KORONAVİRUSA YOLUXANLARIN SAYI - CANLI STATİSTİKA

"Fuad Poladovla ölümündən bir həftə əvvəl danışanda mənə dedi ki..." — Məşhur professorun ƏN GİZLİ XATİRƏLƏRİ - FOTOLAR

16:14
03.07.2020
14912
Ölkə
A
“Ölkə.Az” tanınmış şəxslərlə silsilə müsahibələrini davam etdirir. Bu dəfə qonağımız filologiya elmləri doktoru, ədəbi tənqidçi, professor Nizaməddin Şəmsizadədir.
 
- Nizaməddin müəllim, icazə verin, müsahibəmə ənənəvi sualımla başlayım. Sizi, Azərbaycanda demək olar ki, hamı tanıyır. Siz özünüzü necə təqdim edərdiz? Əslində, Nizaməddin Şəmsizadə kimdir?
 
- Bu sualınız bir hadisəni yadıma saldı. Bir dəfə rektor olan zamanlarda Səməd Seyidovun yanına getmişdim. Soruşdum ki, Səməd müəllim məni tanıyırsız? Dedi ki, sizi tanımayan heç azərbaycanlı deyil (gülür). 
Öz şəxsiyyətini, ailəsini qoruyan, qürurunu heç nəyə təslim etməyən, heç kəsin qabağından qaçmayan, heç vaxt yalan danışmayan, xeyirxah, mərhəmətli bir insan.
 
- Müsahibələrinizin birində o dünyaya getdim-qayıtdım, hətta mənim dalımca gələn varlığı da gördüm demisiniz. 2017-ci ildən həyatınızda təlatümlü anlar başladı, xəstələndiz. Bu illər ərzində "mən niyə belə oldum" deyib üsyan etmisiniz? Yoxsa üsyan etməyin zəif insanlara xas xarakter olduğunu düşünürsünüz?
 
- Yox, mən həddindən artıq səbrli insanam. Amma səbrli insanın qəzəbi dəhşətli olur. Belə insanlar nadir hallarda qəzəblənirlər. Mən xəstələndim, iki il ayağımı qorudum ki, kəsilməsin, mümkün olmadı. Bizim həkimlərimiz koronavirusa görə böyük fədakarlıq göstərirlər, onları tənqid kimi çıxmasın, ancaq bizim həkimlərimiz hədsiz dərəcədə cəsarətsizdir. Cəsarət də o sahəni yaxşı bilən mütəxəssisə verilir. Mən çox ağır vəziyyətdə idim. Mənə bir dostum - şərqşünas, yazıçı Fazil Güney bir yaxşı söz dedi. Dedi, Quranda bir yaxşı söz var, insanın ağrıları da özünə doğma olmalıdır. Mən hətta bu mövzuda “Ağrı” adında bir şeir yazdım. Mən ağrılarımı da sevirəm. Onlar mənimdir. Onlar kənardan gəlməyib ki, öz bədənimdən çıxır. Düzdür, bu, çətin məsələdir, bunlara dözmək üçün möhkəm iradə lazımdır. Mən ancaq iradəmə, Allahıma, ayağımı kəsən, müalicə edən həkimim Aydın Əliyevə bir də sağlam ürəyimə borclu olaraq dünyaya qayıtdım. Üç dəfə və hər dəfəsində 4 saat olmaqla komaya düşmüşəm. Gördüm ki, otağıma duman doldu, içərisindən məni aparmaq üçün varlıqlar gəlmişdi. Məndə özüm –özümü ayıltmaq bacarığı var, tez ayıldım. Sonra bu, yenidən təkrarlandı. Onda yoldaşıma dedim ki, məni aparmağa gəliblər. Hətta ayağım kəsilməmişdən əvvəl ailəmi çağırıb vəsiyyətimi də etdim. Sonra atamı gördüm, o, mənə dedi ki, hələ sənin vaxtın deyil, gəlmə. Bundan sonra duman çəkildi. Bu, gördüyüm həqiqət idi.
 
- İstəyərdim bir tənqidçi kimi fikir bildirəsiniz. Bizim klassik ədəbiyyatımıza toxunub, onu bayağılaşdırmağa ixtiyarımız varmı? Misal üçün son zamanlar Nəsiminin “Mən də sığar iki cahan” qəzəlinin bir neçə dəfə təhrif olunmasını göstərə bilərəm.
 
- Mən televiziyada “40-cı otaq” adlı veriliş aparırdım. Bir dəfə qonağım müəllimim, akademik Kamal Talıbzadəyə "sizin nə ixtiyarınız var idi ki, atanız böyük şair Abdulla Şaiqin əsərlərini ixtisarla çap etdirmisiniz?" sualını verdim. O, cavabında bildirdi ki, o zaman Sovet dönəmi idi, senzura var idi, buna məcbur olduq. O zaman mən sərt şəkildə "onda gərək heç çap etdirməzdiniz" deyə fikir bildirdim. Bizim nə atanın, nə oğulun, nə alimin, o ki, qala hansısa müğənninin  başa düşmədən klassik ədəbiyyatımızı təhrif etməyə heç bir ixtiyarımız yoxdur. Klassik necə yazıbsa, elə də qalmalıdır. Biz necə dahi Füzulinin sətirlərini dəyişə bilərik? 
 
- Senzuradan söz düşmüşkən, hazırda bu kimi halların qarşısını almaq üçün müğənnilərə hansısa qadağa qoyulmalıdır?
 
- Bəli, mütləqdir. Televiziyada nəinki müğənnilərə, hətta göstərilən reklamlara belə müəyyən qadağalar tətbiq edilməlidir. Məsələn, romantik bir filmi kəsib, babasil əleyhinə dərmanı reklam edirlər. Bu natamamlıq haradan yaranır? Televiziya insanların zövqünü oxşamalıdır.
 
- Uşaqlıq illərindən hansı xatirəniz beyninizə əbədi həkk olunub. Hər dəfə o illəri xatırlayanda məhz o an yadınıza düşür?
 
- Uşaqlıq illərim valideynlərimlə bağlıdır. Bizim nəsil Quba rayonunun İspik kəndindəndir. Çox böyük nəsil olub. Əslində ,İspik sözü düz yazılmayıb. Bu İspik qədim türk tayfası olan İskitlərdən gəlir. Mən İskit kəndində at ilində, oğlaq bürcü altında doğulmuşam. Buna görə də mən çalışmağı, işimin qiymətləndirilməsini sevirəm. Ən çox həyətimizi, camışlarımızı, təsərrüfatımızı xatırlayıram. Bir də anam göyərti əkirdi, evimizdə yeməyə heç nə olmayanda lavaş - çörəyin arasına bostandan kişniş, soğan dərib, qoyub ləzzətlə yeməyimi xatırlayıram. Məktəb evimizin yanında idi, böyük tənəffüs zamanı evimizə qaçırdım. Anam çaldığı nehrə yağından lavaşın arasına qoyub, üzərinə şəkər səpib dürmək düzəldirdi. Qapıda əlində dürmək məni gözləyirdi ki, mən tənəffüs zamanı tez evə qaçıb onu yeyim. Xatirələrimdə bu cür gözəl anları qoruyub saxlamışam.
 
- Belə bir fikir var ki, insan valideynlərini itirdiyi gün neçə yaşda olursa olsun - istər 10 yaşında, istərsə də 40 yaşında uşaqlığı onunla bitir. Siz bu fikirlə razısınız?
 
- Yox, əsla. Uşaqlıq heç zaman bitmir. Mən atamı çox istəyirdim. Atam vəfat etdiyi zaman onu qəbirə qoyanda, onunla birgə gəncliyimi də basdırdım. 9 aydan sonra anam dünyasını dəyişdi. Uşaqlıq isə insanın qəlbində heç zaman bitmir. Dostoyevski deyirdi ki,  əgər böyük obraz yaratmaq istəyirsənsə, varlığında uşaqlığını qoruyub saxlayan bir insanı yarat. Mən varlığımda uşaqlığımı qoruyub saxlayıram.
 
- Yazıçı Aqşin Babayev sizin haqqınızda “Sürətlə yaşayan adam” sözlərini deyib. Bu tələsməyinizin xüsusi səbəbi olub?
 
- Bəli, var. Mən ədəbiyyatşünaslıqda ən gənc elmlər doktoru olmuşam. Hələ ki, bu rekordu təzələyən olmayıb. Universitetdə rəhmətlik müəllimim Qulu Xəlilov mənə deyirdi ki, sən elə yeriyirsən ki, elə bil mal bölüşdürməyə gedirsən (gülür). Mən hər zaman tələsirdim. Həyatda planlarım çox idi, qorxurdum ki, hansınısa reallaşdırmağa çatdıra bilmərəm.
 
- Bu tələskənliyiniz sizi yormurdu?
 
- Əsla, əksinə həzz alırdım. Mən bizim məşhur uşaq yazıçısı Zahid Xəlilgilin qonşuluğunda kirayədə yaşayırdım. Zahid müəllim mənə deyirdi ki, sən gündüzdən axşama qədər yeyib-içirsən, bəs, bu yazıları nə zaman yazırsan? Mən hər zaman düşünə-düşünə yaşamışam. Mənim müəllimim, mərhum Yaşar Qarayevin qəbuluna gedəndə hər zaman əlində qələmi olurdu. Bir dəfə soruşdum ki, Yaşar müəllim,  bu qədər insanları qəbul edəndə yorulmursunuz? Mənə dedi ki, mən onlara qulaq asmıram ki, onlar danışanda mən yazacağım məqaləmi düşünürəm. İndi də 1 saat çox yatanda özümü cinayət işləmiş kimi hiss edirəm.
 
- Həyatda hansı məqamlar sizi darıxdırır, yorur?
 
- Məni darıxdıran üç şey var: ağlayan uşaq, dayanmış saat, bir də çirkin qadın.
 
- Hazırda yaşlı nəsil cavanı, cavan nəsil isə yaşlı nəsli bəyənmir. Siz cavan nəsildə nəyi bəyənmirsiniz?
 
- Heç bir dövrdə təzə gələn nəsil, əvvəlki nəsli bəyənməyib. Bu, dialektikadır -Atalar və oğullar problemi. Bu, ədəbiyyatda da var. Mən 40 il ali məktəblərdə gənclərlə çalışmışam. Mən tələbələrimi çox sevmişəm, onlar da məni. Bu gün gənc nəslə çox böyük ümidlərim var, ancaq bir az gümansızam. İndiki gənclik bir az fərqlidir. Görürsən qapıda sənə rast gəlir, böyüyə yol verməkdənsə, heç nə düşünmədən basıb keçir. Bir şeyi heç sevmirəm. Bir gün gördüm bir cavan oğlan tələbə, gözəl bir xanımın yanında əyləşib, telefonla oynayır. Onu qaldırıb dedim ki, sən bu cür gözəlliyin qarşısında boş işlərlə məşğulsan. Çox heyif ki, indiki nəsildə gözəlliyi dərk etmək duyğusu yoxdur. Bu səbəbdən də hazırda gənclərdə ülvi sevgi yoxdur. Qalın-qalın kitabları oxuyub alim oldum, fəqət həyatın mənasını mənə eşq öyrətdi. Dünyada eşqdən gözəl şey yoxdur. Eşq Allahın insanlara bəxş etdiyi ən böyük nemətdir. Bir gözəl xanımın olsa, sənə heç bir dövlət lazım deyil, kol dibində daxmada da yaşamaq olar. Ancaq böyük sarayın içərisində sevmədiyin bir qadınla yaşamaq qeyri-mümkündür.
 
- Müasir gənc yazıçılar, şairlər klassik ədəbiyyatımızın bəzi nümayəndələrini bəyənmir, hətta onları tənqid belə edirlər. Yəqin ki, bu haqda oxumusunuz. Sizcə, bu doğru yanaşmadır? Gənclərin buna ixtiyarı çatırmı?
 
- Elə götürək Səməd Vurğunu. Onun öz oğlu Vaqif Səmədoğlu özü atasını tənqid edib. Ancaq buna heç kəsin ixtiyarı yoxdur. Belə şeylər həmişə olub, belə istedadsızlar gündəmdə qalmaq üçün bu üsuldan istifadə edirlər. Onları tənqid etmək nadanlıqdır. Məsələn, Füzulini də 1920-ci illərdə çox tənqid ediblər. Sonra istedadlı şairimiz Mikayıl Müşfiq belə bir şeir yazıb:
 
Yazalım,
Özümüzü öyməyəlim.
Füzuliyə dəyməyəlim,
Utanmazmı
Füzulini söyən?
Özü bir heç ikən... 
Mənim bu suala cavabım bax, budur. Qoy, özləri yaratdıqlarını ortaya qoysunlar.
 
-Müasir şairlərdən, yazıçılardan kimləri bəyənirsiniz?
 
- Müasir şairlərdən Ramiz Rövşəni, Vaqif Səmədoğlunu, Vaqif Bayatlını oxuyuram və çox bəyənirəm. Yazıçılardan Şərif Ağayarı çox bəyənirəm, koloritli yazıçıdır. Son vaxtlar oxuduğum Elçinin “Baş” romanıdır. Çox maraqlı romandır.
 
- İndiki dövrdə tənqid etmək asandır, yoxsa tərif?
 
- Əslində, layiq olmayan tərif ən böyük tənqiddir. Məsələn, bizdə dolamaq deyirlər, bu da belə şeydir. Mən istədiyim adamı tənqid edirəm. Heç vaxt tənqiddən qorxmuram. 
 
- Əsərləriniz, hekayələriniz, şeirləriniz var. Özünüzü ən çox kim hesab edirsiz -yazıçı, şair, yoxsa tənqidçi?
 
- Mən özümü şair və ya yazıçı hesab etmirəm. O sahədə həvəskaram. Mən aliməm, ədəbiyyatşünas və tənqidçiyəm. Karl Marksın gözəl bir sözü var: Əgər sən şairsənsə, mən də tənqidçiyəm.
 
- Belə bir sözünüz var ki, roman ədəbiyyatın qocalığıdır. Hətta “Kirayənişin” adlı roman yazmaq istəmisiniz, ancaq sonradan bu romanın sizi qocaldacağından çəkinərək bunu etməmisimiz. Həmin o əsərin aqibəti necə oldu?
 
- Bu dəqiqə mən hər şeyi düşüncəmdə yazıram. Rəhmətlik Yaşar Qarayev bir dəfə mənə dedi ki, məqalə yazmaq istəyəndə əvvəlcə gözünü yum, əgər birinci və axırıncı cümləsini görürsənsə, onda yaz. Mən tələbəlik illərimdə, 11 il də ailəmlə birlikdə kirayədə yaşamışam. Ələkbər Salahzadənin gözəl bir şeiri var:  Dünya bir kirkirədi,. Kirədəyik, kirədə. Ömrümüzü veririk elə buna görə də. 
 
Biz elə bu dünyada özümüz də kirayənişinik. Romanın ideyası da buradan doğub. Sonra mən “Türkmənçay” adlı pyes yazmağa başladım, ancaq ona xəstəliyim mane oldu. Hətta onun iki şəklini yazmışam. Bir də “Caynaq” adlı povest var beynimdə. Həyat vəfa etsə, başladığım bu işləri bitirəcəyəm.
- Nizaməddin müəllim, görkəmli alim olaraq məclislərdə iştirak edirdiniz, müxtəlif yerlərə dəvət alırdınız, ətrafınızda da hər zaman gözəl qadınlar olub. Xanımınız sizi heç qısqanmayıb?
 
- Mənim həyat yoldaşım çox ağıllı qadındır və mənə də hər zaman inanıb. O zamanlar evimizə çox zənglər gəlirdi, ailədə narazılıq yaratmaq istəyirdilər. Bir dəfə xanımıma zəng gəlib. Telefonda ona “Bilirsiniz, professor restoranda hansı qadınla idi?” söyləyiblər. Mənim xanımım da hər zaman hazırcavab olub. O, dərhal telefondakı şəxsə “O qadına yaxşı-yaxşı baxdınız?” deyə sual verib. Telefondakı kişi isə “bəli” cavabını verib. Yoldaşım da həmin şəxsə “Dəqiq sizin xanımınız deyildi?” söyləyib. Ondan sonra bir daha bizim evimizə belə zənglər gəlmədi. 
 
- Sizcə, ailədə sevgi önəmlidir, yoxsa qarşılıqlı hörmət?
 
- Birinci hörmət olmalıdır. Bir dəfə mən bu barədə demişdim ki, məhəbbət zaqsın qapısına qədər gəlir,oradan içəri girmir. Sonra ailə, qarşılıqlı hörmət olur. Hətta bu sözümə görə həyat yoldaşım məndən incimişdi (gülür).
 
- Bilirik ki, mərhum aktyorumuz Fuad Poladovla yaxın dost olmusunuz. İstəyərdim, ondan da bir az danışasınız.
 
- Fuadla mən yaxın dost olmuşam. Ölməmişdən bir həftə əvvəl telefonla danışdıq, mən özümdə o zamanlar ağır vəziyyətdə idim. Ona təsəlli verdim, dedim, darıxma, hər şey yaxşı olacaq. Fuad çox müdrik insan idi. Dedi, Nizaməddin bir az vəziyyət yaxşı deyil. 70 illik yubileyindən bir həftə əvvəl vəfat etdi. Mən onun haqqında “Səhnəmizin zadəganı” adlı məqalə yazdım. Fuad qeyri-adi, çətin insan idi. Mən belə iki insan tanımışam. Biri İlyas Əfəndiyev, biri isə Fuad Poladov. Bu insanlarla dost olmaq çox çətin məsələ idi. Fuad böyük pauza ustası idi. Dramaturgiyada hərəkətlə təsdiq olunmayan söz olmamalıdır. Fuad sözü olmayan dramada o yeri pauza ilə doldururdu. Onun səhnədə duruşu da maraqlı idi. Onun duruşunda da bir qürur vardı.
 
- Fuad Poladovla olan maraqlı bir xatirənizi bizimlə bölüşə bilərsiniz?
 
- "Səda" Tədris Teatrının direktoru rejissor Faiq Zöhrabov idi. Biz yaxın dost idik. Hərdən Faiq müəllimin otağında yığışıb, süfrə açıb, otururduq. Bir gün Faiq müəllim nədənsə darıxdı, başladı ağlamağa. Fuadın zəhmli bir baxışı vardı.  O, uzun-uzadı Faiqi süzdü. Birdən ona dedi ki, “Faiq, ürəyin necə istəyirsə, elə də yaşa”. Bu sözlər sanki Faiqi sakitləşdirdi.  Mən də həyatım boyu Fuadın o sözlərini yadda saxlayıb, onun məsləhəti ilə yaşamağa çalışmışam.
 
- Müsahibəyə görə, təşəkkür edirəm.
 
- Mən də sizə təşəkkür edirəm.
 
Hazırladı: Vüsalə Balayeva
Fotolar: Şahin Sərdarov
ŞƏRH YAZ
0

Məktəblər açılsa, hansı şərtlərə əməl edilməlidir? — VİDEO

Məktəblər açılsa, hansı şərtlərə əməl edilməlidir?
23:53
06.08.2020
194
Ölkə
A
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti yeni tədris ilindən məktəblər açılacağı təqdirdə təhsil müəssisələrində əməyin təhlükəsizliyinin hansı qaydalar əsasında təmin edilməsinin vacibliyini açıqlayıb.

Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətindən bildirilib ki, dərslərin başlanılması ilə bağlı qərar verilərsə, insanlar arasında məsafənin saxlanılması qaydasına riayət olunmalıdır.

Gigiyena qaydalarına əməl olunması da vacib şərtlərdəndir, iş yerlərində kifayət qədər dezinfeksiya və antiseptik vasitələrin olması, əllərin yuyulması üçün yerlərin çoxaldılması və əlyuma vasitələrinin yetərli sayda olması şərtdir.

İş yerlərinin və iş masalarının səthlərinin mütəmadi təmizlənməsi, qapı dəstəklərinin, kompüter avadanlıqlarının, tez-tez istifadə olunan digər əşyaların mütəmadi antiseptik materialla dezinfeksiya olunması, ümumi istifadədə olan otaqların, sanitariya qovşaqlarının dezinfeksiya olunması və s. nəzarətdə saxlanılmalı məsələlərdəndir:

"Həmçinin qeyd edək ki, işə cəlb olunmuş bütün işçilərin (müəllim və digər işçi heyətin) pandemiya şəraitində fərdi mühafizə vasitələrindən istifadə qaydalarına, öz vəzifələrini təhlükəsiz yerinə yetirmələrinə dair təlimatlandırılması rəhbərlik qarşısında əsas məsələlərdən biri olmalıdır.

Bildirilir ki, COVID-19 pandemiyası işçilərin və onların yaxınlarının qorunmasında əməyin mühafizəsinin önəmini bir daha təsdiqləyir. Pandemiya dövründə əməyin təhlükəsizliyi sahəsində sosial dialoqun (qeyd olunan məsələdə "məktəb - işçi heyət - valideyn - uşaq dialoqu") əhəmiyyəti böyükdür. Sosial dialoq yalnız bütün işçilərin fiziki və psixoloji sağlamlığının qorumasında deyil, pandemiyanın iqtisadiyyat və əmək sferasında mənfi nəticələrininin aradan qaldırılmasında da vacib şərtdir".

ŞƏRH YAZ
0

Azərbaycanlı həkimdən şad xəbər: Koronavirus yaxın vaxtlarda “yox” olacaq, — 1-2 ay...

Azərbaycanlı həkimdən şad xəbər: Koronavirus yaxın vaxtlarda “yox” olacaq,
22:41
06.08.2020
2237
Ölkə
A
Həkim professor Adil Qeybullanın sözlərinə görə, avqust ayında virusun zəifləməsi müşahidə olunacaq:

“Payız aylarının sonunda isə infeksiyanın yoxa çıxmasına şahid olacağıq. SARS və MERS viruslarının yayılması 6 ay vaxt almışdı. Lakin COVID-19 infeksiyasının 8-9 ay davam edəcəyi ehtimal olunur”.

Adil Qeybulla bildirib ki, ölkəmizdə ikinci dalğanın yayılmasından söhbət gedə bilməz: “Çünki birinci dalğa tamamilə bitməyib, deməli, ikinci dalğa baş qaldıra bilməz. Mən ikinci dalğanı güclü hesab etmirəm. İkinci dalğada virus zəifləmiş hesab olunacaq.

İstənilən halda, payız aylarında yuxarı tənəffüs yollarında olan digər infeksiyalar da fəallaşır. Bu da koronavirusun gedişini ağırlaşdıra biləcəyi üçün ikinci dalğa barədə xəbərdarlıq xarakterli informasiyalar var”. teleqraf

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA