SSRİ-nin Finlandiyaya hücumu niyə Moskva üçün dünya miqyasında biabırçılığa çevrildi?

Ölkə.az xəbər verir ki, bu müharibə say üstünlüyü və texniki imkanların hər zaman həlledici amil olmadığını, ərazini yaxşı tanımağın, iqlim şəraitinə uyğunlaşmağın və düzgün taktikanın böyük üstünlük yarada biləcəyini nümayiş etdirdi.

Müharibənin əvvəlində Finlandiya ordusu şəxsi heyətin sayına görə təxminən üç dəfə, tankların sayına görə 80 dəfə, aviasiyada 10 dəfə, artilleriyada isə beş dəfə geridə qalırdı.

Finlandiyanın cəmi 32 tankı olduğu halda, Sovet ordusunun sərəncamında təxminən 2 500 tank var idi.

Lakin sovet hərbi rəhbərliyinin nəzərə almadığı iki mühüm amil mövcud idi: müşahidə tarixinin ən sərt qışlarından biri – bəzi bölgələrdə temperatur mənfi 43 dərəcəyə qədər enirdi – və fin ordusunun onilliklər ərzində inkişaf etdirdiyi kiçik xizəkçi bölmələrinin taktiki hazırlığı.

1939-cu il noyabrın 30-da Finlandiya sərhədini keçən Sovet qoşunları belə şəraitdə döyüş aparmağa hazır deyildi.

1937–1938-ci illərdə İosif Stalinin həyata keçirdiyi "Böyük təmizləmə" nəticəsində beş marşaldan üçü, diviziya komandirlərinin isə 264 nəfərindən 220-si edam edilmiş və ya həbs olunmuşdu. Bu səbəbdən orduda təcrübəsiz zabitlər üstünlük təşkil edirdi.

Sovet əsgərlərinə qar üzərində asan seçilən qəhvəyi hərbi forma verilmişdi. Onlar seyrək yol şəbəkəsində sıx kolonlarla hərəkət edir və bu da onları çevik fin xizəkçi dəstələrinin hücumları üçün asan hədəfə çevirirdi.

Fin ordusu "motti" adlanan taktikanı tətbiq edirdi. Bu taktika dar meşə yollarında irəliləyən zirehli kolonların mühasirəyə alınaraq hərəkətsiz vəziyyətə salınmasını, daha sonra isə hissə-hissə məhv edilməsini nəzərdə tuturdu.

Qış müharibəsinin ən məşhur simalarından biri Kareliyanın Rautyarvi kəndində yaşayan 34 yaşlı fermer Simo Hayha olub. O, ehtiyatdan 34-cü piyada alayına çağırılmış və Kollaa döyüşlərində iştirak etmişdi.

Təxminən 160 santimetr boya malik olan Hayha 1925–1926-cı illərdə hərbi xidmət keçmiş, 1927-ci ildə snayper hazırlığı almış və sonrakı 12 ili Kareliya meşələrində ovçuluqla məşğul olmuşdu.

O, 7,62×53R çaplı "SAKO M/28-30" tüfəngindən istifadə edirdi və silahında optik nişangah yox idi. Hayha hesab edirdi ki, optik nişangah başı daha çox qaldırmağa məcbur edir, günəş işığını əks etdirir, şaxtada donur və bu səbəbdən gizlənmə imkanlarını azaldır.

1939-cu il noyabrın 30-dan 1940-cı il martın 6-dək – sovet əks-snayperinin açdığı partlayıcı güllə ilə çənəsindən ağır yaralananadək – o, Kollaa çayı yaxınlığındakı meşələrdə gizli mövqelərdən atəş açıb.

Hayha ağ maskalanma geyimindən istifadə edir, atəş mövqeyini gizlətmək üçün qar sədləri qurur, nəfəsinin buxarı görünməsin deyə ağzında qar saxlayır, döyüşə isə təxminən 60 patron və bir günlük ərzaq ehtiyatı ilə çıxırdı.

Onun məhv etdiyi düşmənlərin sayı ilə bağlı müxtəlif rəqəmlər mövcuddur. Diviziya komandiri 219, alay keşişi 259, sonrakı hərbi sənədlər isə 505 təsdiqlənmiş hədəfdən bəhs edir. Bundan əlavə, "Suomi KP/-31" avtomatı ilə təxminən daha 200 nəfəri zərərsizləşdirdiyi bildirilir.

1940-cı ildə yazdığı və ailəsinin 77 il gizli saxladığı xatirələrində Hayha təxminən 500 nəfəri vurduğunu qeyd edib. Lakin fin tarixçisi Risto Maryomaa sonradan bu rəqəmin müharibə dövrünün təbliğatının təsiri ilə şişirdildiyini bildirib.

Ərazi baxımından Qış müharibəsi Finlandiyanın məğlubiyyəti ilə başa çatıb. 1940-cı il martın 13-də imzalanmış Moskva sülh müqaviləsinə əsasən Finlandiya ərazisinin təxminən 11 faizini, o cümlədən Kareliyanın böyük hissəsini, Hanko yarımadasını və Salla bölgəsinin bir hissəsini SSRİ-yə verməli olub. Bu qərar nəticəsində təxminən 400 min mülki şəxs doğma yurdunu tərk etməyə məcbur qalıb.

Bununla belə, 105 günlük müqavimət Finlandiyaya dövlət müstəqilliyini, konstitusiya quruluşunu, ordusunu və beynəlxalq hüquqi statusunu qorumağa imkan verib. Halbuki SSRİ-nin əsas məqsədi bunların hamısını aradan qaldırmaq idi.

Sovet İttifaqı isə müxtəlif hesablamalara görə 130–180 min hərbçisini itirib. Müharibə nəticəsində ölkənin beynəlxalq nüfuzu ciddi zərbə alıb və 1939-cu ilin dekabrında SSRİ Millətlər Liqasından çıxarılıb.

Bundan başqa, Qırmızı Ordunun zəifliyi nasist Almaniyası tərəfindən diqqətlə izlənilib və bu təcrübənin sonradan "Barbarossa" əməliyyatının planlaşdırılmasına təsir göstərdiyi bildirilir.

Simo Hayha isə ağır yarasından sonra bir neçə il müalicə alıb. Doğulduğu ferma Sovet İttifaqının nəzarətinə keçdiyi üçün başqa yerə köçməyə məcbur olub. O, 80 yaşını keçdikdən sonra da maral ovuna davam edib, müharibə barədə nadir hallarda müsahibə verib və 1 aprel 2002-ci ildə, 96 yaşında vəfat edib.(qaynarinfo)