Məşhurların "buzlu estafeti": faydası və ölüm riski
Ölkə.Az xəbər verir ki, hər iki məşhur şəxs bu addımlarının sağlamlıq üçün faydalı olduğunu deyərək digər insanlara da tövsiyə ediblər.
Çılpaq bədəninə qar tökən və suya atılan M.Şahverdiyevin həmin anlarda öskürməsi isə diqqətdən yayınmayıb.
Bəs şaxtalı havada soyunaraq qara atılmaq və ya suya tullanmaq doğrudan da sağlamlığa faydalıdırmı?
Mövzu ilə bağlı Ölkə.Az-a danışan həkim Şahvələd Məmmədov qarlı havada soyuq suya girməyin ziyansız olduğunu deyib. Bundan əlavə həkim xəstəliyi olan insanlara belə addımlar atmaqdan çəkinməyi məsləhət görüb:
"Söhbət qarlı, şaxtalı havadan gedirsə, təbii ki, soyuq, infeksiya, qripin yayılma təhlükəsi var. Bu öz yerində.
Praktiki sağlam insanların soyuq suya atılıb çimməsinə gəldikdə isə onlar təbii ki, soyuq suda saatlarla qalmırlar. Sadəcə, ani olaraq, 1-2 dəqiqəliyə suya girib çıxırlar. Əgər orqanizm praktiki sağlamdırsa, belə hərəkətlərə görə heç bir ziyan dəyməz. Bu baxımdan yaşı nəzərə alsaq, sağlam insanların soyuq və qarlı havada hər hansı idman hərəkətləri etməsi, suya atılması, qarla oynaması heç bir ciddi fəsad törədə bilməz.
Belə hərəkətlər xroniki və ağır xəstəlikləri olan, soyuqdəyməyə tab gətirməyən, immuniteti aşağı olan insanlar üçün təhlükəli ola bilər".
Soyuq suda üzgüçülük Azərbaycanda bir qədər təəccüb doğursa da, şimal ölkələrində uzun bir ənənəyə malikdir. Hətta bir idman növü kimi yarışlar da təşkil olunur. Bunun faydalı olduğu deyilsə də, risklər də gözardı edilməməlidir.
Soyuq və buzlu suda üzməyin zərəri və faydaları barədə xarici mətbuatda yayımlanan araşdırmalarla da tanış olduq.
Ölkə.Az ABŞ Milli Biotexnologiya İnformasiya Mərkəzinin rəsmi satında yayımlanan "Soyuq suda üzmənin faydaları və riskləri" başlıqlı araşdırmaya istinadla bildirir ki, soyuq suda üzgüçülük sağlam olan təcrübəli insanlar tərəfindən nizamlı, səviyyəli həyata keçirildikdə faydalıdır. Təcrübəsiz insanlarda isə hipotermiya səbəbindən ölüm riski var.
Bir sıra tədqiqatlar göstərir ki, soyuq suda üzgüçülük hematoloji və endokrin funksiyada dəyişikliklər, yuxarı tənəffüs yollarının daha az infeksiyası, əhval pozğunluqlarının yaxşılaşdırılması və ümumi rifah da daxil olmaqla, sağlamlıq üçün çoxlu faydalara malikdir.
Soyuq suyun temperaturuna xroniki məruz qalmanın insanın sağlamlığı üçün faydalı olduğu göstərilsə də, bir sıra tədqiqatlar potensial riskləri açıqlayıb.
Nəzərə almalıyıq ki, idmançı kimi soyuq suda üzmək idmançı olmayanlar üçün soyuq suda üzməkdən fərqlidir. İdmançılar bir neçə dəqiqə kifayət qədər yüksək intensivlikdə yarışır, qeyri-idmançılar isə bir neçə dəqiqə fiziki fəaliyyətsiz qalırlar.
Soyuq suda üzgüçülük bütün orqanizmin soyuq suya məruz qaldığı çox stresli fizioloji vəziyyətdir. Soyuq su üzgüçüləri bu mühitə xroniki məruz qalaraq, soyuğa uyğunlaşmanın müxtəlif dərəcələrinə çata bilirlər.
Bundan əlavə, aşkar və ya hələ də dəqiqləşdirilməmiş ürək-damar patologiyaları olan insanlar ciddi sağlamlıq riski yarada bilən aritmiyalara və kəskin ürək-damar hadisələrinə səbəb ola bilər.
Qeyd edilir ki, soyuq suda üzmək daha çətin olsa belə, stresə uyğunlaşmanı yaxşılaşdıra bilər. Buz kimi soyuq suda üzməyin də insanların zehni tərəfinə müsbət təsir etdiyi və hətta antidepressiv təsir göstərdiyi sübut edilib.
Katekolaminlərin artması səbəbindən soyuq suda üzgüçülük depressiya üçün müalicə ola bilər, çünki simpatik sinir sistemini aktivləşdirir və norepinefrin və β-endorfinin konsentrasiyasını artırır.
Qışda üzgüçülərin müəyyən xəstəliklərə və infeksiyalara qarşı daha davamlı olduğuna dair artan sübutlar var. Məlumata görə, qış üzgüçüləri bu xəstəlikləri daha az və daha yüngül şəkildə keçirirlər.
Soyuq suya qısa müddətli məruz qalma, şübhəsiz ki, immunitet sisteminin fəaliyyətini yaxşılaşdıra bilsə də, əslində, immunitet funksiyasının azalmasına səbəb ola bilər.
Həmçinin üzgüçülük zamanı soyuqlara məruz qalma nəticəsində yaranan potensial ürək və ağciyər risklərindən xəbərdar olmaq vacibdir. Qeyd etmək lazımdır ki, insanların termoneytral temperaturu təxminən 37 °C-dir və 35 °C-dən çox soyuq suya uzun müddət qalma bədən istiliyinin ətraf mühitə itirilməsi nəticəsində hipotermiyaya səbəb ola bilər.
Soyuq suda və buzda üzgüçülük tələb edir ki, hazırlıq, uyğunlaşma və daha da əhəmiyyətlisi dalma təcrübəsinə sahib olasan. Xəsarət və ya ölümdən qaçmaq üçün yalnız müvafiq nəzarətlə həyata keçirilməlidir. Ən təcrübəli buz üzgüçülərində belə, soyuq suya dalma ölüm riski daşıyır. Birinci mərhələ ilkin dalma zamanı yaşanan soyuq şok yalana bilər.
Soyuğa uzun müddət məruz qalma hipotermiyaya səbəb ola bilər, lakin sağlam yetkinlərdə hipotermik vəziyyət, adətən, azı 30 dəqiqə ərzində yaranmır.
Buzlu suda üzən şəxslərdə ağciyər ödeminin inkişafı ən çox görülən problemdir.
Billurə Yunus
