Şərtləri diktə edən Bakı - Prezident İlham Əliyev və Vladimir Putin görüşü

Son bir ildə Rusiya-Azərbaycan münasibətlərində yaranmış “buzlar” əriməyə başlayaraq “çətin dövr” mərhələsi geridə qalmaqdadır. Bunu isə şərtləndirən bir çox amillər mövcuddur:

- Qlobal miqyasda yaranan yeni geosiyasi reallıqlar və dünyada yaşanan çox çətin dövr;

- Rusiya-Ukrayna müharibəsində yaranmış hazırkı durum və Rusiyaya qarşı sanksiyaların kəskinləşdirilməsi, Moskvanın ən yaxın müttəfiqlərindən ciddi dəstək ala bilməməsi nəticəsində beynəlxalq təcrid vəziyyətinə düşməsi;

- Ukraynadakı müharibənin Moskvanı çıxılmaz vəziyyətə salması.

Rusiya ətrafında yaranmış mövcud geosiyasi durum və ölkə daxilində artan böhran Kremli Bakı ilə münasibətlərinə yenidən baxaraq geri addım atmağa vadar edir. Yaranmış mövcud reallıq Azərbaycanı Rusiyadan deyil, əksinə, daha çox Rusiyanı Azərbaycandan asılı vəziyyətə salır. Proseslərin belə davam etməsi isə Moskvanın ziyanına işləyir. Azərbaycanla münasibətlərdəki gərginlik təbii olaraq birbaşa Rusiyanın milli maraqları ilə daban-dabana ziddiyyət təşkil edir. Belə şəraitdə isə diktə edən tərəf Kreml deyil, Bakıdır. Kremlin Bakının şərtlərini qəbul etməkdən və buna uyğun addım atmaqdan başqa yolu yoxdur.

Digər tərəfdən, Kremldə onu da anlamağa başlayıblar ki, bundan sonra Azərbaycan üzərində Rusiyanın hegemonluq cəhdləri mümkün deyil. Əksinə, Rusiyanın Cənubi Qafqazda Azərbaycana möhtac olduğu inkaredilməz faktdır və Bakı Moskva üçün indiki vəziyyətdə bir “nəfəslik” rolunu oynayır. Ona görə də Bakıya qarşı nəticəsiz təzyiqlər Azərbaycanı Rusiyadan daha da əlçatmaz geosiyasi məsafəyə uzaqlaşdırır. Belə bir vəziyyətdə Rusiya Azərbaycanla qarşıdurmadan əl çəkərək çıxış yollarını axtarmaq və bu reallıqla barışmaq məcburiyyətində qaldı.

Moskva bunu anladığından, bir neçə aydır ki, Bakı ilə münasibətlərin yenidən normal məcraya dönməsi istiqamətində yüksək ranqlı rəsmiləri – RF Baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk, Prezidentin mətbuat katibi Dmitri Peskov, hətta Prezident Vladimir Putin səviyyəsində belə mesajlar verilib.

Rusiya Prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bir neçə ay öncə iki ölkə arasındakı gərginliyə toxunaraq bildirib ki, iki ölkə arasında münasibətlərin möhkəm təməlinin olduğunu və hazırda bu münasibətlərin çətin dövrlərdən keçdiyini qeyd edib:

“Ümid edirik ki, bu dövr keçəcək. İnanırıq ki, iki ölkə arasında əməkdaşlıq həqiqətən də qarşılıqlı fayda gətirir.”

Bir ay öncə Prezident Vladimir Putin Çində səfəri zamanı iki ölkə arasındakı münasibətlərdə bəzi sualların və problemlərin olduğunu qeyd edib: “Lakin mən hesab edirəm ki, Azərbaycan ilə Rusiya arasında fundamental münasibətlər və onların inkişafına qarşılıqlı maraq yenə də sonda hər şeyi öz yerinə qoyacaq”.

Bundan əlavə, Putin Çində səfərdə olarkən Prezident İlham Əliyevlə ayaqüstü görüşdü. Bu, artıq iki ölkə arasındakı “çətin dövr”ün sona çatmasına işarə idi. Məhz ondan sonra əlaqələrdəki “buzların” əriməsi məqsədilə Moskva ilə Bakı arasında qarşılıqlı təmaslar qurularaq hökumətlər səviyyəsində bir sıra yüksək səviyyəli görüşlər keçirildi. Bunların nəticəsi olaraq bu gün Tacikistan paytaxtı Düşənbədə Azərbaycan və Rusiya liderlərinin görüşü baş tutub.

Bakının Moskva ilə münasibətlərinin yenidən əvvəlki məcraya yönəlməsindəki şərtlər hamıya bəllidir: Azərbaycan bütün dünya ölkələri, o cümlədən Rusiya ilə də beynəlxalq hüquq normalarına əsaslanan, heç kimin hegemonluğu olmadan bərabərhüquqlu səviyyədə münasibətlər qurulmasını istəyir.

Düşənbə görüşündə Putinin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin AZAL təyyarəsi ilə bağlı Kreml qarşısında irəli sürdüyü şərtlərə uyğun şəkildə üzr istəməsini xatırlatması, təzminatın ödənilməsi, təyyarənin qəzaya uğramasının səbəblərinin birgə araşdırılması təklifi, həmçinin bu işdə günahı olan şəxslərin hüquqi məsuliyyət daşıması ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində müsbət addım kimi dəyərləndirilməlidir.

Görüşdə müzakirə olunan digər məsələlər də ikitərəfli əlaqələrin inkişafına xidmət edir.
Rusiya ilə Azərbaycan arasındakı ortaq maraqlar iki ölkə arasındakı əlaqələrin yüksək səviyyədə olmasını zəruri edir. Ümid edirik ki, Kreml vəziyyətin həssaslığını dərk edərək buna uyğun addım atacaq.

Mürtəza