Dünya susuzluğun astanasında: Kim hansı yolla qurtulacaq?

Sözügedən problem isə iqlim dəyişikliyi və su israfı ilə əlaqələndirilir.

Bu gün şirin su mənbələrinin get-gedə azalması, bəşəriyyətin ən böyük problemlərindən biri hesab edilir. Sözügedən problem bir çox dünya dövlətlərində olduğu kimi ölkəmizdə də yaşanır.

Bəs şirin su mənbələri azaldıqca hansı addımlar atılmalıdır?

Mövzu ilə bağlı Ölkə.Az-a danışan Xəzər Universitetinin Coğrafiya və Ətraf Mühit Departamentinin müdiri, ətraf mühit məsələləri üzrə ekspert Rövşən Abbasov bu mənbələrin azalma səbəblərindən söz açıb. O bildirib ki, dünyanın daxili göllərinin su itirməsinin əsas səbəbi bu göllərə tökülən çay axınının kəskin surətdə azalmasıdır:

"Çay axınının azalmasının əsas səbəbi göllərə tökülən sudan kənd təsərrüfatında istifadədir. Məsələn, Aral gölü ona görə qurudu ki, bu gölə tökülən Amudərya və Sırdərya çaylarının axını tamamilə kənd təsərrüfatı məqsədləri üçün istifadə olundu. Urmiya gölünün quruma səbəbi də eynidir.

Fotoda Aral gölü

Hazırda Xəzər hövzəsində Volqa tərəflərdə suvarma kənd təsərrüfatı geniş yayılmasa da, Kür hövzəsində biz buna rast gəlirik. Kürün suyunun sürətlə azalması da, məhz kənd təsərrüfatı istehlakı ilə bağlıdır. Bu da az da olsa, Xəzərin səviyyəsinə təsir edir.

Afrikadakı Çad, Avtraliyadakı Eyr gölünü göllərinin suyu da sürətlə azalmaqdadır və bu bütün hallarda göllərdə su balansının itirlməsi hesabına baş verir.

Su balansı gölə gələn və çıxan su arasındakı fərqdir. Gölə sular çaylar vasitəsilə gəlir. Çay artıq gölə tökülmürsə, deməli, göl özünün gəlir balansını itirmiş olur".

Eskpert söyləyib ki, hazırda dünyada əhalinin şirin su ilə təmin etmək məqsədilə okean suları duzsuzlaşdırılır:

"Su çatışmazlığının getdikcə artması fonunda bu problemlərin həlli, əlbəttə, mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Hazırda dünyanın müxtəlif ölkələrində, xüsusilə də inkişaf etmiş ölkələrində qeyri-ənəvi su mənbələrindən istifadə imkanları araşdırılır. Bu imkanlardan biri də okean sularının duzsuzlaşdırılmasıdır. Almaniyada, Səudiyyə Ərəbistanında, ABŞ-də, İspaniyada, Qətərdə, Küveytdə, İsraildə və digər ölkələrdə okean suları uğurla duzsuzlaşdırılır və həm içməli, həm də suvarma suyu kimi istifadə olunur.

Azərbaycanda da belə addımlar atılmaqdadır. Təxminən bir ay əvvəl belə bir sərəncam imzalandı ki, Xəzər dənizisnin suyu duzsuzlaşdırılsın və içməli su kimi istifadə olunsun. Bu, əsas yollardan biridir".

R.Abbasov söyləyib ki, su itkisinin qarşısını almaq məqsədilə ikinci yola - qənaətə baş vurmaq lazımdır. Ekspert düşünür ki, bunun üçün kənd təsərrüfatı sahələri azaldılmalıdır:

"Başqa bir yol isə suya olan ehtiyacı azalmaqdan ibarətdir. Təbii ki, bu da suya qənaət etməklə mümkündür. Kənd təsərrüfatında su itkilərinin qarşısını almaq lazımdır. Getdikcə artmaqda olan kənd təsərrüfatı sahələrinin sayını azaltmaq lazımdır. Çünki biz yeni ərazilər əkdikcə suya daha çox tələb yaranır və çaylardan daha çox su götürürük. Çaylar qorunmalı, çaylarının axınının 20-30%-ə qədəri buradakı ekosistem ehtiyaclarının ödənilməsinə saxlanılmalıdır.

Kənd təsərrüfatı sahələrinin azaldılması o deməkdir ki, biz mövcud olan suya müvafiq olan suvarma əkinçiliyi yaratmalıyıq. Yəni əhali sayı artsa belə, əgər su yoxdursa, nə etmək olar? Axı biz çox əkə bilmərik. Azərbaycanda 90% əkinçilik əraziləri suvarma suyu hesabına əkilir. Buna görə də hökmən bir balans tapılmalıdır. Mən burada suya olan tələbatla su mənbələrinin verimliliyi arasındakı balansdan danışıram. Bu balans tapılarsa, mütləq müəyyən uğurlara imza atıla bilər".

Billurə Yunus