İranda teatr, yoxsa Nəsrəddin şahın hərəmxanası? — Qacar xanədanına atılan çirkab

İranda teatr, yoxsa Nəsrəddin şahın hərəmxanası?
13:21
31.05.2017
24242
Maraqlı
A

Bu fotolar uzun müddətdir ki, həm sosial şəbəkələrdə, həm də internet resurslarında İran şahı Nəsrəddin şah Qacarın hərəmxanası kimi təqdim edilir. Dərd orasındadır ki, Rusiya internet portallarının bir neçəsində də bu fotolar bu adla təqdim edilir. Yerli sosial şəbəkə istifadəçiləri, internet portallarının müxbir və redaktorları ənənəvi "copy-paste" düsturuna sadiq qalaraq, eyni xəbəri olduğu kimi tirajlayıb oxucu və izləyiciləri dezinformasiya ilə yükləyirlər. Yazılan rəylərdə və başlıqlarda İran şahının zövqsüz olduğu, hərəmxanasına bığlı-saqqallı qadınların dəvət edildiyi yazılır. Eyni zamanda, bəzi "araşdırmaçılar" irəli gedərək o dövrdə homoseksuallığın dəb olduğunu, Qacar şahının isə kişilərdən yox, kişifason qadınlardan istifadə etdiyini yazırdı. Etiraf edim ki, bir müddət mən də bu versiyanın doğruluğuna inanırdım.

Daha sonra bəzi "antropoloqlar" fotolardakı "qadınların" erməni əsilli olduqlarını, hərəmxanaya gətirildiklərini qeyd etdilər. Hətta bəziləri daha irəli gedərək, erməni qadınlarının tüklü olduğunu, əsasən də burunaltı və çənə nahiyələrində cod tüklər olduğunu bildirdi. Yenə də etiraf edim ki, bu versiya da mənim ağlıma batırdı. Amma yenə də içimdə bir hiss bunun belə olmadığını deyirdi. Çünki tarixdə oxuduqlarımıza, sənədlərə və arxivlərə əsasən, şahların sarayına ölkənin ən gözəl qızları aparılırdı. Qacar şahının hərəmxanasında bu tipli qadınların mövcudluğu bu məsələ ilə tərs mütənasib idi. Baxdığım bir rus internet portalında isə, dəvət edilmiş "alim" bu qadınların həqiqətən də hərəmxana sakinləri olduğunu bildirib və "zövqlər müzakirə olunmur" cümləsi ilə fikrini tamamlayıb.

Ölkə.Az saytında araşdırma yazılar yazdığım üçün bu məsələni dəqiqliklə araşdırmaq qərarına gəldim.

Araşdırmalarım davam etdi və 1965-ci ildə nəşr edilmiş "Teatr Ensiklopediyası" kitabına rast gəldim. Sovet ensiklopediyası cildindən olan bu kitabın səhifələrində rastlaşdığım faktlar məni şoka saldı. Bu barədə oxucularımıza ətraflı məlumat vermək qərarına gəldim. Bu araşdırmaya, Ölkə.Az saytında yayımlanan bu məqaləyə inanmayanlar yuxarıda adı qeyd edilən kitabı vərəqləyə bilər.

19-cu əsrin sonlarında Qərbi Avropanın intellegensiya dairələri ilə təmasda olan şah sarayı və Qacarlar dövləti səhnə mədəniyyətinə böyük maraq göstərməyə başladı. İstər Novruz bayramlarında, istərsə də digər tədbirlərdə Nəsrəddin şahın sarayında məişət və satira xarakterli kiçik pyeslər oynanılırdı.

1890-cı ildə saray əyanları üçün ilk dövlət teatrı təsis edildi. Bu teatr Dar-əl-fünun texniki məktəbin nəzdində fəaliyyət göstərirdi. Teatrın banisi Mirzə Əli Əkbər xan Nəqqaşbaşı idi. Bu şəxs İranda müasir peşəkar teatrın banisi sayılır.

19-cu əsrin sonlarında İran teatrında Azərbaycanın məşhur dramaturqu Mirzə Fətəli Axundovun əsərləri oynanılırdı. Onun əsərləri 1973-cü ildə fars dilinə tərcümə edilərək çap edilmişdi. Bu pyeslər Təbriz və Tehranda ilk dəfə olaraq 1906-cı ildə auditoriya qarşısına çıxarıldı.

Yenə də qeyd etmək lazımdır ki, Avropa mədəniyyətinin vurğunu olan Nəsrəddin şah 1890-cı ildə yuxarıda adı qeyd edilən dövlət teatrının yaradılmasını əmr edib. Təbii ki, o dövrdə qadın rollarını oynamaq üçün kişi aktyorlardan istifadə edilirdi. Şərqdə qadınların səhnəyə çıxması qadağan edildiyi üçün bütün qadın rollarını kişilər ifa edirdi. İndi isə gəldik məsələnin pik nöqtəsinə, təbii ki yazının bu hissəsində bir çox oxucu artıq söhbətin nədən getdiyini anladı. Bəli, uzun müddətdir ki, sizlərə Qacar şahının hərəmxanası kimi təqdim edilən fotolar, sadəcə və sadəcə İran teatrının qadın rolunu ifa edən kişi aktyorların fotolarıdır.

 

Bir daha qeyd edim ki, o dövrdə Şərqdə heç bir halda qadınlar səhnəyə çıxmırdı. Diqqətli oxucular ən azından Bakıda və Azərbaycanda fəaliyyət göstərən teatrları yadlarına sala bilərlər. Çünki uzun müddət Azərbaycanda da qadın rolları kişi aktyorlar tərəfindən ifa edilib.

İranda isə ilk dəfə qadınlar 1917-ci ildə səhnəyə çıxıb.

Nəsrəddin Şah və xanımları

 

Solda-aktyorlar, sağda əsl İran xanımları

Hikmət
Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Milyonlar qazandıran oyuncaq — Slinky

Milyonlar qazandıran oyuncaq
23:00
20.01.2019
16766
Maraqlı
A
Zamanında uşaqların ən çox sevdiyi məşğuliyyətinə çevrilən oyuncaq. Sippiner (stress çarxı) qədər məşhur olan Slinky oyuncağının tarixinə nəzər yetirək. Olduqca sadə görünən bu oyuncaq dəniz mühəndisi Richard Thompson James tərəfindən XX əsrin 40-cı illərinin əvvəllərində kəşf olunub. 1943-cü ildə Riçard hərbi dəniz gəmilərində gəmi alətlərinə nəzarətdə çalışırdı. Əlində olan yay təsadüfən yerə düşür və onun necə əyildiyi, hərəkət etdiyi Riçardın diqqətini çəkir. Bununla da ağlına belə bir oyuncağı-Slinkyni yaratmaq gəlir.

"Ölkə.Az" biznesmen.az-a istinadən bildirir ki, o, 500 dollar borc alaraq, yay hazırlayan maşınların təkminləşdirilməsi ilə məşğul olur. "James Spring & Wire Company" adlı şirkəti qurur və Slinkynin kütləvi istehsalına başlayır. Oyuncağın adı isə arvadı Betty James tərəfindən qoyulur. Slinky-şəffaf və zərif anlamını daşıyır.

ABŞ-ın Pensilvaniya ştatının rəsmi oyuncağı olan Slinkynin satışından 250 milyon dollardan çox gəlir əldə edilir.Doxsan dəqiqədə 400 ədəd satılır. 2002-ci ildə Slinky Pensilvaniyanın rəsmi oyuncaq oyunçusu olur və 2003-cü ildə "Əsrin Oyuncaq siyahısı" adına layiq görülür. İlk 60 ildə Slinky 300 milyon ədəd satılır.

1960-cı ildə Riçard Ceyms həyat yoldaşındna ayrılır. Bolivyadakı "Wycliffe Global Alliance" adlı ittifaqa qoşulur. Şirkətin baş icraçı direktoru(CEO) vəzifəsini Betty James icra edir. Riçard 1974-cü ildə 60 yaşında Boliviyada dünyasını dəyişir.

2001-ci ildə oyuncaq sənayesinə verdiyi töhfəyə görə Bettinin adı  "Toy Industry Hall of Fame"ə daxil edilir. 2008-ci il 20 noyabrda Pensilvaniya Universitetinin xəstəxanasında 90 yaşında ürək çatışmazlığından vəfat edir.
Vyetnam müharibəsi zamanı ABŞ əsgərləri Slinkydən radio antenaların diapazonunu artırmaqda yararlanıblar. Slinkydən NASA-nın kosmik tədqiqatları zamanı da istifadə olunur. 1945-ci ildən indiyə qədər Slinkynin hazırlanması üçün 50.000 tondan çox məftil istifadə olunub ki, bu da ekvatoru 121 dəfə dövr etməyə bərabərdir. Reklam tarixinin ən uzun mahnısı da Slinkiyə aiddir.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0

Dəridə baş verən xəstəlik — Xüsusi pəhriz seçimi

Dəridə baş verən xəstəlik
22:42
20.01.2019
7744
Maraqlı
A
Kuperoz dəri örtüyündə qan dövranının pozulması ilə səciyyələnən damar divarının zəifliyi nəticəsində yaranan xəstəlikdir və ondan əsasən xarici təsirlərə daha çox reaksiya verən bəyaz və həssas dərili qadınlar əziyyət çəkirlər. Kapilyarlarda qan dövranının durğunluğuna səbəb olan bir sıra amillərin təsiri onun yaranması ilə nəticələnir. Həmin amillərə siqaretçəkmə, iti və çox isti qida, qızdırmanı salan preparatlar, ultrabənövşəyi şüalar və birmənalı disbalans aid edilir, -deyə Bakı şəhər 1 nömrəli dəri-zöhrəvi xəstəxanasının həkim-dermatoloqu Həsən Həsənov söhbət açır. O, xəstəliklə əlaqədar dermatoloq məlumat verərək deyib: "Həmçinin dəri örtüyündə qan dövranının pozulması genetik meyilliyin nəticəsi ola bilər. Xəstəliyin əsas əlamətləri qaşınma, yandırma, bəzən dəri qızartısı və onun iltihabı sayılır. Qızartılar şəklində təzahürlər bir qayda olaraq həmcins olur. Yanaq, burun, çənə və alın nahiyəsində yerləşir, damarlı ulduzlar, genişlənmiş kapillyarlardan ibarət torlar şəklində nəzərə çarpır. Terapevtik tədbirlərin aparılmaması xəstəliyin inkişafı və əlamətlərinin təzahürünün intensivliyi ilə səciyyələnir.

"Ölkə.Az" azərtac-a istinadən bildirir ki, dəri vəziyyətinin pisləşməsi kuperozun ağırlaşmasından xəbər verir. Xəstə dəri zaman keçdikcə daha çox nazikləşir və maye itkisi səbəbi ilə quruyur. Mayenin daxil olmasına isə qan durğunluğu mane olur. Qan dövranının pozulması oksigen və qida maddələrinin çatışmazlığı ilə nəticələnir, üzün sağlam rənginin itməsi və dərinin solğunluğu ilə təzahür edir. Adekvat müalicə aparılmadıqda prosesin sürətli inkişafı müşahidə olunur və nəticədə üz dərisinin erkən qocalması baş verir.

Kuperozun müalicəsi xəstəliyin mərhələsindən asılı olaraq təyin olunur və bəzən xüsusi kosmetik prosedurlarla məhdudlaşır. İnkişafın erkən mərhələlərində müalicə vaxtı bəzən dərinin damarlarına təsir edən və xəstəliyi aradan qaldıran maska, tonik kimi vasitələrin tətbiqi kifayət edir. Həmin tədbirlər həmçinin qan dövranı pozulmasının daha ağır mərhələlərinin müalicəsindən sonra köməkçi prosedur kimi lazım gəlir. Daha səmərəli və müasir müalicə metodlarına fototerapiya, ozonoterapiya, lazer terapiyası və kimyəvi pilinqdir.

Həmin üsullar kapilyarların divarlarının möhkəmlənməsinə imkan yaradır, qızartıları azaldır, həmçinin dəri örtüyünün elastikliyini artırır. Onlar dərinin rəngini yaxşılaşdıraraq və onu cavanlaşdıraraq vəziyyətə müsbət təsir göstərir. Prosedurlar keçiriləndən sonra müalicə effekti və tam sağalma 2-3 həftədən sonra baş verir.

Kuperozun müalicəsinin mümkün və müasir üsullarından biri də incə iynəni genişlənmiş damarlara daxil etməklə elektrik cərəyanı vasitəsilə elektrokoaqulyasiya edilməsidir. Həmin təsir nəticəsində funksiyaları pozulmuş damarın dağıdılması baş verir. Xəstəlik çox geniş yayılmayanda həmin üsul daha münasib sayılır. Hər hansı narahatlığın olmaması ilə səciyyələnən səmərəli prosedur xüsusi klinikalarda aparılan lazer sklerozlaşmasıdır. Kuperozun müalicəsi həyat tərzinin dəyişilməsi, qidalanmanın normallaşması və xüsusi pəhriz seçimi ilə bərabər aparılmalıdır. Həkimin peşəkarlığı, xəstənin bütün müalicə və profilaktik tövsiyələrə riayət etməsi müsbət nəticəyə aparıb çıxarır. Maksimal səmərə üçün xəstəliyin müalicəsini ixtisaslaşmış mütəxəssisə etibar etmək son dərəcə əhəmiyyətli məsələdir.

Ölkə.Az

ŞƏRH YAZ
0
BAĞLA