KORONAVİRUSA YOLUXANLARIN SAYI - CANLI STATİSTİKA

Cəlil Məmmədquluzadənin 150 illik yubileyinə önəmli töhfə — “Sənət və söhbət”

Cəlil Məmmədquluzadənin 150 illik yubileyinə önəmli töhfə
14:01
06.12.2019
10353
Mədəniyyət
A
Elxan Nəcəfovun tərtib etdiyi “ Cəlil Məmmədquluzadə 150 il – məqalələr, esselər, müsahibələr, şeirlər” kitabı haqqında qeydlər

Fədakar şəxsiyyət, böyük yazıçı

Xalqımızın inkişafı, maariflənməsi, mədəni yüksəlişi, mənəvi və maddi özgürlüyü uğrunda köhnəliklə, cəhalətlə və zülmətlə mübarizə aparan, bütün həyatını xalqına həsr edən, yazıçı, ictimai xadim, dramaturq, “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbinin banisi və ideoloqu Cəlil Məmmədquluzadənin gördüyü işlər və xalq qarşısında xidmətləri danılmazdır. Hətta onun əleyhdarları belə, onun xidmətlərini tamamilə danmağa cəsarət etmirlər. Mirzə Cəlilin böyüklüyü və möhtəşəmliyi, onun çoxşaxəli fəaliyyətində ardıcıl olmasındadır. Bütün məhrumiyyətlərə rəğmən o geri çəkilməyi sevmirdi. Ömrünün sonlarına doğru ruhdan düşsə də, əlyazmalarını yandırsa da, düşüncələri və fikirləri artıq öz bəhrəsini verməyə başlamışdı.
 Ötən əsrin əvvəllərinin cəhalətini və geriliyini təsəvvür etmək belə dəhşətlidir. Məhz bu dönəmdə yaradıcılığa başlayan Mirzə Cəlilin hansı əziyyətlər çəkdiyini, necə məhrumiyyətlərə dözdüyünü təsəvvür etmək belə çətindir. Əhalisinin yarısından çoxunun oxuma-yazması olmayan, imperiyalar arasında bölüşdürülən, milli-mədəni kimliyinə laqeyid cəmiyyətdə, satirik jurnal çıxarmaq necə böyük fədakarlıq olduğunu düşünün! Teatrı formalaşmayan bir cəmiyyətdə dramaturgiya ilə məşğul olmağın “Sizif əməyi” olmasını xəyal edin!  Mirzə Cəlilin böyüklüyü və əzəməti məhz bu məqamda idi.
İlk feministimiz
Qadın hüquqsuzluğunun normaya çevrildiyi, cəhalət girdabında boğulan müsəlman şərqində Cəlil Məmmədquluzadə həm də ilk feminizm, qadınların və kişilərin hüquq bərabərliyi ideologiyasının əsasını qoymuş ictimai xadim, ziyalı idi.  Əbu Turxan deyir ki, “Taleyini millətin taleyi ilə bağlayan insanların ömrü də millətin ömrü qədər olur”. Mirzə Cəlil də taleyini millətinin taleyi ilə bağlayan azman şəxsiyyətdir. Onun ideologiyası, düşüncələri və fəlsəfəsi hələ də diridir.
“Molla Nəsrəddin” dərgisinin 7 aprel 1906-cı ildə işıq üzü görən ilk nömrəsinin baş məqaləsi, “Sizi deyib gəlmişəm, ey mənim müsəlman qardaşlarım!” müraciəti ilə başlayır. Və Mirzə Cəlilin yaratdığı və məhrumiyyətlər, əziyyətlər bahasına nəşrinə çalışdığı bu dərgi, fəaliyyəti boyu “müsəlman qardaşları”na, xitab etməkdə israrla davam etdi. Mirzə Cəlilin xalqına olan sevgisi, xalqın maariflənməsi yolunda çəkdiyi əziyyətlər “Molla Nəsrəddin” dərgisinin fəaliyyətində kifayət qədər  bariz görünür. “Molla Nəsrəddin” Mirzə Cəlilin xalq, vətən sevgisinin təcəssümü idi. Hərdən Mirzəni xalqı aşağılamaqda, təhqir etməkdə, xor görməkdə ittiham edənlər, onun gördüyü işin mahiyyətini anlamayanlar, əslində Mirzənin tənqid etdiyi cəhalətin müasir təmsilçiləridir.

Cəlil Məmmədquluzadə haqqında 93 məqalə, 13 esse, 8 müsahibə, 30 şeir

2019-cu ildə Cəlil Məmmədquluzadənin anadan olmasının 150 illiyi tamam olur. Onun 150 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 yanvar 2019-cu iltarixli sərəncamı, böyük ədibə dövlət səviyyəsində göstərilən diqqət və qayğıdan xəbər verir. Artıq başa çatmaqda olan 2019-cu ildə, böyük ədibə həsr olunmuş müxtəlif tədbirlər baş tutdu, onun yaradıcılığını yenidən aktuallaşdıran müzakirələr keçirildi. Görülən işlərin faydalılıq əmsalını dəyərləndirmək bir qədər çətindir. Amma Cəlil Məmmədquluzadənin 150 illik yubileyi ərəfəsində görülən işlərin içərisində mənim diqqətimi çəkən ən gözəl addımlardan biri AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitunun dissertantı Elxan Nəcəfovun tərtib etdiyi “ Cəlil Məmmədquluzadə 150 il – məqalələr, esselər, müsahibələr, şeirlər” kitabıdır.

Kitabda ötən əsrin 60-70-ci illərindən bəri müəyyən kitablarda, qəzetlərdə, jurnallarda, saytlarda və digər elektron resurslarda Cəlil Məmmədquluzadə haqqında yazılmış məqalələr, esselər, müsahibələr və şeirlər toplanıb. Kitabda Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Cəlil Məmmədquluzadənin 150 illik yubileyinin keçirilməsi ilə bağlı Sərəncamı, ümummilli lider Heydər Əliyevin böyük ədibin 125 illik yubiley tədbirindəki nitqi, 93 məqalə, 13 esse, 8 müsahibə, 8 şairin yaradıcılığına aid 30 şeir yer alıb.

Kitabın baş redaktoru akademik İsa Həbibbəyli, elmi redaktoru professor Asif Rüstəmli, məsul redaktoru filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Elçin İbrahimov, rəyçiləri AMEA-nın müxbir üzvü Tehran Mustafayev və dosent Şəmil Sadiqdir.
720 səhifəlik bu kitab Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığı, şəxsiyyəti haqqında yazılmış yazıların toplandığı ən təkmil mənbələrdən biri hesab oluna bilər. Tərtibatçı Elxan Nəcəfova böyük təşəkkür düşür ki, bu ağır və məsuliyyətli işin altına cəsarətlə çiyin verib və böyük yazıçımızın təbliği üçün yaddaqalan addım atıb.

Kitabın elmi, ədəbi çəkisi barədə ən xoş sözləri demək mümkündür. Düşünürəm ki, bu kitab böyük ədibin tədqiqatçıları üçün önəmli mənbələrdən biri kimi faydalı olacaq, gənc alimlərin, araşdırmaçıların, cəlilşünasların önəmli istinad mənbəyi olacaq.
“Cəlil Məmmədquluzadə 150 il – məqalələr, esselər, müsahibələr, şeirlər” kitabının ərsəyə gəlməsində əziyyəti olan hər kəsə, xüsusilə gənc alim dostumuz Elxan Nəcəfova böyük ədibimizin təbliğatı üçün gördüyü işlərdən dolayı təşəkkür edirəm.

İmmanuel Kantın deyir ki, “Əgər kimsə bütləşdirilirsə və göylərə qaldırılırsa, onda digər adamlar arasında fərq itir, çünki yeganə meyar həmin bütə pərəstiş dərəcəsi olur.” Cəlil Məmmədquluzadəni sevənlər də, əleyhdarları da bilməlidir ki, o büt deyil. Onu sevmək, təqdir etməklə yanaşı, yaradıcılığını müzakirə etmək, tənqid etmək də mümkündür. Bu tənqid də, polimika da sevgi çərçivəsində olmalıdır. Ustad özü də bütləşdirilməyini qəbul etməzdi...

Cəlil CAVANŞİR
Ölkə.Az

 

ŞƏRH YAZ
0

"Dedi, 4 il ömrüm qalıb" — Dostu məşhur diktor barədə

18:24
04.08.2020
880
Mədəniyyət
A
“Görüşəndə mənə dedi ki, həkim ona 4 il ömrü qaldığını söyləyib. Dedim, belə sözlərə fikir vermə, sən çox yaşayacaqsan”.

"Ölkə.Az" xəbər verir ki, bunu Yenicag.az-a açıqlamasında xalq artisti, məşhur diktor Sabir Ələsgərli həmkarı və sənət dostu mərhum xalq artisti, tanınmış diktor  Rafiq Hüseynovun doğum günündə xatirələrini bölüşərkən deyib.

O, sənət dostunu belə yad edib:

“Rafiqlə cavanlığımız bir yerdə keçib. Gözəl dost idi. Onun məşhurluğa gedən yolu televiziyada işıqçı işindən başlayıb.
Sonra diktorluqdan sədr müavini vəzifəsinə qədər yüksəldi. O, həm Azərbaycan, həm də rus dilini mükəmməl səviyyədə bilən peşəkar diktor idi. Xarizmatik insan idi, sevənləri həddən artıq çox idi. Rafiqi təkcə Azərbaycanda yox, Rusiyada da çox sevirdilər. Ona Rusiyada televiziyada iş də təklif olunub, o vətənə hədsiz dərəcədə bağlı insan olduğundan bu təklifi qəbul etməyib.
Dostcanlı, səxavətli insan idi. Kimsə ondan nəsə xahiş etsəydi, dərhal kömək edərdi. Heç kimin sözünü yerə salmazdı”.

S.Ələsgərov mərhum diktorun oğlunu itirdiyini və bu itkinin ömrünün sonuna qədər onu sarsıtdığını bildirib:

“Rafiq 17 yaşlı oğlunu faciəli şəkildə itirdi. Dəhşətli ölümdən sarsılan Rafiq ömrüboyu bu itkini unuda bilmədi. Oğlunu itirəndə dedi ki, mən niyə ölmürəm, oğlumdan sonra yaşaya bilirəm. Ömrünün sonuna qədər bu ağrı ilə yaşadı. Oğul itkisi onun qəddini əymuşdi”.

S.Ələsgərli həmkarının son illər ağır xəstəliklə mübarizə apardığını və bu xəstəlikdən xilas ola bilmədiyini bildirib:

“Bir dəfə Rafiq mənə dedi ki, həkim ona 4 il ömrü qaldığını söyləyib. Dedim, belə sözlərə fikir vermə, sən çox yaşayacaqsan. Elə həkim dediyi kimi oldu, 4 il yaşadı. Xəstəliklə çox mübarizə apardı, bir neçə dəfə əməliyyat olundu, amma xilas ola bilmədi. Bu gün onun yeri çox görünür”.

ŞƏRH YAZ
0

Bu gün Azərbaycan Kinosu Günüdür

Bu gün Azərbaycan Kinosu Günüdür
10:39
02.08.2020
454
Mədəniyyət
A
Bu gün Azərbaycan Kinosu Günüdür. Ümummilli lider Heydər Əliyevin 2000-ci il 18 dekabr tarixli Sərəncamı ilə avqustun 2-si kino işçilərinin peşə bayramı - Azərbaycan Kinosu Günü kimi qeyd olunur. Bu gün Azərbaycan kinosu yaranmasının 122-ci ildönümün qeyd edir.

''Ölkə.Az'' axşam.az-a istinadən xəbər verir ki, Fransada keçirilmiş ilk kinoseansdan iki il sonra – 1898-ci il avqustun 2-də Bakı elmi-foto dərnəyinin katibi, naşir və fotoqraf Aleksandr Mişon özünün lentə aldığı “Bibiheybətdə neft fontanı yanğını”, “Əlahəzrət Buxara əmirinin yolasalma mərasimi”, “Qafqaz rəqsi” xronikal sənədli və “İlişdin” adlı bədii süjetlərini nümayiş etdirmişdi. Həmin gün milli kinonun yaranma günü sayılır.

Ötən əsrin əvvəllərində “Pate”, “Pirone”, “Filma” kimi xarici kino şirkətləri Bakıda filiallarını açaraq film istehsalı ilə məşğul olublar. 1916-cı ildə yazıçı İbrahim bəy Musabəyovun eyniadlı povesti əsasında “Neft və milyonlar səltənətində”, 1917-ci ildə isə Üzeyir Hacıbəylinin eyniadlı operettası əsasında “Arşın mal alan” qısametrajlı bədii filmləri çəkilib.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə hökumət bir çox mədəni-siyasi islahatlar keçirib. Xarici aləmlə diplomatik, mədəni–iqtisadi əlaqələr dünya kinosunun ilk nümunələrinin Bakıya gətirilməsinə və ictimai baxışlara təkan verib. Bunun nəticəsində Bakıda kinematoqrafiya həvəskarlarının sayı artmağa başlayıb. 1918-ci ildə onlar “Kinematoqrafiya və teatr qulluqçuları şurası”nda birləşiblər.

Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra 1923-cü ildə Azərbaycan Foto-Kino İdarəsi (AFKİ) yaradılıb və həmin il aprelin 28-də Birinci Dövlət Kinofabriki açılıb. Burada çəkilən ilk film xalq əfsanəsinin motivləri əsasında yaradılmış “Qız qalası” bədii filmi olub.

1923-1926-cı illərdə kinostudiya Birinci Dövlət Kinofabriki, sonradan AFKİ Kinofabrik ilə birləşdirilərək “Azdövlətkino”, “Azərkino”, “Azərfilm”, “Azdövlətkinosənaye”, “Bakı kinostudiyası”, “Azərbaycanfilm” adlandırılıb. 1960-cı ildən Cəfər Cabbarlının adını daşıyır.

“Azərbaycanfilm”də indiyədək iki mindən çox müxtəlif növ və janrda film istehsal olunub. Onların bir hissəsi, o cümlədən “Arşın mal alan”, “Şərikli çörək”, “Ad günü”, “Sevinc buxtası”, “İstintaq”, “Yaramaz” və başqaları Dövlət mükafatlarına, bir çox filmlər, o cümlədən “Ögey ana”, “Uzaq sahillərdə”, “Arşın mal alan”, “Bizim Cəbiş müəllim”, “Axırıncı aşırım”, “Nəsimi”, “Özgə vaxt”, “Sarı gəlin”, “Ovsunçu”, “Buta”, “Çölçü”, “Nabat”, “Axınla aşağı” və digərləri beynəlxalq və digər kinofestivalların mükafatlarına layiq görülüb.

Ümummilli lider Heydər Əliyevin mədəniyyət və incəsənət xadimlərinə, kino sahəsində çalışanlara göstərdiyi diqqət və qayğı hazırda Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycanda kino sənətinin inkişaf etdirilməsi haqqında” 2007-ci il 23 fevral tarixli Sərəncamı milli kinomuzun maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsinə yeni təkan verib. Dövlətimizin başçısının müvafiq Sərəncamı ilə təsdiq olunmuş “Azərbaycan kinosunun 2008-2018-ci illər üzrə inkişafına dair Dövlət Proqramı”nın icrasını təmin etmək məqsədilə bir çox mühüm işlər görülüb.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA