ABŞ-ni narkotikə “otuzduran” ailə - 500 mindən çox insanın ölümündən milyardlar qazanıb
Bu ailənin törətdiyi cinayət ABŞ tarixində nadir hadisələrdəndir. 2019-cu ilin may ayında ölkənin 40-dan artıq ştatının hökuməti məşhur milyarderlərin şirkətinə qarşı məhkəmə iddiası qaldırıb.
Bu, Sakler ailəsidir.
"Ölkə.az" musavat.com-a istinadla bildirir ki, Saklerlərin adı ilk dəfə 2008-ci ildə “The Sunday Times” qəzetinin Britaniyanın ən varlı insanların siyahısında görünəndə (ailə üzvlərinin çoxu Britaniyaya köçüb), müəlliflər qeyd ediblər ki, 500 milyon funt sterlinqlik xalis sərvətə (yalnız ailənin bizneslərinin təxmini dəyəri əsasında hesablanıb və buna görə də çox az qiymətləndirilib) malik Saklerlər mədəniyyət, təhsil və tibb müəssisələrinə dəstək olmaq üçün ən azı 200 milyon funt sterlinq xərcləyiblər. Bəlkə də Saklerlərin adının çəkilməsini, demək olar ki, mümkün olmayan yeganə yer “Purdue Pharma” veb saytı olub.
Çünki bu şirkət başda öz rəhbərləri olmaqla qısa müddətə böyük qazanc əldə etməyi planlaşdırıb və bunu da reallaşdırıblar. 1996-cı ildə şirkət, demək olar ki, limitsiz miqdarda istifadə üçün yararlı olan, opioid dərmanlarının ən təhlükəsiz və ən təsirlisi adlandırdığı “OxyContin”i dünyaya təqdim edib. Bu, əsl marketinq irəliləyişi olub: əvvəllər opioidlər yalnız xərçəng xəstələrinə təyin edilsə də, istehsalçıların ümid etdiyi kimi, “OxyContin” ümumi praktikada istifadə edilib.
Dərman həvəslə qarşılanıb və həkimlər onu ibuprofen, parasetamol və aspirin kimi ənənəvi qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlarla aradan qaldırılmayan ağrı yaşayan hər kəsə təyin etməyə başlayıblar. “Forbes”ə görə, satışlar bir neçə il ərzində 1,5 milyard dollara çatıb. Üstəlik, opioidlərin təyin edilməsi ümumi praktiklər üçün tamamilə təbii və məqbul bir təcrübə kimi qəbul edilməyə başlayıb. Məhz buna görə də 1996-cı il “Opioid epidemiyasının” başlanğıcı hesab olunub.
Lakin “OxyContin” istehsalçılarının iddia etdiyi xüsusiyyətlərə malik olmayıb. “OxyContin” uğurunun böyük bir hissəsini aqressiv reklam kampaniyasına borclu olub. Qısa təsirli rəqiblərindən fərqli olaraq, yalnız hər 12 saatdan bir qəbul edilməli olan yeganə dərman kimi təbliğ olunub. Bu marketinq hiyləsinin kinayəli ironiyası ondadır ki, “Purdue” bu xüsusiyyəti asılılığın qarşısını almaq üçün təsirli bir vasitə kimi təqdim edib. Halbuki onların həbləri digərlərindən daha az qəbul edilməlidir.
Dərmanın təyin edildiyi ilk xəstələr həkimlərə təsirlərin 12 saatdan daha tez keçdiyini şikayət etməyə başlayıblar. Növbəti həb təyin etməzdən çox əvvəl ağrıları geri dönüb, qısa müddət sonra isə inkişaf etdirdikləri opioid asılılığı səbəbindən kəskin ağrı simptomları yaranıb və bu asılılıq yalnız başqa bir həb qəbul etməklə aradan qaldırıla bilib.
Sığorta şirkətləri “OxyContin”in getdikcə artan dozalarını ödəməkdən imtina etdikdə və ya narahat olan həkimlər dərmanı təyin etməyi dayandırdıqda, bir çox xəstə çarəsizlik içində heroinə və digər daha asanlıqla əldə edilə bilən küçə opioidlərinə müraciət edib. “OxyContin”in satışı artdıqca - 2000-ci ildə bazara çıxdıqdan dörd il sonra bir milyard dollardan çox və yazılan reseptlər ildə 14 milyonu keçib. Odur ki, fiziki olaraq ondan asılı olan xəstələrin sayı da artıb.
Bir neçə il sonra isə məlum olub ki, “Purdue Pharma”nın ən uğurlu məhsulu ABŞ-də opioid epidemiyasının əsas səbəbidir. Milli səhiyyə orqanlarının məlumatına görə, təkcə 2017-ci ildə 70.000-dən çox amerikalı narkotiki həddindən artıq istifadə etdiyi üçün ölüb. Halların 68%-də asılılıq “Oxy” kimi opioidlərdən qaynaqlanıb.
Bütün bu hadisələr fonunda milyarderlərin əsas müdafiəsi ailənin qüsursuz nüfuzu olub. Onlar təkcə uğurlu iş adamları və xeyriyyəçilər olmayıblar, həm də həmkarlarının səmimi və sarsılmaz hörmətindən zövq alıblar. “Opioid epidemiyası”nın artıq gözardı edilə bilməyən bir fenomenə çevrilməsindən sonra ABŞ hakimiyyəti hərəkətə keçmək qərarına gəlib. “Purdue Pharma”ya qarşı məhkəmə iddiaları qaldırılmağa başlayıb. Əvvəlcə şirkət və Sakler ailəsinin üzvləri hücumu dayandırmağı bacarıblar, lakin bu sonradan alınmayıb.
Birincisi, qalmaqalın başlamasından təxminən on il ərzində ilk dəfə olaraq, “Purdue Pharma” epidemiyanın qurbanlarına və onların qohumlarına kompensasiya ödəməyə razı olub. Ancaq hamıya yox, yalnız Oklahomada yaşayanlara və cəmi 270 milyon dollar. Özü də 10 milyard dollar qazanc əldə etməsinə baxmayaraq. ABŞ və Avropada 500.000-dən çox insanın ölümünə səbəb olan “opioid epidemiyası”na görə məsuliyyət daşıyan Saklerlər minlərlə hüquqi iddia ilə üzləşədikdən sonra şirkət barədə iflas prosedurunun başlanması barədə göstəriş veriblər.
Şirkət 2026-cı ildə təxminən 7,4 milyard dollarlıq tarixi bir razılaşma ilə fəaliyyətini rəsmən dayandırıb və fəaliyyətini opioid asılılığına qarşı müalicələrə yönəldən yeni bir quruma təhvil verib. Baş verən hadisə ilə bağlı Saklerlərin ailə üzvülərindən heç kim məsuliyyətə cəlb edilməyib.
