Günəş fırtınalarına qarşı süni qalxan layihəsi

Günəş səthində baş verən partlayışlar və saatda milyonlarla kilometr sürətlə Yerə doğru irəliləyən güclü Günəş fırtınaları müasir texnologiya dövrünün ən ciddi təhdidləri arasında göstərilir. Planetimizi əhatə edən "maqnetosfer” adlı təbii maqnit qalxan bizi bu yüklü hissəciklərdən qorusa da, indiyədək insanlıq fırtınalara müdaxilə etmək əvəzinə yalnız elektron sistemləri söndürərək təsiri azaltmağa çalışıb.

Ölkə.az xəbər verir ki, Boston Universitetindən Brian Uolşun rəhbərlik etdiyi elmi qrup isə kompüter simulyasiyaları ilə dəstəklənən yeni bir konseptlə çıxış edib. Bu ideya fırtınanı gözləmək əvəzinə, kosmosa göndəriləcək xüsusi kosmik aparat donanması ilə Yerin təbii qalxanını aktiv şəkildə gücləndirməyi hədəfləyir.

"StormWall” adı verilən konsept, maqnit qalxanı süni şəkildə qalınlaşdıraraq böyük bir geomagnitik fırtınanın gücünü yarıya qədər azaltmağın mümkün olduğunu göstərir. Layihə reallaşarsa, orbitdəki həssas peyklər, qlobal kommunikasiya şəbəkələri, GPS sistemləri və elektrik şəbəkələri mümkün fəlakətlərdən qoruna biləcək. Professor Uolş hazırladıqları metodla kosmik hava şəraitinə aktiv müdaxilə edə biləcəklərini vurğulayır.

Günəş fırtınaları çox gücləndikdə, Yerin təbii qalxanında "maqnit yenidən bağlanma” adlanan bir qırılma baş verir. Günəş küləyinin daşıdığı maqnit sahələri Yerin sahəsi ilə uyğunlaşdıqda müvəqqəti bir körpü yaranır və kosmik enerji yaxın kosmos mühitinə daxil olur. "StormWall” layihəsi məhz bu qırılma anını əngəlləmək üçün hazırlanıb. Sistemin əsasını geostasionar orbitə yerləşdiriləcək altı ədəd inkişaf etmiş kosmik aparat təşkil edir. Bu peyklər öz gövdələrində baryum, litium, natrium və kalsium kimi asan buxarlanan xüsusi maddələr daşıyır.

Yerə təhlükəli bir fırtınanın yaxınlaşdığı müəyyən edildikdə, donanmaya əmrlə bu maddələrin kosmosa buraxılması təmin olunur. Hissəciklər Günəş işığı ilə təmasda dərhal ionlaşır və elektrik yüklü nəhəng süni plazma buluduna çevrilir. Maqnetosferin ön sərhədinə doğru hərəkət edən bu bulud, Yer ilə gələn Günəş küləyi arasında qalın bir maneə yaradır. Bu süni kütlə maqnit körpülərin yaranmasını çətinləşdirir və fırtınanın planetə birbaşa təsir etmədən kənardan keçməsinə imkan verir.

"Space Weather” jurnalında detalları yayımlanan bu nəzəriyyəni yoxlamaq üçün tədqiqatçılar 2024-cü ilin mayında baş vermiş güclü geomagnitik fırtınanı kompüter mühitində yenidən modelləşdirib. Normalda Yer kürəsini sarsıdan bu fırtına "StormWall” qalxanı aktiv vəziyyətdə simulyasiya edildikdə, dağıdıcı təsirin 50 faizdən çox azaldığı müşahidə olunub. Sistem fırtınanı tamamilə yox etmir, lakin onun enerjisini yönləndirərək planetin birbaşa zərbə almasının qarşısını alır.

Layihənin ən böyük çatışmazlığı yüksək maliyyə və birdəfəlik istifadə modelidir. Sistemin işləməsi üçün kosmosa tonlarla materialın daşınması tələb olunur və bu material bir dəfə sərbəst buraxıldıqdan sonra tükənir. Bununla belə, böyük şirkətlərin orbit infrastrukturuna milyardlarla dollar yatırım etdiyi dövrdə, belə bir sistemin trilyonlarla dollarlıq potensial zərəri önləməsi onu iqtisadi baxımdan cəlbedici edir. Üstəlik, yaradılan süni plazma atmosferdə qalıcı çirklənmə yaratmır; fırtına keçdikdən təxminən altı saat sonra Günəş küləkləri tərəfindən kosmosun dərinliklərinə sovrulur.(qaynarinfo)