Paşinyanın Qarabağdan imtinası, revanşistlərin burnunun ovulması

Son günlərdə Ermənistan yeni siyasi böhran dalğası mərhələsinə qədəm qoyub. Səbəb isə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin nizamlanmasında mahiyyətcə yeni bir mərhələnin başlanması və Qərbin bölgədə təşəbbüsü ələ almaq cəhdi ilə bağlıdır. Ümumiyyətlə, yeni dünya düzəninin formalaşması, xüsusən də Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Avrasiya coğrafiyasında baş verən proseslər, Azərbaycanın əldə etdiyi qələbə nəticəsində Cənubi Qafqazda yaratdığı yeni geosiyasi reallıq Ermənistana olan marağı tamamilə itirib və İrəvanı uğursuzluq labirintinə salıb. İrəvan üzləşdiyi bu uğursuzluq labirintində nə qədər vurnuxsa da, öz əvvəlki mövqelərinin bərpası istiqamətində çıxış yolu tapa bilmir. Bu da öz növbəsində ermənilərdə gələcəkləri ilə bağlı ciddi ümidsizlik sindromuna səbəb olub. Bu özünün sonuncu Brüssel görüşü ərəfəsində və ondan sonra daha qabarıq formada büruzə verməkdədir.

Yeganə çıxış yolu Ermənistanın Azərbaycanın İrəvana təqdim etdiyi sülh təklifindən keçir. Bunu Ermənistanın mövcud Paşinyan hakimiyyəti dərk etsə də, amma bəzi xarici qüvvələrin, ölkələrin və onların daxildəki uzantılarının revanşist fəaliyyəti nəticəsində bu istiqamətdə ciddi addım ata bilmir. Baxmayaraq ki, erməni cəmiyyətinin böyük bir hissəsi üzləşdikləri problemlərin əsas səbəbi kimi Qarabağı görürlər və bunu açıqca dilə gətirirlər. Hətta Brüssel görüşü ərəfəsində müxalifətin İrəvanın mərkəzindəki Fransa meydanında taxılan "artsax" bayrağını təhqir edib, onu rəngləmişdilər.

Revanşistlər Cənubi Qafqazda marağı olan qüvvələrin xarici qüvvələrin dəstəyi ilə yenidən bölgədə gərginlik yaratmaqla sülh və sabitlik istiqamətində atılan addımlara mane olmaq, onu pozmağa və xaos yaratmağa çalışırlar. Bu məqsədlə müxalifətin parlament iclasını boykot edərək Azərbaycanla sərhəd bölgələrə Qəbri Zəngəzura, Basarkeçər bölgələrinə və Qarabağa səfər edəcəklərini bəyan ediblər.

Düzdür, erməni deputatların Xankəndinə qanunsuz səfərləri Azəbaycanın təcili atdığı preventiv tədbirlər nəticəsində qarşısı alınıb və onlar Azərbaycan ərazisinə buraxılmayıblar. Ola bilsin ki, erməni revaşist qüvvələr bunu gözləməyiblər. Ümid ediblər ki, rus sülhməramlıları onları buraxacaq. Ancaq unutmurlar ki, Azərbaycan ortaya qətiyyətli mövqe qoyanda, onu nəyin bahasına olur-olsun həyata keçirir. Ən azından Azərbaycan Prezidenti dəfələrlə bəyan edib ki, istənilən revanşizmin qarşısı alınacaq və buna sərt reaksiya veriləcək. Bunu Azərbaycanın revanşist qüvvələrə qarşı ilk və yumşaq davranışı kimi dəyərləndirmək lazımdır. Əgər belə cəhdlər təkrarlanarsa, o zaman daha sərt adekvat addımlar atıla bilər və bu istisna deyil. Hətta Laçın dəhlizi nəzarətə götürülə bilər. Rəsmi İrəvan da bunun fərqindədir və bunun hansı vəziyyətə gətirəcəyini anlayır və məsələyə ehtiyatla yanaşır.

O baxımdan da Ermənistan parlament müxalifətinin bu addımı Paşinyanın liderlik etdiyi "Vətəndaş müaviləsi" partiyasının deputatları tərəfindən kəskin etirazla qarşılanıb. Onlar bunu sülh danışıqlarına qarşı yönəlik təxribat adlandırıb. Aprelin 12-də Ermənistan parlamentinin iclasında hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasının parlament fraksiyasının rəhbəri Ayk Koncoryan çıxış edərək parlament müxalifətin səfərlərini hakimiyyət dəyişikliyi cəhdi və təxribat adlandırıb.

"Yəqin ki, onlar bunu yenidən aranı qarışdırmaq üçün edirlər. Bu, Ermənistandakı mövcud hakimiyyətə və onun xalqına qarşı yönəlib”, - Koncoryan bildirib.

Erməni deputat erməni müxalifətinin bu hərəkətini Qarabağ kartından Ermənistanda dövlət çevrilişi etmək üçün istifadə etdiyini dilə gətirib.

İstər Koncoryanın çıxışı, istər Ermənistan XİN başçısı Ararat Mirzoyanın Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovla birbaşa telefon əlaqəsi yaratması, istərsə də Prezident İlham Əliyevin Brüssel görüşündə İrəvanın Bakının sülh təkliflərinin prinsipcə qəbul etməsi onu deməyə əsas verir ki, artıq Paşinyan hələlik sözdə olsa da, Qarabağdan imtina edərək, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyıb, sülh sazişi imzalamağa hazır olduğu göstərisi formalaşdırır. Lakin bir daha qeyd edək ki, İrəvan bu istiqamətdə cəsarətli addım atmır. İrəvan erməni hiyləgərliyinə əl ataraq sözdə sülhə hazır olduğu mövqeyini nümayiş etdirib, əslində vaxtı udmaq üçün və proseslərin hansısa mərhələdə öz xeyirlərinə dəyişmək ümidi ilə vaxt qazanmaq üçün danışıqları uzatmağa çalışır. Erməni ekspertlər də hazırkı Ermənistanın maraqlarına uyğun getməyən geosiyasi proseslər fonunda çıxış yolunu danışıqlar prosesini uzatmaqda görürlər.

Amma Azərbaycan Prezidenti də danışıqları uzatması ilə bağlı Ermənistana xəbərdarlıq edib.

"Mən bir məsələyə də diqqət yetirmək istərdim. Ermənistan da görməlidir ki, o, bizim planlarımızı əngəlləyə bilməz. Əgər Zəngəzur üzərindən bizə keçid verməsə, özü itirəcək və birinci növbədə, 10 noyabr Bəyannaməsini pozmuş olacaq. Çünki 10 noyabr Bəyannaməsində açıq-aşkar yazılıb ki, Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında əlaqə olmalıdır və bu, Ermənistanın öhdəliyidir. Əgər o, öz öhdəliyini yerinə yetirmək istəmirsə, onda biz də hər hansı bir öhdəliyin yerinə yetirilməsi ilə bağlı heç bir məsuliyyət daşımayacağıq. Onlar bunu bilməlidirlər, vaxtı uzatmamalıdırlar. Onsuz da biz istədiyimizə gec-tez nail olacağıq. Daha yaxşı olar ki, onlar özləri də bir az cəld tərpənsinlər. Yoxsa yenə də dalan kimi qalacaqlar", - Prezident İlham Əliyev bəyan edib.

Bu isə o deməkdir ki, İrəvan nə qədər Bakının şərtlərini qəbul etməyib Ermənistanda həyat normal məcraya dönə bilməyəcək və bu mümkün deyil. Onsuz da qlobal dünyada baş verən proseslər getdikcə Ermənistanın ziyanına işləyir. Ermənistan nə qədər bu təkliflərə uyğun sülh sazişi imzalamayıb üzləşdiyi uğrusuzluq labirintindən çıxması qeyri-mümkündür və kimsə onu bundan xilas edə bilməz.

Erməni analitik Arqişti Kiviryanın dediyi kimi anlamaq lazımdır ki, indi nə 1988-ci ildir, nə 1994-cü il, nə də 2020-ci ilin yayı...

"Bir çıxış yolu tapmağa və ya özünüzü xilas etməyə çalışdığınız zaman, nə qədər ağrılı olsa da, vəziyyəti nəzərə almalısınız. 1945-ci ildə Sovet İttifaqı ilə kapitulyasiyaya imza atmazdan 4 il əvvəl Almaniya Moskvanın yaxınlığında dayanmışdı, lakin 4 il sonra nə Almaniya, nə də o ordu orada idi və o an imzalanma alman millətini xilas etmək məqsədi daşıyırdı.

Hazırda dediklərimin alternativi Ermənistan hakimiyyətinin Qarabağın Azərbaycanın tərkibində saxlamağa yönəlmiş dərinləşən və aşkar siyasətidir.

Təəssüflər olsun ki, reallıq başqadır və gördüyünüz kimi azərbaycanlılar öz planlarından dönmür və addım-addım həyata keçirməyə çalışırlar. Təbii ki, bir növ möcüzənin baş verəcəyini düşünərək illüziyalarla yaşamağa davam etmək olar. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, 44 günlük müharibə kimi bir fəlakət ən gözlənilməz anda və ildırım sürətində baş verə bilər", - erməni analitik qeyd edib.

Bununla belə Kiviryan əlavə edib ki, bu gün Ermənistanın Azərbaycana müqavimət göstərmək üçün resrusları da yoxdur: "Azərbaycanın təzyiq üçün ən müxtlif resursları var, döyüş əməliyyatlarının bərpasına qədər təzyiq üçün çoxsaylı resurslar var. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra maddi-hərbi imkanlarını daha da gücləndirən 120-130 minlik Azərbaycan ordusu, digər tərəfdə isə məğlub durumda və dağılmış ordusu olan Ermənistan...

Əgər müqavimət göstərmək üçün heç bir resurs yoxsa, vəziyyəti necə dəyişmək olar".

Bax əsl reallıq da budur. Reallıq nə qədər tez qəbul edilib ona yğun addıma atılarsa, böhrandan çıxış yolu var, bunun əksi isə fəlakətdir.

Mürtəza Bünyadlı
Ölkə.Az