Balinalar niyə Yer kürəsinin xilaskarları hesab olunur?

Okeanların dərinliklərində yaşayan və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə mühüm rol oynayan nəhəng canlılar – balinalar planetimizi qorumağa da kömək edir.

Balinalar mühüm karbon qazı anbarlarıdır. Onlar öldükdən sonra dəniz dibinə çökərək bədənlərində topladıqları karbonun yenidən atmosferə qayıtmasının qarşısını alırlar. Xüsusilə uzunömürlü və iri balinalar həyatları boyunca böyük miqdarda karbon saxladıqları, eyni zamanda qida maddələrini dərin sulardan səth sularına daşıyaraq dəniz ekosistemini dəstəklədikləri üçün iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə əhəmiyyətli rol oynayırlar.

Balinalar əsasən sürü halında yaşayır və daha çox soyuq okean sularında rast gəlinirlər. Bu nəhəng canlıların müxtəlif növləri mövcuddur. Bəzi növlərinin uzunluğu 30 metrə, çəkisi isə 200 tona çata bilir.

Balinaların hamiləlik müddəti adətən uzun olur; növündən asılı olaraq bu müddət 10–17 ay arasında dəyişir, mavi balinalarda isə təxminən 12 ay davam edir. Balalar doğulduqda 2–3 ton ağırlığında ola bilirlər. Ana balinalar balalarını süd ilə bəsləyir və onları illərlə qoruyurlar. Növündən asılı olaraq onların ömür uzunluğu təxminən 70-90 il arasında dəyişir.

Balinalar adətən dərin sularda qidalanırlar və bəzi növlərin 3 min metrə qədər daldığı məlumdur. Dərinlikdə qidalanan balinalar yüksək təzyiq səbəbindən ifrazatlarını daha çox suyun səthinə yaxın ərazilərdə həyata keçirirlər. Bu isə səth sularında dəmir, azot və fosfor kimi vacib qida maddələrinin miqdarının artmasına kömək edir.

Balinalar su altında çox uzun müddət nəfəslərini saxlaya bilirlər. Məsələn, bəzi balina növləri iki saat nəfəs almadan su altında qala bilirlər.

Onların bədən temperaturları həmişə yüksək olur. Bu səbəbdən də vahid kütlə başına daha az oksigen xərcləyir. Balinaların gözləri böyükdür və başlarından bir az arxa tərəfdə yerləşir. Onlar ağladıqda göz yaşları su kimi yox, tam fərqli-yağlı şəkildə ifraz olur.

Alimlər hesab edirlər ki, balinalar öyrənmək və öyrətmək, bir-biri ilə əməkdaşlıq etmək, mürəkkəb sosial münasibətlər qurmaq və hətta yas saxlamaq qabiliyyətinə malikdirlər.

Balinalar okeanların ən sosial və ünsiyyət bacarığı ən güclü canlıları hesab olunur. Xüsusilə qozbel balinalar kilometrlərlə uzaqdan eşidilə bilən mürəkkəb "mahnıları" ilə tanınırlar. Bu səslər sadəcə səs siqnalları deyil, müəyyən ritmə, quruluşa və zamanla dəyişən xüsusiyyətlərə malik mədəni davranış forması hesab edilir.

Balinalar təkcə okeanların nəhəng canlıları deyil, həm də ekosistemin memarları və təbiətin mühüm simvollarıdır. Lakin iqlim dəyişikliyi, ovçuluq və insan fəaliyyəti nəticəsində bir çox balina növü yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Onların qorunması yalnız bir növün deyil, bütün okeanların gələcəyi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Bu möhtəşəm canlıları qorumaq əslində öz gələcəyimizi və aldığımız nəfəsi qorumaq deməkdir.

Həmidə İbrahimova