Hansı millətdən olduğunuzu belə öyrənin - ARAŞDIRMA
İnsanlara hansı millətə mənsub olmasını, ulu babalarını, şəcərəsini öyrənmək və s. xeyli maraqlı olub.
Bunun üçün dünyanın bir çox ölkəsində test kitləri satılır. Məşhur onlayn alış-veriş saytlarında satılan bu tetsləri alaraq evdə nümunəni götürmək, yenidən istehsalçıya göndərmək, ardınca bir neçə həftə ərzində nəticələri onlayn formada və ya poçt vasitəsilə əldə etmək mümkün olur.
Bu testlər vasitasilə siz dünyanın harasından gəldiyinizi, naməlum qohumlarınızı müəyyən etməkdən tutmuş tibbi diaqnoza (genetik xəstəlik) qədər məlumatlı olacaqsınız.
Adi atalıq, analıq testlərindən daha baha olan bu testlərin qiyməti də ölkədən ölkəyə dəyişir.
Qardaş Türkiyədə test kitlərini alan şəxslər qan və ya tüpürcək nümunəsini göndərərək 3-4 həftə ərzində nəticə əldə edə bilər. Qiymətlər Türkiyədə 85 manatdan 271 manata qədər dəyişir.
Dünyanın ən böyük şəcərə şirkəti olan ABŞ mərkəzli “Ancestry.com LLC” bu cür xidmətlər üçün müxtəlif paketlər təqdim edir. Qiymətlər isə 170-340 manat arasındadır.
Hazırda Azərbaycanda da bu cür test aparan şirkətlər mövcuddur. Qiymətlər isə xarici ölkələrdən xeyli bahadır.
Araşdırmamız zamanı məlum oldu ki, Azərbaycanda da bu cür testlər paket halında aparılır. Paketə mənşə (əcdadlarınızın haradan gəldiyi), etnik tərkib, qohumların axtarışı, neandertal genlərin payı, sağlamlıq, hamiləlik planlaşdırması, dərman preparatlarının təsiri, xəstəliklərə meyillilik, artıq çəki problemləri və sizə uyğun olan idman növləri, qabiliyyətləriniz və xarakteriniz kimi məlumatlar təqdim edir.
Bir neçə ay əvvəl 800 manat təklif olunan paket hazırda 650 manatdır. Şirkət qiyməti laboratoriyaların ölkəmizdə olmaması ilə əsaslandırır. Hissə-hissə ödənişə də imkan verən bu şirkətlərdən nəticənizi əldə etmək üçün 40-45 gün gözləməlisiniz. Nəticələrin Moskvadakı laboratoriyalarda analiz edildiyini bildirən şirkət əməkdaşı cavabların yalnız 2 dildə - rus və ingilis dillərində təqdim olunacağını deyir.
Ölkəmizdə fəaliyyət göstərən bu şirkətlərdən biri nəticəni yalnız onlayn formada sayta yerləşdirir və sizə təqdim olunan şifrə ilə sayta daxil olaraq məlumatları öyrənə bilərsiniz.
“New York Times”ın araşdırmasında şəcərə şirkətləri ilə bağlı 2 mühüm məqam qeyd olunur.
Birincisi, bu məlumatların dəqiqliyi, ikincisi isə məxfiliyin pozulmasıdır.
Nəşrin yazdığına görə, DNT testi sizə irq və etnik mənsubiyyət haqqında hər şeyi deyə bilməz.
Əsas DNT test şirkətləri tərəfindən təklif olunan DNT testlərinin şəcərə ilə əlaqəli iki hissəsi var:
1) qohumların DNT uyğunluq siyahıları;
2) qarışıq və ya “etnik mənsubiyyət” proqnozları.
Test verənlər birincinin dəqiq olduğuna son dərəcə əmin olmalıdırlar. Lakin etnik mənsubiyyətlə bağlı eyni şeyi demək mümkün deyil.
DNT testlərinin sizə əcdadınız haqqında faydalı məlumat verə, indiyə qədər naməlum qohumlarınızı ortaya çıxara bilsə də, onların etnik mənsubiyyətinə dair təxminlər yalnız təxmin olaraq qalır.
Digər tərəfdən qəzet yazır ki, bu şirkətlər DNT məlumatlarınızı pula çevirə bilər. Bu DNT testi ümumi etnik mənşəyinizi izləmək üçün yaxşı olsa da, bəzi şirkətlər könüllü olaraq hüquq-mühafizə orqanlarına müştəri məlumat bazasına giriş təmin edir.
Göründüyü kimi, DNT testi əyləncəli və maraqlı olduğu qədər şəxsi məlumatların təhlükəsizliyi baxımından etibarsızdır. Buna baxmayaraq hələ də ulu babalarınız haqqında məlumat almaq üçün 650 manatınızdan keçməyə razısınızsa, o zaman seçim sizindir.
Billurə Yunus
