İranın “Kölgə rəhbəri” iş başında: Xameneini əvəz edən kimdir? – Plan

İran ABŞ ilə potensial müharibəyə ciddi şəkildə hazırlaşıb, hətta  hədəf zərbələri halında  hər lider üçün dörd varis də seçilib.

Ölkə.az "The New York Times"ə sitinadən xəbər verir ki, İran bütün təhlükəsizlik qüvvələri yüksək hazırlıq vəziyyətinə gətirilib. “Rejimin əsas qorxusu siyasi xaosdur. Bunun qarşısını almaq üçün görünməmiş tədbirlər görülüb. Ölkənin gündəlik rəhbərliyi faktiki olaraq Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi - mühafizəkar, təhlükəsizlik rəsmisi və İran siyasətinin veteranı Əli Laricaniyə keçib.

2026-cı ilin yanvar ayından bəri, İranda ayətullah rejiminə qarşı geniş yayılmış etirazlar və ABŞ-ın hava hücumları gözləntiləri fonunda Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Laricani ölkənin faktiki liderinə çevrilib. İranın ali lideri Ayətullah Əli Xamenei ona etirazları yatırmaq və müharibəyə hazırlıq görmək tapşırığı verib. O, həmçinin rejimin əsas tərəfdaşları olan Rusiya, Qətər və Omanla əlaqə saxlayır. O, həmçinin İranın nüvə proqramı ilə bağlı ABŞ ilə pərdəarxası danışıqlara nəzarət edir, baxmayaraq ki, bu danışıqlara rəsmi olaraq xarici işlər naziri Abbas Əraqçi rəhbərlik edir”, -nəşr yazıb.

 Nəşr qeyd edib ki,  67 yaşlı Laricani nüfuzlu bir tayfaya mənsubdur: “Atası tanınmış şiə hüquqşünası, bir qardaşı Xameneinin xarici siyasət müşaviri, digəri isə İran məhkəmə sisteminin rəhbəri olub və hazırda ölkənin ali liderinin məsləhət orqanı olan Məqsədyönlülük Şurasına rəhbərlik edir. Onun digər qohumlarının çoxu da ölkənin dini və siyasi strukturlarında yüksək vəzifələr tutur.

Əli Laricani özü SEPAH-da briqada generalı rütbəsinə yüksəlmiş və on il dövlət televiziya və radio şirkətinə rəhbərlik edib. 2005-ci ildə prezidentliyə namizədliyini irəli sürmüş, lakin altıncı yeri tutub. Seçkilərdə qalib gələn Mahmud Əhmədinejad onu Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi təyin edib. Laricani bu vəzifəni 2008-ci ildə tərk edərək İran Parlamentinin sədri olub və 2020-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışıb.

Laricani şəxsən Xameneiyə yaxındır və onun etibarını qazanıb. O, qatı mühafizəkardır (İranda deyildiyi kimi, "prinsiplərin davamçısı" - İslam İnqilabının prinsiplərinə istinad edilir) və İslam Respublikasının rəhbərlik strukturlarında geniş və müxtəlif təcrübəyə malikdir. 2000-ci illərdə o, ABŞ ilə İranın nüvə proqramı ilə bağlı danışıqlara nəzarət edib və 2020-ci illərdə İranın Çinlə yaxınlaşmasının baş memarı olub.

2025-ci ilin əvvəlindən bəri Laricaninin ictimai fəaliyyəti xeyli artıb, İran prezidenti Mahmud Pezeşkianın təsiri isə zəifləyib. Laricani Vladimir Putinlə görüşmək üçün Moskvaya uçub və Yaxın Şərq liderləri ilə görüşüb. O, həmçinin İranın ictimai mövqeyini mediada və sosial mediada təmsil edir.

Pezeşkian, etirazları yatırmaq üçün tətbiq edilən və İran iqtisadiyyatına ciddi ziyan vuran internet məhdudiyyətlərini yumşaltmaq üçün Laricaninin icazəsini almalı olub”. 
Nəşr onu da yazıb ki, sui-qəsd cəhdlərindən qorxan Xamenei demək olar daim bunkerdə gizlənir: “2025-ci ilin iyunundakı 12 günlük müharibə zamanı İsrailin İranın əsas hərbi komandirlərinin öldürülməsi ssenarisinin təkrarlanmasından qorxan Xamenei hər bir hərbi və hökumət məmuru üçün əvvəlcədən dörd potensial varis seçib. Digərlərinə isə ən azı dörd müavin təyin etmək tapşırılıb. Xamenei həmçinin ölümü halında öz varisləri ola biləcək üç şəxsin adını çəkib; onların adları açıqlanmır.

Xamenei həmçinin ali liderin ölümü və ya onunla əlaqənin kəsilməsi halında qərar qəbul etmək üçün ən yaxın adamlarından ibarət kiçik bir qrup təyin edib. Bunlara Laricani, Xameneinin baş hərbi müşaviri Yəhya Rəhim Səfəvi, Parlament sədri Məhəmməd Baqer Qalibaf və Xameneinin ofisinin rəhbəri Əli Əsgər Hicazi daxildir. Admiral Əli Şamxaninin rəhbərlik etdiyi yeni hərbi koordinasiya orqanı olan Milli Müdafiə Şurası da yaradılıb.

İran liderlərinin müzakirə etdiyi suallardan biri kimin "İran Delsisi" ola biləcəyi ilə bağlıdır. Bu, ABŞ-ın Prezident Nikolas Maduronu devirməsindən sonra Venesuelanı ələ keçirən Delsi Rodrigezə aiddir. O, bir tərəfdən rejimin və onunla əlaqəli elitanın yaşamasını təmin edir, digər tərəfdən isə ABŞ və beynəlxalq ictimaiyyətlə əlaqələri bərpa edir.
İslam Respublikasında bu rol üçün əsas namizəd Laricani, ondan sonra parlamentin sədri Qalibaf gəlir. Keçmiş prezident Həsən Ruhani də nəzərdən keçirilir. O, Ayətullah Xameneinin yaxın çevrəsinə daxil deyil, lakin islahatçı hesab olunur və ehtimal ki, ABŞ-dan müəyyən bir lütf gözləyə bilər”.

"Politico" mənbələrə istinadən xəbər verir ki, ABŞ hakimiyyəti İranın ali lideri Ayətullah Əli Xameneinin ölkəni "başından kəsmək" məqsədilə sui-qəsdini nəzərdən keçirir.
ABŞ prezidenti Donald Trampın müşavirləri ABŞ-ın İranı "bombalayacağına" əmindirlər. Başqa bir mənbəyə görə, ABŞ həmçinin Tehranın nüvə obyektlərinə zərbələr endirməyi də nəzərdən keçirir.

Nəşrin məlumatına görə, Vaşinqton administrasiyasına yaxın olanlar hesab edirlər ki, İsrail əvvəlcə İrana zərbə endirərsə, bu, ABŞ üçün daha sərfəli olar. Onların fikrincə, mümkün İsrail hücumu Vaşinqtona münaqişəyə girmək üçün bəhanə verəcək cavaba səbəb olacaq. 
Rəsmilər hesab edirlər ki, Amerika seçiciləri, əgər İran ABŞ müttəfiqinə qarşı güc tətbiq edərsə, İranda hərbi əməliyyatları daha çox dəstəkləyəcəklər. Vaşinqtondakı İsrail səfirliyi isə nəşrin hesabatı ilə bağlı şərh verməkdən imtina edib.

Mürtəza