Ağ Evin Kremlə yeni mesajı: Ankoric öldü, yeni razılaşma lazımdır
Görüşdə Ukraynadakı cəbhə xətti, Körfəzdə artan gərginlik və ikitərəfli münasibətlər müzakirə olunsa da, əsas diqqət yenidən Ukrayna müharibəsinə yönəldi. Lavrov ABŞ-ın Kiyevə silah yardımını Kremlin əsas narahatlığı kimi təqdim etdi və Moskvanın Ankoric razılaşmalarına sadiq qaldığını, həmin format çərçivəsində münaqişənin həllinə hazır olduğunu bəyan etdi.
Lakin Rubio bunun əksinə olaraq açıq şəkildə bildirdi ki, Ankoric danışıqları gözlənilən nəticəni verməyib və artıq həmin model müharibəni dayandırmaq üçün kifayət etmir. Bu görüşü əslində Kiyevin son aylarda cəbhə xəttində yaratdığı yeni reallığın nəticəsi kimi xarakterizə etmək olar. Müharibədə yaranan yeni reallıq danışqılar masasında yeni şərtləri diqtə edir. Yeni şərait isə əvvəlki danaşıqlar mərhələsindən fərqli olaraq Kiyevin danışıqlar masasında mövqeyini möhkəmləndirməklə yanaşı, manevr imkanlarını da genişləndirib.
Bu yanaşma da təsadüfi deyil. Son aylarda həm vitse-prezident C.D. Vens, həm də Rubio bir neçə dəfə bəyan ediblər ki, Ankoric görüşlərindən sonra cəbhədə vəziyyət Moskvanın planlaşdırdığı istiqamətdə inkişaf etməyib. Əksinə, onların fikrincə, Ukrayna müəyyən sahələrdə yeni taktiki üstünlüklər formalaşdırıb və Rusiya müharibənin əvvəlində qarşıya qoyduğu siyasi məqsədlərə tam nail ola bilməyib. Vensin Rusiyanın resurslarının tükənməsi barədə açıqlaması da Vaşinqtonun bu qiymətləndirməsinin tərkib hissəsi idi.
Bununla yanaşı, ABŞ administrasiyası reallığı da nəzərə alır. Vaşinqton anlayır ki, Ukraynanın yaxın perspektivdə cəbhədə elə bir hərbi dönüş yaratması real görünmür ki, Moskvanı ciddi siyasi güzəştlərə məcbur etsin. Qüvvələr nisbəti, Rusiyanın insan resursları, hərbi sənaye potensialı və nəzarət etdiyi ərazilər belə ssenarini kifayət qədər çətinləşdirir.
Məhz buna görə Rubio Lavrovla görüşdən sonra yeni bir tezis irəli sürdü: sülh yalnız yeni ideyalar və yeni kompromis mexanizmləri ilə mümkündür. Bu, əslində Vaşinqtonun əvvəlki vasitəçilik modelinin işləmədiyini qəbul etməsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Burada diqqət çəkən başqa bir məqam isə son aylarda ABŞ-Rusiya diplomatik kanallarında müşahidə olunan durğunluqdur. Bir neçə ay əvvəl Stiv Uitkoffun və Cerad Kuşnerin Moskvaya mümkün səfərləri barədə müxtəlif məlumatlar yayılsa da, bu istiqamətdə hər hansı real irəliləyiş əldə edilmədi. Həmin səfərlərin reallaşmaması onu göstərir ki, tərəflər arasında əvvəlki qeyri-rəsmi dialoq mexanizmləri də faktiki olaraq dayanıb.
Bu isə onu deməyə əsas verir ki, Vaşinqton və Moskva arasında Ukrayna üzrə diplomatik proses yeni mərhələyə keçib. Artıq məqsəd yaxın vaxtlarda sülh sazişi imzalamaq deyil, daha çox gələcək danışıqlar üçün yeni siyasi formul tapmaqdır.
Lakin əsas problem dəyişməz qalır. Moskva nəzarəti altında saxladığı ərazilərdən geri çəkilmək niyyətində olmadığını dəfələrlə bəyan edib. Kreml həmin bölgələri artıq Rusiyanın tərkib hissəsi hesab edir və onları danışıq predmetinə çevirmək istəmir.
Kiyev isə əks mövqedə dayanır. Ukrayna rəhbərliyi ərazi bütövlüyünün bərpa olunmasını sülhün əsas şərti hesab edir. Prezident Volodimir Zelenski dəfələrlə Vladimir Putinlə birbaşa görüş keçirməyə hazır olduğunu bildirsə də, bu görüşün baş tutması üçün tərəflərin gündəlik və şərtlər üzrə razılığa gəlməsi hələ mümkün olmayıb.
Beləliklə, Rubio-Lavrov görüşü bir daha göstərdi ki, hazırkı mərhələdə diplomatik proses tərəflərin mövqelərini yaxınlaşdırmaqdan daha çox onların fərqlərini təsdiqləyir. ABŞ yeni kompromis ideyaları axtardığını bəyan edir, Rusiya isə əvvəlki razılaşmalar çərçivəsində hərəkət etməyə üstünlük verir.
Yaxın perspektivdə hərbi vəziyyət köklü şəkildə dəyişmədiyi müddətdə, tərəflərin hamısını qane edəcək siyasi kompromisin əldə olunması çətin görünür. Bununla belə, müharibənin uzanması həm Rusiya, həm Ukrayna, həm də Qərb üçün iqtisadi, hərbi və siyasi xərcləri artırır. Məhz bu amil gələcəkdə yeni diplomatik pəncərənin açılmasına səbəb ola bilər.
Hazırkı mənzərə isə onu göstərir ki, Rubio-Lavrov görüşü sülhə aparan yolun başlanğıcı deyil, əksinə, tərəflərin hələ də hansı nöqtələrdə uzlaşa bilmədiyini nümayiş etdirən növbəti diplomatik mərhələdir.
Mürtəza Bünyadlı
