Varşava bloku nazirlərinin sirli ölümü - Kremlin izinə dair şübhələr var
Bəlkə də ən sirli və geniş rezonans doğuran ölüm hadisəsi Polşanın ilk marşalı, Polşa Xalq Respublikasının müdafiə naziri, əfsanəvi Konstantin Rokossovskinin vəfatıdır. Taleyi bənzərsiz olan bir insan, mənşəcə polyak, sovet marşalı, Stalinqrad qəhrəmanı, daha sonra isə Polşanın hərbi idarəsinə rəhbərlik edən Rokossovski 1968-ci ildə Moskvada ağciyər xərçəngindən vəfat edib. İlk baxışdan burada qəribə heç nə görünməyib. O, siqaret çəkib, yaşı 72-yə çatıb, üstəlik, bədəni illərlə davam edən həbs işgəncələri və cəbhə yaraları nəticəsində zəifləyib.
Lakin tarixçilər onun ölüm tarixi ilə bağlı hər zaman mübahisə ediblər. Rəsmi məlumata görə, ölüm tarixi 3 avqust 1968-ci ildir. Ancaq bir sıra xatirələrdə maraqlı bir detal qeyd olunub: Rokossovski iki gün əvvəl vəfat edib, lakin onun cəsədi morqda saxlanılıb ki, sovet rəhbərliyi Varşavadakı kadr təyinatlarını yenidən nəzərdən keçirməyə vaxt tapsın. Başqa bir qəribə məqam da mövcuddur: ölümündən bir il əvvəl Rokossovski Polşada ordunun real idarəçiliyindən faktiki olaraq uzaqlaşdırılıb və "fəxri təqaüdçü" kimi SSRİ-yə göndərilib. Özü də SSRİ Müdafiə Nazirliyinin baş müfəttişi vəzifəsinə. Bu uzaqlaşdırılma onun Polşadakı sovet hərbi məsləhətçilərinin rolu məsələsində prinsipial mövqeyi ilə əlaqələndirilib. Deyilənə görə, Brejnev onun müstəqilliyini bağışlamayıb.
Polyaklardan sonra faciələr silsiləsi Çexoslovakiyaya keçib. 1968-ci ildə, "Praqa baharı"nın qızğın vaxtında Çexoslovakiya Sosialist Respublikasının müdafiə naziri vəzifəsini tutan ordu generalı Martin Dzurun ölümü qəribə şəraitdə baş verib. Rəsmi versiyaya görə, onun təyyarəsi Praqadan Bratislavaya uçuş zamanı dağlıq ərazidə qəzaya uğrayıb. Birincisi, həmin gün hava uçuş üçün əlverişli olub, pilotlar isə ordunun ən peşəkar heyətlərindən hesab olunub. İkincisi, "qara qutu”ların şifrəsinin açılması heç vaxt tam şəkildə dərc edilməyib. Rusiya Müdafiə Nazirliyinin qapalı arxivlərində hələ də yalnız qısa ifadənin yer aldığı sənəd saxlanılıb: “İdarəetmə sisteminin nasazlığı”.
Lakin müasir müstəqil araşdırmaçılar hadisələrin xronologiyasına diqqət çəkiblər: Dzur mülayim mövqeyi ilə tanınıb və üsyanları yatırmaq üçün Varşava Müqaviləsi ölkələrinə qoşun yeridilməsinə qarşı çıxıb. Onun ölümünün sovet tanklarının Praqaya daxil olmasından bir ay əvvəl baş verməsi çox uyğun gələn bir təsadüf kimi görünüb. Bununla belə, Dzurun adı həmişə Kremlə mane olan və bunun əvəzini ödəyən şəxslər siyahısında qalıb.
Ən sadiq müttəfiq hesab edilən Bolqarıstan da bu qaranlıq siyahıdan kənarda qalmayıb. 1972-ci ildə Bolqarıstan Xalq Respublikasının müdafiə naziri, general-polkovnik (sonralar marşal) Dobri Djurov vəfat edib. Rəsmi diaqnoz – kəskin miokard infarktı. Həkimlər bildiriblər ki, nazirin ürəyi böyük gərginliyə tab gətirməyib. Lakin həmin dövrün bolqar dissidentləri iddia ediblər ki, Djurov zəhərlənib. Səbəb kimi isə onun ölkə ərazisində orta mənzilli sovet raketlərinin yerləşdirilməsinə fəal şəkildə mane olması və bunu Bolqarıstanın neytral statusuna istinad edərək əsaslandırması göstərilib.
Onun ölümündən sonra Bolqarıstan öz ritorikasını kəskin şəkildə dəyişib və Kremlin bütün təşəbbüslərini qeyd-şərtsiz dəstəkləyib. 1990-cı illərdə Bolqarıstan parlamentinin sorğusu əsasında aparılan tibbi ekspertiza orqanizmdə zəhər izləri aşkar etməyib, lakin mərhumun saçında normadan yüksək arsen konsentrasiyası olub.
1989-cu ildə Macarıstanın müdafiə naziri, general Ferens Karpatinin ölümü də təsadüfə oxşamır. O, aydın havada boş yolda baş verən avtomobil qəzasında həlak olub. Rəsmi versiyaya görə, qəzaya səbəb “yaş asfalt üzərində idarəetmənin itirilməsi” olub. Lakin şahidlər bildiriblər ki, yol quru olub. Karpati tanınmış islahatçı olub, ordunun ixtisar edilməsini və sovet qoşunlarının Macarıstandan çıxarılmasını müdafiə edib. Bu da təbii ki, Kremli qane etməyib.
Rumıniya Sosialist Respublikasının müdafiə naziri, general Vasile Mile də 1989-cu ildə rəsmi versiyaya görə, dövlət çevrilişi cəhdində iştirak edən tərəfdaşlarının həbsindən yaranan utanc hissinə dözməyərək öz kabinetində intihar edib. Lakin şahidlər iddia ediblər ki, atəş gicgaha deyil, arxadan açılıb və bu, qətl ehtimalına işarə edib. Bütün hallarda bu ölümlər Varşava Müqaviləsini fiziki deyil, mənəvi baxımdan "başı kəsilmiş" vəziyyətə salıb. Çünki itkilər silsiləsi müttəfiqlər arasında inamı sarsıdıb. Hərbi rəhbərlər artıq yalnız Qərbdəki düşməndən deyil, öz kölgələrindən də qorxmağa başlayıblar.(musavat)
