan robotlarla əvəzləyib. “Facebook” və “Google” kimi texnoloji nəhənglər də geridə qalmırlar. Onlar süni intellekt sayəsində uyğunsuz kontentlərə nəzarət edirlər. Üstəlik, alimlər fintes məşqçilərini əvəzləyə biləcək robotlar üzərində çalışırlar.

9. Özünüinkişaf texnologiyaları

Koronavirus pandemiyası bizi evə bağlayıb. Fitnes, təhsil, əyləncə - hər şey onlayn rejimə köçüb. Məsələn, bir çox musiqi, kitab, dil öyrənmək tətbiqlərin yüklənmə sayında böyük artımlar müşahidə edilib. Bu bizim kinoteatrlardan və ya ingilis dili müəllimlərdən imtina edəcəyimiz mənasına gəlmir, ancaq bu sahələrdə rəqabət güclənəcək, demək ki, məhsulların keyfiyyəti də artacaq.

10. 5G

Rəqəmsal texnologiyaların inkişafı ilə paralel internet daha da yüklənir. Mütəxəssislərin fikrincə, bir neçə il sonra internet üzərindən o qədər məlumat qəbul edib göndərəcəyik ki, indiki şəbəkə nəsli trafikin öhdəsindən gələ bilməyəcək. 5G indiki nəsil dünya şəbəkəsinin yüklənməsini azalda və yeni xidmətlər üçün yol aça bilər.   

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA